Co to był Komitet Obrony Robotników?
czas czytania:
Decyzja władz PRL z jesieni 1975 r. zapowiadająca umieszczenie w konstytucji zapisu o „przewodniej roli PZPR” oraz „braterskiej więzi ze Związkiem Radzieckim” oburzyła społeczeństwo i zaktywizowała część intelektualistów. Chociaż oba sformułowania były jedynie potwierdzeniem reguł obowiązujących w polskiej polityce od 1944 r., jawne zadekretowanie niedemokratycznego oraz wasalnego statusu państwa odczytano jako sygnał, że ekipa Gierka odrzuca dotychczasowe pozory liberalizmu.
Zamysł publicznego sprzeciwu narodził się w kręgu, który powstał w latach 70. z wzajemnych kontaktów różnych środowisk: przywódców studenckich protestów z 1968 r., członków konspiracyjnej organizacji „Ruch”, działaczy Klubu Inteligencji Katolickiej, dawnych uczestników spotkań Klubu Krzywego Koła. Zredagowany przez Jana Olszewskiego, Jakuba Karpińskiego i Jacka Kuronia list otwarty do Sejmu PRL zawierał protest przeciwko dyktaturze partii komunistycznej i wszechwładzy cenzury.
W odróżnieniu od protestów z poprzednich lat, wśród 59 sygnatariuszy listu znaleźli się nie tylko wybitni uczeni i literaci, ale także działacze opozycji.
Okres próby dla środowisk opozycyjnych miał nadejść już niebawem. 24 czerwca 1976 r. premier Piotr Jaroszewicz zapowiedział w telewizji podwyżkę cen – podstawowe produkty żywnościowe miały zdrożeć od 30 do 100 procent. Jedzenie stanowiło najważniejszą pozycję w budżecie większości rodzin robotniczych, toteż informacja oznaczała dla nich prawdziwą katastrofę. Nazajutrz w wielu miastach – przede wszystkim Ursusie, Radomiu i Płocku – wybuchły protesty. Robotnicy ogłosili strajki i wyszli na ulice, w Radomiu zdemolowano i podpalono Komitet Wojewódzki PZPR. Po kilkunastu godzinach władze odzyskały inicjatywę: przybyłe na miejsce oddziały ZOMO spacyfikowały manifestacje. Rozpoczęły się masowe aresztowania (objęły co najmniej 2,5 tys. osób) i brutalne represje – robotników wyrzucano z pracy, katowano w czasie śledztwa, w szykowanych procesach groziły im wieloletnie wyroki.
Te same środowiska, które zorganizowały protest przeciwko zmianom w konstytucji, teraz wystąpiły w obronie prześladowanych. Początkowo powtórzono akcje pisania listów otwartych. Nie przyniosła ona jednak większych rezultatów, zaś wśród opozycjonistów pojawiło się przeświadczenie, że konieczne są bardziej zdecydowane kroki.
W połowie lipca grupa działaczy, wśród których znajdowali się między innymi Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Jan Lityński i Henryk Wujec, stawiła się w gmachu Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, gdzie toczył się proces robotników z Ursusa.
Pierwsi akcję udzielania pomocy robotnikom podjęli Antoni Macierewicz i Piotr Naimski wraz z grupą harcerzy z „Czarnej Jedynki”; wkrótce w działalność tę włączyły się też inne kręgi opozycyjne, tworząc kilka niezależnych od siebie sieci wsparcia. Starano się ustalić nazwiska i adresy represjonowanych robotników, co wcale nie było rzeczą prostą.
Ponieważ często aresztowani lub wyrzuceni z pracy byli jedynymi żywicielami rodzin, potrzebna była też pomoc finansowa. Zbiórki, organizowane głównie wśród warszawskiej inteligencji i studentów, pozwalały zdobyć środki na stałe zasiłki dla najbardziej potrzebujących. Załatwiano pomoc lekarską dla chorych, a także namawiano pobitych do poddania się obdukcji w szpitalach (takie zaświadczenia stanowiły potem mocny argument w sądzie). Z kolei działający w opozycji lub sympatyzujący z nią adwokaci podejmowali się prowadzić sprawy za darmo.
