„Chcieliśmy po prostu być z nimi…”. Komitet Obrony Robotników i Komitet Samoobrony Społecznej „KOR” (1976-1981)
Google Arts & Culture
czas czytania:
Obchody 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników
w Muzeum Historii Polski
22 września w Audytorium Muzeum Historii Polski na warszawskiej Cytadeli odbyło się wyjątkowe spotkanie z okazji 50. rocznicy ogłoszenia „Apelu do społeczeństwa i władz PRL” Komitetu Obrony Robotników. To właśnie we wrześniu 1976 roku sygnatariusze apelu stanęli w obronie robotników represjonowanych przez władze PRL za udział w protestach w Ursusie, Radomiu i innych miastach Polski.
W Audytorium MHP zgromadzili się uczestnicy i świadkowie wydarzeń sprzed pół wieku – byli członkowie KOR-u, działacze opozycji demokratycznej oraz osoby zaangażowane we współpracę z Komitetem i pomoc represjonowanym robotnikom. Wśród gości znaleźli się m.in. Adam Michnik, Zbigniew Bujak i Bogdan Borusewicz. Ich obecność nadała spotkaniu szczególny charakter – historia KOR-u była przywoływana nie tylko z perspektywy dokumentów i archiwalnych materiałów, lecz także osobistych doświadczeń ludzi, którzy ją współtworzyli.
W ramach wydarzenia zaprezentowano również film dokumentalny „Nie palcie komitetów” (2026) w reżyserii Marii Zmarz-Koczanowicz i Jacka Petryckiego, poświęcony życiu i działalności Jacka Kuronia – jednego z najważniejszych przedstawicieli opozycji demokratycznej w PRL.
W Audytorium MHP zgromadzili się uczestnicy i świadkowie wydarzeń sprzed pół wieku – byli członkowie KOR-u, działacze opozycji demokratycznej oraz osoby zaangażowane we współpracę z Komitetem i pomoc represjonowanym robotnikom. Wśród gości znaleźli się m.in. Adam Michnik, Zbigniew Bujak i Bogdan Borusewicz. Ich obecność nadała spotkaniu szczególny charakter – historia KOR-u była przywoływana nie tylko z perspektywy dokumentów i archiwalnych materiałów, lecz także osobistych doświadczeń ludzi, którzy ją współtworzyli.
W ramach wydarzenia zaprezentowano również film dokumentalny „Nie palcie komitetów” (2026) w reżyserii Marii Zmarz-Koczanowicz i Jacka Petryckiego, poświęcony życiu i działalności Jacka Kuronia – jednego z najważniejszych przedstawicieli opozycji demokratycznej w PRL.
Należę do pokolenia, które Komitet Obrony Robotników poznało tylko z podręczników. (…) Dla nas, którzy o Państwu, o tych wydarzeniach uczyliśmy się z podręczników, ta historia jest absolutnie fascynująca.
Kiedy miałem jako badacz przyjemność rozmawiać z działaczami opozycji demokratycznej z lat 80., oni wszyscy nieustannie wracali do roku 1976, do KOR-u, i powtarzali to, co już dziś z tej sceny usłyszeliśmy: to była rewolucja, to był przełom.
Te opowieści obracały się wokół trzech głównych wartości: odwagi - pierwszy raz tak wyraźnie zostało powiedziane „nie” (…); to były opowieści o solidarności, o tej wierze w to, że los mojego brata, sąsiada jest moim losem i nie jest mi obojętny. (…) To, co było najbardziej fascynujące, to były opowieści o porozumieniu i dialogu.
Zmieniają się dekoracje, ale wartości ciągle pozostają aktualne. Przed nami, przed moim pokoleniem, stają te same wybory: czy będziemy odważni, czy będziemy tchórzliwi; czy będziemy solidarni, czy egoistyczni.
Wspaniałej lekcji nam Państwo udzielili. W Muzeum Historii Polski staramy się opowiadać historię poprzez wartości i te wartości celebrować, dlatego to dla mnie ogromny zaszczyt gościć tu żywą historię.
Kiedy miałem jako badacz przyjemność rozmawiać z działaczami opozycji demokratycznej z lat 80., oni wszyscy nieustannie wracali do roku 1976, do KOR-u, i powtarzali to, co już dziś z tej sceny usłyszeliśmy: to była rewolucja, to był przełom.
Te opowieści obracały się wokół trzech głównych wartości: odwagi - pierwszy raz tak wyraźnie zostało powiedziane „nie” (…); to były opowieści o solidarności, o tej wierze w to, że los mojego brata, sąsiada jest moim losem i nie jest mi obojętny. (…) To, co było najbardziej fascynujące, to były opowieści o porozumieniu i dialogu.
