DEBATA W MUZEUM
Cenzura w PRL

Cenzura była jednym z fundamentów systemu politycznego Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i ważnym narzędziem sprawowania kontroli nad społeczeństwem. Obejmowała prasę, literaturę, radio i telewizję, ale także film, teatr, muzykę czy działalność wydawniczą. Wpływała na to, jakie informacje trafiały do odbiorców, o czym można było mówić publicznie, a jakie tematy, nazwiska czy wydarzenia miały pozostać przemilczane.

Podczas debaty przyjrzymy się historii i mechanizmom działania cenzury – od pierwszych miesięcy instalowania w Polsce władzy komunistycznej aż po transformację ustrojową lat 1989–1990. Jak zmieniały się metody kontrolowania informacji w kolejnych dekadach PRL? Jak wyglądała praca cenzorów i jak ich decyzje wpływały na twórców, dziennikarzy oraz odbiorców kultury? W jaki sposób próbowano omijać zakazy i ograniczenia?

Dyskutanci zastanowią się również nad tym, jak cenzura oddziaływała na codzienne życie Polaków i kształtowała obraz rzeczywistości przedstawiany przez oficjalne media. Ważnym wątkiem rozmowy będzie kultura – przestrzeń szczególnie intensywnego ścierania się państwowej kontroli z potrzebą swobody twórczej i wolności wypowiedzi.

Rozmowa obejmie także relacje PRL z emigracją polityczną na Zachodzie oraz znaczenie niezależnego obiegu informacji i kultury. Uczestnicy debaty spojrzą ponadto na polskie doświadczenia w szerszej perspektywie, porównując system cenzury w PRL z mechanizmami kontroli informacji funkcjonującymi w innych państwach bloku wschodniego.
♦ Debata jest wydarzeniem towarzyszącym wystawie „Za czym kolejka ta stoi?” PRL w muzycznym zwierciadle.

Uczestnicy debaty:
♦ prof. Eryk Krasucki – Uniwersytet Szczeciński
Pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego. Badacz najnowszej historii Polski, w tym dziejów Pomorza Zachodniego. Autor prac biograficznych „Międzynarodowy komunista. Jerzy Borejsza – biografia polityczna” (2009) oraz „«A jednak coraz silniej wierzę». Życie i los Witolda Kolskiego (1902–1943)” (2019), a także szeregu artykułów naukowych, publikowanych m.in. na łamach „Przeglądu Zachodniopomorskiego” czy „Biuletynu IPN”.

♦ dr Anna Wiśniewska-Grabarczyk – Uniwersytet Łódzki
Pracowniczka Zakładu Literatury Polskiej XX i XXI wieku Uniwersytetu Łódzkiego. Badaczka cenzury w Polsce Ludowej oraz krytyczka literacka. Autorka pracy „«Czytelnik» ocenzurowany. Literatura w kryptotekstach — recenzjach cenzorskich okresu stalinizmu (na materiale GUKPPiW z 1950 roku)” (2018) oraz szeregu artykułów naukowych poświęconych cenzurze w PRL. Publikowała m.in. na łamach „The Polish Review”, „Zeszytów Literackich” czy „Dziejów Najnowszych”.

♦ prof. Błażej Brzostek – Uniwersytet Warszawski
Pracownik Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Badacz specjalizujący się w społecznej historii Polski XX wieku, zwłaszcza okresu Polski Ludowej. Autor prac takich jak „Za progiem. Codzienność w przestrzeni publicznej Warszawy lat 1955−1970” (2007), „Wstecz. Historia Warszawy do początku” (2021) oraz „Życie codzienne kobiet w PRL” (2025). Publikował m.in. na łamach „Przeglądu Historycznego”.

♦ Moderator: dr Michał Przeperski – Muzeum Historii Polski
Doktor historii, pracownik Instytutu Historii PAN oraz rzecznik prasowy Muzeum Historii Polski. Specjalizuje się w dziejach Europy Środkowej w XX wieku, zwłaszcza w procesach transformacji politycznej i społecznej. Autor m.in. książek Gorące lata trzydzieste. Wydarzenia, które wstrząsnęły Rzeczpospolitą, Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku i Mieczysław F. Rakowski. Biografia polityczna. Laureat nagrody „Nowych Książek” dla najlepszej książki (2017), a w roku 2021 Nagrody Naukowej tygodnika „Polityka”, Nagrody Specjalnej Fundacji Identitas oraz Nagrody KLIO.