Szybko okazało się, że konieczne jest powołanie jakiegoś formalnego ciała, które będzie zajmować się koordynowaniem pomocy, a jednocześnie – przynajmniej w pewnej mierze – osłoni uczestników akcji przed represjami. Potrzebny był też rozpoznawalny szyld, który uwiarygodniałby niosących pomoc w oczach robotników.
Na początku września odbyło się w Warszawie w prywatnych mieszkaniach kilka zebrań, głównie z udziałem sygnatariuszy „listu 59”. Pierwsze spotkanie miało miejsce w mieszkaniu Edwarda Lipińskiego; rozważano wtedy powołanie Komitetu Obrony Praw Człowieka, ale ostatecznie nie zapadła żadna decyzja. Kolejne rozmowy z przyczyn konspiracyjnych prowadzono już w kilkuosobowych gronach, głównie z udziałem Kuronia, Lipskiego, Macierewicza, Naimskiego, Olszewskiego i Onyszkiewicza. Uzgadniano wówczas decyzje, co do nazwy i charakteru przyszłej organizacji.
Zredagowany dokument Jerzy Andrzejewski wysłał 23 września 1976 r. na adres Kancelarii Sejmu wraz z listem przewodnim, zawiadamiający o powołaniu Komitetu Obrony Robotników. W „Apelu do społeczeństwa i władz PRL”, podpisanym obiegiem przez 14 osób, czytamy m.in.
Wśród członków KOR znaleźli się zarówno aktywni uczestnicy akcji pomocowej jak i osoby znane oraz obdarzone społecznym autorytetem – wśród nich m.in. pisarz Jerzy Andrzejewski, wybitny ekonomista prof. Edward Lipiński, przedwojenni działacze socjalistyczni Ludwik Cohn i Antoni Pajdak, kapelan AK ks. Jan Zieja. Ich nazwiska miały być gwarancją, że władze nie odważą się na zbyt daleko idące represje wobec opozycji.
Ideą działalności Komitetu była jawność – w publikowanym co miesiąc „Komunikacie” podawano nazwiska i adresy członków KOR. Konspiracja dotyczyła jedynie kanałów, którymi przekazywano pieniądze oraz lokalizacji podziemnych drukarń.
Dość prędko równorzędną pod względem znaczenia formą działalności stało się rozpowszechnianie informacji o represjach stosowanych przez władze wobec z jednej strony robotników a z drugiej – członków i sympatyków KOR. W „Komunikatach” opisywano szczegółowo przypadki esbeckich zatrzymań, rewizji, pogróżek, a także napaści dokonywanych przez „nieznanych sprawców”; podawano do wiadomości treść prokuratorskich zarzutów i sądowych wyroków. Obowiązywała zasada, że wszystkie sygnały o szykanach (najczęściej przekazywane telefonicznie Jackowi Kuroniowi) skrupulatnie sprawdzano i wystrzegano się publikowania niesprawdzonych informacji.
Wraz z amnestią dla wszystkich robotników uwięzionych za udział w czerwcowych protestach, pierwotny cel istnienia KOR został osiągnięty. Członkowie Komitetu postanowili jednak kontynuować dotychczasową działalność, za jej istotę uznając walkę z autorytarną władzą, prowadzoną w sposób jawny i pokojowy. W ten sposób doszło do utworzenia we wrześniu 1977 r. Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Nowa organizacja skupiała już 33 członków (oraz setki aktywnie współpracujących sympatyków), a jej zasadniczym celem miało być zmuszenie władzy do respektowania swobód politycznych i wolności słowa.
Szersza formuła polityczna wymusiła rozwój organizacyjny Komitetu: informacje o represjach zbierało Biuro Interwencyjne prowadzone przez Zofię i Zbigniewa Romaszewskich, pieniędzmi zarządzała Rada Funduszu Społecznego. Za pośrednictwem Niny, Aleksandra i Eugeniusza Smolarów najbardziej bulwersujące fakty nagłaśniano na Zachodzie (z którego opinią uzależniony od kredytów Gierek musiał się liczyć). Coraz większego znaczenia nabierała działalność wydawnicza KSS „KOR” – kierowana przez Mirosława Chojeckiego Niezależna Oficyna Wydawnicza drukowała periodyki, reprezentujące różne opcje ideowe występujące w KOR (m.in. „Biuletyn Informacyjny”, „Robotnika”, „Krytykę” i „Głos”), opublikowano także kilkadziesiąt tytułów książek.