Zmieniają się dekoracje, ale wartości ciągle pozostają aktualne. Przed nami, przed moim pokoleniem, stają te same wybory: czy będziemy odważni, czy będziemy tchórzliwi; czy będziemy solidarni, czy egoistyczni.
Wspaniałej lekcji nam Państwo udzielili. W Muzeum Historii Polski staramy się opowiadać historię poprzez wartości i te wartości celebrować, dlatego to dla mnie ogromny zaszczyt gościć tu żywą historię.
JAWNIE W PRL:
50 lat temu, 23 września 1976 roku, powstał Komitet Obrony Robotników
„Wszyscy mieliśmy zakodowane, że najważniejszą rzeczą było to, aby być razem” – wspominał Wojciech Onyszkiewicz, jeden z założycieli KOR-u.
Kilka miesięcy wcześniej przez Polskę przetoczyła się fala protestów przeciwko planowanym podwyżkom cen. W Radomiu, Ursusie i Płocku władze brutalnie rozprawiły się z protestującymi. Wielu robotników straciło pracę, zostało skazanych na więzienie lub grzywny.
W odpowiedzi ludzie z różnych środowisk zaczęli organizować pomoc dla represjonowanych i ich rodzin. 23 września 1976 r. czternaście osób podpisało „Apel do społeczeństwa i władz PRL”, informując o powstaniu Komitetu Obrony Robotników.
KOR domagał się przywrócenia do pracy zwolnionych, amnestii dla skazanych i więzionych za udział w strajkach, ujawnienia rozmiarów represji oraz ukarania osób winnych łamania prawa.
Apel podpisali m.in. Jerzy Andrzejewski, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski i ks. Jan Zieja. Później do KOR-u dołączyli kolejni działacze, m.in. Adam Michnik.
Była to pierwsza opozycyjna organizacja w PRL, której członkowie działali jawnie – nie ukrywali swoich nazwisk i adresów. Pomagali represjonowanym i ich rodzinom, zbierali informacje o nadużyciach władz i je nagłaśniali. Sami również byli zatrzymywani, poddawani przeszukaniom, bici i zastraszani.
Wokół KOR-u rozwijały się kolejne inicjatywy obywatelskie: prasa drugiego obiegu, niezależne wydawnictwa, Uniwersytet Latający, Studenckie Komitety Solidarności i niezależny ruch chłopski. Pod koniec działalności z Komitetem współpracowało około 3 tys. osób.
KOR formalnie działał do 1981 r. Po powstaniu NSZZ „Solidarność” jego współpracownicy zaangażowali się we wspieranie i doradzanie kierownictwu związku.
„Społeczeństwo bowiem nie ma innych metod obrony przed bezprawiem jak solidarność i wzajemna pomoc” – napisali założyciele KOR-u w apelu z 23 września 1976 r.
Więcej o obchodach z okazji 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników: przejdź na stronę
Kilka miesięcy wcześniej przez Polskę przetoczyła się fala protestów przeciwko planowanym podwyżkom cen. W Radomiu, Ursusie i Płocku władze brutalnie rozprawiły się z protestującymi. Wielu robotników straciło pracę, zostało skazanych na więzienie lub grzywny.
W odpowiedzi ludzie z różnych środowisk zaczęli organizować pomoc dla represjonowanych i ich rodzin. 23 września 1976 r. czternaście osób podpisało „Apel do społeczeństwa i władz PRL”, informując o powstaniu Komitetu Obrony Robotników.
KOR domagał się przywrócenia do pracy zwolnionych, amnestii dla skazanych i więzionych za udział w strajkach, ujawnienia rozmiarów represji oraz ukarania osób winnych łamania prawa.
Apel podpisali m.in. Jerzy Andrzejewski, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski i ks. Jan Zieja. Później do KOR-u dołączyli kolejni działacze, m.in. Adam Michnik.
Była to pierwsza opozycyjna organizacja w PRL, której członkowie działali jawnie – nie ukrywali swoich nazwisk i adresów. Pomagali represjonowanym i ich rodzinom, zbierali informacje o nadużyciach władz i je nagłaśniali. Sami również byli zatrzymywani, poddawani przeszukaniom, bici i zastraszani.
Wokół KOR-u rozwijały się kolejne inicjatywy obywatelskie: prasa drugiego obiegu, niezależne wydawnictwa, Uniwersytet Latający, Studenckie Komitety Solidarności i niezależny ruch chłopski. Pod koniec działalności z Komitetem współpracowało około 3 tys. osób.
KOR formalnie działał do 1981 r. Po powstaniu NSZZ „Solidarność” jego współpracownicy zaangażowali się we wspieranie i doradzanie kierownictwu związku.
„Społeczeństwo bowiem nie ma innych metod obrony przed bezprawiem jak solidarność i wzajemna pomoc” – napisali założyciele KOR-u w apelu z 23 września 1976 r.