Najważniejszym efektem działalności KOR było przełamanie społecznej rezygnacji i lęku przed komunistyczną dyktaturą. Akcje zapoczątkowane przez Komitet przyciągały podobnie myślących, a rosnące sieci znajomości i kontaktów obejmowały coraz to nowe miasta i środowiska. To właśnie ludzie KOR zainicjowali powstanie Studenckich Komitetów Solidarności, Ruchu Młodej Polski i Wolnych Związków Zawodowych.
KOR nie był organizacją masową, ale wypracowany przez jego członków model walki z systemem okazał się niezwykle skuteczny – czego dowiodły wydarzenia z lata 1980 r.
W odróżnieniu od protestów z poprzednich lat, wśród 59 sygnatariuszy listu znaleźli się nie tylko wybitni uczeni i literaci, ale także działacze opozycji.
„Stałem na stanowisku, że to ma być szeroki list, który mają podpisać również ludzie działania bezpośredniego, ponieważ sądziłem, że nadchodzą czasy działania i trzeba, żeby pewne nazwiska znalazły się w obiegu” – mówił później Kuroń.
Okres próby dla środowisk opozycyjnych miał nadejść już niebawem. 24 czerwca 1976 r. premier Piotr Jaroszewicz zapowiedział w telewizji podwyżkę cen – podstawowe produkty żywnościowe miały zdrożeć od 30 do 100 procent. Jedzenie stanowiło najważniejszą pozycję w budżecie większości rodzin robotniczych, toteż informacja oznaczała dla nich prawdziwą katastrofę. Nazajutrz w wielu miastach – przede wszystkim Ursusie, Radomiu i Płocku – wybuchły protesty. Robotnicy ogłosili strajki i wyszli na ulice, w Radomiu zdemolowano i podpalono Komitet Wojewódzki PZPR. Po kilkunastu godzinach władze odzyskały inicjatywę: przybyłe na miejsce oddziały ZOMO spacyfikowały manifestacje. Rozpoczęły się masowe aresztowania (objęły co najmniej 2,5 tys. osób) i brutalne represje – robotników wyrzucano z pracy, katowano w czasie śledztwa, w szykowanych procesach groziły im wieloletnie wyroki.
Te same środowiska, które zorganizowały protest przeciwko zmianom w konstytucji, teraz wystąpiły w obronie prześladowanych. Początkowo powtórzono akcje pisania listów otwartych. Nie przyniosła ona jednak większych rezultatów, zaś wśród opozycjonistów pojawiło się przeświadczenie, że konieczne są bardziej zdecydowane kroki.
W połowie lipca grupa działaczy, wśród których znajdowali się między innymi Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Jan Lityński i Henryk Wujec, stawiła się w gmachu Sądu Wojewódzkiego w Warszawie, gdzie toczył się proces robotników z Ursusa.
„To było tak, że na korytarzu sądowym stała milicja – wspominał Lityński. – Nie wpuścili nas oczywiście ani na salę, ani na korytarz, więc tych sześciu (bodajże) oskarżonych z Ursusa nie widzieliśmy, ale ktoś nawiązał pierwsze kontakty: odważył się podejść do rodzin oskarżonych i zaczął z nimi rozmawiać. Proces trwał kilka dni, kontakty były coraz lepsze, ci ludzie opowiadali nam o tym, co się działo w Ursusie, szybko zebraliśmy jakieś pieniądze, udało się znaleźć oskarżonym pomoc prawną – to znaczy ich rodziny zaczęły się zgłaszać do poszczególnych adwokatów (mieliśmy taki stały zespół)”.
Pierwsi akcję udzielania pomocy robotnikom podjęli Antoni Macierewicz i Piotr Naimski wraz z grupą harcerzy z „Czarnej Jedynki”; wkrótce w działalność tę włączyły się też inne kręgi opozycyjne, tworząc kilka niezależnych od siebie sieci wsparcia. Starano się ustalić nazwiska i adresy represjonowanych robotników, co wcale nie było rzeczą prostą.
„Wtedy ze zdumieniem stwierdziliśmy, że robotnicy nie mają czegoś takiego jak więzy środowiskowe – wspominała Teresa Bogucka. – Kiedy usiłowaliśmy sporządzić listę aresztowanych, zaraz po wydarzeniach w Radomiu i Ursusie i udało nam się dotrzeć do fabryk, to słyszeliśmy: »No był tu, przy tej maszynie, podobno przyzwoity, ale ja nie wiem, jak się nazywał«. Okazało się, że robotnicy są osadzeni przede wszystkim w kręgu sąsiedzko-rodzinnym, nie mają czegoś takiego jak środowisko, znajomości z miejsca pracy”.
Ponieważ często aresztowani lub wyrzuceni z pracy byli jedynymi żywicielami rodzin, potrzebna była też pomoc finansowa. Zbiórki, organizowane głównie wśród warszawskiej inteligencji i studentów, pozwalały zdobyć środki na stałe zasiłki dla najbardziej potrzebujących. Załatwiano pomoc lekarską dla chorych, a także namawiano pobitych do poddania się obdukcji w szpitalach (takie zaświadczenia stanowiły potem mocny argument w sądzie). Z kolei działający w opozycji lub sympatyzujący z nią adwokaci podejmowali się prowadzić sprawy za darmo.
Szybko okazało się, że konieczne jest powołanie jakiegoś formalnego ciała, które będzie zajmować się koordynowaniem pomocy, a jednocześnie – przynajmniej w pewnej mierze – osłoni uczestników akcji przed represjami. Potrzebny był też rozpoznawalny szyld, który uwiarygodniałby niosących pomoc w oczach robotników.
Na początku września odbyło się w Warszawie w prywatnych mieszkaniach kilka zebrań, głównie z udziałem sygnatariuszy „listu 59”. Pierwsze spotkanie miało miejsce w mieszkaniu Edwarda Lipińskiego; rozważano wtedy powołanie Komitetu Obrony Praw Człowieka, ale ostatecznie nie zapadła żadna decyzja. Kolejne rozmowy z przyczyn konspiracyjnych prowadzono już w kilkuosobowych gronach, głównie z udziałem Kuronia, Lipskiego, Macierewicza, Naimskiego, Olszewskiego i Onyszkiewicza. Uzgadniano wówczas decyzje, co do nazwy i charakteru przyszłej organizacji.
Zredagowany dokument Jerzy Andrzejewski wysłał 23 września 1976 r. na adres Kancelarii Sejmu wraz z listem przewodnim, zawiadamiający o powołaniu Komitetu Obrony Robotników. W „Apelu do społeczeństwa i władz PRL”, podpisanym obiegiem przez 14 osób, czytamy m.in.
„Ofiary represji nie mogą liczyć na żadną pomoc i obronę ze strony instytucji do tego powołanych, np. związków zawodowych, których rola jest żałosna. Pomocy odmawiają też agendy opieki społecznej. W tej sytuacji rolę tę musi wziąć na siebie społeczeństwo, w interesie którego wystąpili prześladowani. Społeczeństwo bowiem nie ma innych metod obrony przed bezprawiem jak solidarność i wzajemna pomoc”.
Wśród członków KOR znaleźli się zarówno aktywni uczestnicy akcji pomocowej jak i osoby znane oraz obdarzone społecznym autorytetem – wśród nich m.in. pisarz Jerzy Andrzejewski, wybitny ekonomista prof. Edward Lipiński, przedwojenni działacze socjalistyczni Ludwik Cohn i Antoni Pajdak, kapelan AK ks. Jan Zieja. Ich nazwiska miały być gwarancją, że władze nie odważą się na zbyt daleko idące represje wobec opozycji.
Ideą działalności Komitetu była jawność – w publikowanym co miesiąc „Komunikacie” podawano nazwiska i adresy członków KOR. Konspiracja dotyczyła jedynie kanałów, którymi przekazywano pieniądze oraz lokalizacji podziemnych drukarń.