Więcej o obchodach z okazji 50. rocznicy powstania Komitetu Obrony Robotników: przejdź na stronę
(...) Cały KOR to była choroba na Polskę. Wszyscy chorowaliśmy na Polskę naszych marzeń - wolną Polskę i Polskę, w której będzie wolność człowieka respektowana. Budowaliśmy tę Polskę tak, jak umieliśmy. KOR to była próba budowania laboratorium Polski przyzwoitej, Polski z tradycji walk o niepodległość, o demokrację.
KOR był dla mnie okresem życia w godności, życia w prawdzie, życia w przekonaniu, że walka o wolność ma sens. Był to też dla mnie zalążek budowy społeczeństwa obywatelskiego, który opiera się na dialogu, a nie na przemocy. Wreszcie to był dla mnie moment kreślenia możliwego scenariusza, jak może wyglądać życie w Polsce uwolnionej od gorsetu cenzury.
KOR był dla mnie okresem życia w godności, życia w prawdzie, życia w przekonaniu, że walka o wolność ma sens. Był to też dla mnie zalążek budowy społeczeństwa obywatelskiego, który opiera się na dialogu, a nie na przemocy. Wreszcie to był dla mnie moment kreślenia możliwego scenariusza, jak może wyglądać życie w Polsce uwolnionej od gorsetu cenzury.
„Nie palcie komitetów”:
film dokumentalny o życiu i działalności Jacka Kuronia
„Nie palcie komitetów” to trzygodzinny film dokumentalny Marii Zmarz-Koczanowicz i Jacka Petryckiego, poświęcony życiu i działalności Jacka Kuronia. Tytuł nawiązuje do jednego z haseł-symboli głoszonych przez bohatera filmu.
Dokument prowadzi widza od narodzin Kuronia we Lwowie aż do jego śmierci, pokazując jego działalność opozycyjną, życiowe wybory i postawy oraz ludzi, którzy mu towarzyszyli. Twórcy sięgają po bogate materiały archiwalne, w tym niepublikowane dotąd nagrania Marcela Łozińskiego i Jacka Petryckiego, oraz rozmowy z osobami, które znały, przyjaźniły się i współpracowały z Kuroniem – m.in. Adamem Michnikiem, Sewerynem Blumsztajnem, Heleną Łuczywo, Anną Bikont, Ludwiką Wujec, Andrzejem Sewerynem, Janem Rulewskim i Adamem Wajrakiem.
Jak podkreślają reżyserzy, ich zamiarem było nie tylko opowiedzenie biografii Jacka Kuronia, lecz także przybliżenie widzom czasów, w których żył, oraz pokazanie ludzkiego wymiaru jego wyborów – sprzeciwu wobec nienawiści i odwetu, potrzeby porozumienia i budowania wspólnoty wokół wspólnych idei. Film ma dziś swoją premierę w Muzeum Historii Polski.
Reżyseria: Maria Zmarz-Koczanowicz oraz Jacek Petrycki
Producent: NEXT FILM,
Koproducent: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawiew
Współfinansowanie: Polski Insytut Sztuki Filmowej
Dokument prowadzi widza od narodzin Kuronia we Lwowie aż do jego śmierci, pokazując jego działalność opozycyjną, życiowe wybory i postawy oraz ludzi, którzy mu towarzyszyli. Twórcy sięgają po bogate materiały archiwalne, w tym niepublikowane dotąd nagrania Marcela Łozińskiego i Jacka Petryckiego, oraz rozmowy z osobami, które znały, przyjaźniły się i współpracowały z Kuroniem – m.in. Adamem Michnikiem, Sewerynem Blumsztajnem, Heleną Łuczywo, Anną Bikont, Ludwiką Wujec, Andrzejem Sewerynem, Janem Rulewskim i Adamem Wajrakiem.
Jak podkreślają reżyserzy, ich zamiarem było nie tylko opowiedzenie biografii Jacka Kuronia, lecz także przybliżenie widzom czasów, w których żył, oraz pokazanie ludzkiego wymiaru jego wyborów – sprzeciwu wobec nienawiści i odwetu, potrzeby porozumienia i budowania wspólnoty wokół wspólnych idei. Film ma dziś swoją premierę w Muzeum Historii Polski.
Reżyseria: Maria Zmarz-Koczanowicz oraz Jacek Petrycki
Producent: NEXT FILM,
Koproducent: Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawiew
Współfinansowanie: Polski Insytut Sztuki Filmowej
Powiązane Wystawy
-
online
„Chcieliśmy po prostu być z nimi…”.
Komitet Obrony Robotników i Komitet Samoobrony Społecznej „KOR” (1976-1981)
Google Arts & Culture