Dość prędko równorzędną pod względem znaczenia formą działalności stało się rozpowszechnianie informacji o represjach stosowanych przez władze wobec z jednej strony robotników a z drugiej – członków i sympatyków KOR. W „Komunikatach” opisywano szczegółowo przypadki esbeckich zatrzymań, rewizji, pogróżek, a także napaści dokonywanych przez „nieznanych sprawców”; podawano do wiadomości treść prokuratorskich zarzutów i sądowych wyroków. Obowiązywała zasada, że wszystkie sygnały o szykanach (najczęściej przekazywane telefonicznie Jackowi Kuroniowi) skrupulatnie sprawdzano i wystrzegano się publikowania niesprawdzonych informacji.
Wraz z amnestią dla wszystkich robotników uwięzionych za udział w czerwcowych protestach, pierwotny cel istnienia KOR został osiągnięty. Członkowie Komitetu postanowili jednak kontynuować dotychczasową działalność, za jej istotę uznając walkę z autorytarną władzą, prowadzoną w sposób jawny i pokojowy. W ten sposób doszło do utworzenia we wrześniu 1977 r. Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Nowa organizacja skupiała już 33 członków (oraz setki aktywnie współpracujących sympatyków), a jej zasadniczym celem miało być zmuszenie władzy do respektowania swobód politycznych i wolności słowa.
Szersza formuła polityczna wymusiła rozwój organizacyjny Komitetu: informacje o represjach zbierało Biuro Interwencyjne prowadzone przez Zofię i Zbigniewa Romaszewskich, pieniędzmi zarządzała Rada Funduszu Społecznego. Za pośrednictwem Niny, Aleksandra i Eugeniusza Smolarów najbardziej bulwersujące fakty nagłaśniano na Zachodzie (z którego opinią uzależniony od kredytów Gierek musiał się liczyć). Coraz większego znaczenia nabierała działalność wydawnicza KSS „KOR” – kierowana przez Mirosława Chojeckiego Niezależna Oficyna Wydawnicza drukowała periodyki, reprezentujące różne opcje ideowe występujące w KOR (m.in. „Biuletyn Informacyjny”, „Robotnika”, „Krytykę” i „Głos”), opublikowano także kilkadziesiąt tytułów książek.
Najważniejszym efektem działalności KOR było przełamanie społecznej rezygnacji i lęku przed komunistyczną dyktaturą. Akcje zapoczątkowane przez Komitet przyciągały podobnie myślących, a rosnące sieci znajomości i kontaktów obejmowały coraz to nowe miasta i środowiska. To właśnie ludzie KOR zainicjowali powstanie Studenckich Komitetów Solidarności, Ruchu Młodej Polski i Wolnych Związków Zawodowych.
KOR nie był organizacją masową, ale wypracowany przez jego członków model walki z systemem okazał się niezwykle skuteczny – czego dowiodły wydarzenia z lata 1980 r.
„Jako rozbudowana, potężna instytucja, odgrywa wtedy niesłychanie ważną rolę – wspomina Bogucka – ponieważ przekazuje informacje o tym, co się dzieje na Wybrzeżu. Bo wydawało nam się, że najważniejsze jest, żeby tego strajku nie udało się tak jak przedtem w Lublinie stłumić, ani ograniczyć. Żeby wiedziano. I robotnicy w Stoczni też inaczej się zachowali, kiedy wiedziała o nich nie tylko cała Polska, ale – jak się okazało – nawet cały świat. A całą tę robotę informacyjną, to myśmy zrobili. To było tak, że tam pojechali ludzie i dzwonili, podawali jakieś telefony i się biegało, z kolejnych budek na nie dzwoniło. Przerywano rozmowy w budkach. Trzeba było biec do następnej, żeby ciąg dalszy wysłuchać. I wiadomości o strajku natychmiast dalej przekazać, tymi KOR-owskimi ścieżkami”.
Członkowie KOR
1. Jerzy Andrzejewski
2. Stanisław Barańczak
3. Konrad Bieliński
4. Seweryn Blumsztajn
5. Bogdan Borusewicz
6. Andrzej Celiński
7. Mirosław Chojecki
8. Ludwik Cohn
9. Jerzy Ficowski
10. Stefan Kaczorowski
11. Ks. Zbigniew Kamiński
12. Wiesław Piotr Kęcik
13. Jan Kielanowski
14. Leszek Kołakowski
15. Anka Kowalska
16. Jacek Kuroń
17. Edward Lipiński
18. Jan Józef Lipski
19. Jan Lityński
20. Antoni Macierewicz
21. Adam Michnik
22. Halina Mikołajska
23. Ewa Milewicz
24. Emil Morgiewicz
25. Piotr Naimski
26. Jerzy Nowacki
27. Wojciech Onyszkiewicz
28. Antoni Pajdak
29. Zbigniew Romaszewski
30. Józef Rybicki
31. Aniela Steinsbergowa
32. Adam Szczypiorski
33. Józef Śreniowski
34. Maria Wosiek
35. Henryk Wujec
36. Wacław Zawadzki
37. Ks. Jan Zieja
38. Wojciech Ziembiński
2. Stanisław Barańczak
3. Konrad Bieliński
4. Seweryn Blumsztajn
5. Bogdan Borusewicz
6. Andrzej Celiński
7. Mirosław Chojecki
8. Ludwik Cohn
9. Jerzy Ficowski
10. Stefan Kaczorowski
11. Ks. Zbigniew Kamiński
12. Wiesław Piotr Kęcik
13. Jan Kielanowski
14. Leszek Kołakowski
15. Anka Kowalska
16. Jacek Kuroń
17. Edward Lipiński
18. Jan Józef Lipski
19. Jan Lityński
20. Antoni Macierewicz
21. Adam Michnik
22. Halina Mikołajska
23. Ewa Milewicz
24. Emil Morgiewicz
25. Piotr Naimski
26. Jerzy Nowacki
27. Wojciech Onyszkiewicz
28. Antoni Pajdak
29. Zbigniew Romaszewski
30. Józef Rybicki
31. Aniela Steinsbergowa
32. Adam Szczypiorski
33. Józef Śreniowski
34. Maria Wosiek
35. Henryk Wujec
36. Wacław Zawadzki
37. Ks. Jan Zieja
38. Wojciech Ziembiński
Kalendarium Komitetu Samoobrony Społecznej Komitetu Obrony Robotników KSS ,,KOR”
1976
24 czerwca – Władze PRL ogłaszają podwyżki cen (mięso o 70%, masło i sery o 50%, cukier o 100%, warzywa o 30%).
25 czerwca – Wybuchły strajki i demonstracje w kilku miastach Polski. Największą skalę manifestacje osiągnęły w Radomiu (podpalenie gmachu Komitetu Wojewódzkiego partii) i w Ursusie (rozkręcenie torów i zablokowanie 2 linii kolejowych). W tych dwóch miastach masowe aresztowania i pobicia przez milicję rzeczywistych i domniemanych uczestników zdarzeń. W Radomiu i Ursusie milicja organizowała tzw. ścieżki zdrowia. W całej Polsce ok. 2500 osób zatrzymanych, ok. 370 skazanych w trybie przyspieszonym, ok. 500 spraw w sądach, które wraz z rozprawami rewizyjnymi toczą się do września 1977.
16–17 lipca – Odbył się pierwszy duży proces radomski. Sześciu skazanych otrzymało wyroki od 4 do 10 lat. W tym czasie miał również miejsce pierwszy proces ursuski w Warszawie. Skazano 7 osób. Nawiązanie na korytarzach sądowych pierwszych kontaktów z rodzinami represjonowanych robotników (m.in.: Antoni Macierewicz, Ludwik Dorn, Małgorzata Łukaszewicz, Grażyna Kuroń, Jan Józef Lipski, Jan Lityński).
18 lipca – List Jacka Kuronia do Enrico Berlinguera, I sekretarza Komunistycznej Partii Włoch z prośbą o wsparcie żądań amnestii dla robotników sądzonych w związku z wydarzeniami czerwcowymi.
lipiec – Pierwsze akcje pomocy w Ursusie podjęte przez harcerzy „Czarnej Jedynki” w stosunku do rodzin osób siedzących w więzieniach i pozbawionych pracy (pomoc finansowa, prawna, lekarska, opieka nad dziećmi, pomoc w zdobyciu węgla itp.). W akcji pomocy uczestniczyli m.in.: Antoni Macierewicz, Helena Łuczywo, Henryk Wujec, Ludwik Dorn, Wojciech Onyszkiewicz.
Seria listów do władz przeciw wyrokom w procesach uczestników wydarzeń w Radomiu i w Ursusie. Wśród sygnatariuszy tzw. „Listu 13” znaleźli się m.in.: Stanisław Barańczak, Jacek Bocheński, Andrzej Kijowski, Stefan Kisielewski, Ryszard Krynicki, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Adam Michnik, Halina Mikołajska, Marek Nowakowski, Julian Stryjkowski, ks. Jan Zieja.
25 sierpnia – Został opublikowany i rozkolportowany w kilkudziesięciu egzemplarzach „Opis akcji represyjnej podjętej wobec pracowników ZM Ursus i innych zakładów” przygotowany przez Henryka Wujca. Był to zalążek przyszłego „Komunikatu KOR”.
7 września – Prawdopodobnie wtedy w mieszkaniu Antoniego Libery (m.in.: Seweryn Blumsztajn, Mirosław Chojecki, Jacek Kuroń, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Wojciech Onyszkiewicz) zapadła decyzja o powołaniu Komitetu. Jego nazwę zaproponował Antoni Macierewicz: Komitet Obrony Robotników. Nazwa ta była wcześniej konsultowana przez Antoniego Macierewicza wśród osób jeżdżących do Ursusa i właśnie przez jeżdżących do Ursusa została zaproponowana (wcześniej miał to być Komitet Obrony Praw Człowieka).
23 września – Podpisanie założycielskiego „Apelu KOR-u” przez 14 osób: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ks. Jan Zieja, Wojciech Ziembiński.
29 września – Do KOR przystąpiła Halina Mikołajska. To wówczas ukazał się pierwszy numer „Komunikatu KOR” informujący o represjach za udział w protestach 25 czerwca a także o zakresie pomocy dla robotników Ursusa i Radomia oraz represjach wobec osób wspomagających robotnicze rodziny. „Komunikat” publikuje listę członków KOR z adresami i telefonami, która ukazuje się w każdym kolejnym numerze. Jest to jedyny oficjalny dokument firmowany przez wszystkich członków KOR. Równocześnie ukazuje się „Biuletyn Informacyjny” redagowany przez członków i współpracowników KOR m.in.: Seweryna Blumsztajna, Antoniego Liberę, Jana Lityńskiego, Joannę Szczęsną, Adama Wojciechowskiego.
30 października – Do KOR przystąpili: Mirosław Chojecki, Emil Morgiewicz i Wacław Zawadzki.
październik – Mieszkanie Grażyny i Jacka Kuroniów staje się nieformalnym biurem KOR, punktem informacyjnym – ze stale czynnym telefonem (nr 39-39-64), na który niezależnie od pory dnia i nocy można zgłaszać przypadki represji, wsparcia dla KOR itp.
22 listopada – Do KOR-u przystępują: Bogdan Borusewicz i Józef Śreniowski.
1977
15 stycznia – Do KOR-u przystąpili: Anka Kowalska, Stefan Kaczorowski i Wojciech Onyszkiewicz.
29 kwietnia – Do KOR-u został przyjęty Adam Michnik.
7 maja – W Krakowie, w bramie budynku przy ul. Szewskiej 7 znaleziono zwłoki współdziałającego z KOR-em Stanisława Pyjasa, studenta V roku Wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
9 maja – KOR powołuje Biuro Interwencyjne mające na celu gromadzenie danych o łamaniu praw człowieka i obywatela, powiadamiając następnie o nich opinię publiczną i w miarę możności starając się udzielać pomocy prawnej, lekarskiej, finansowej pokrzywdzonym. Na czele Biura stają Zofia i Zbigniew Romaszewscy.
15 maja – Powołanie Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie – pierwszej niezależnej organizacji studenckiej współpracującej z KOR-em (m.in. Andrzej Balcerek, Liliana Batko, Bogusław Sonik, Bronisław Wildstein). SKS organizuje w Krakowie manifestacje, podczas których domaga się wyjaśnienia okoliczności śmierci Pyjasa i ukarania winnych „bez względu na to, jakie zajmują stanowisko”. W odwecie władze przeprowadzają w następnych dniach serię aresztowań: sankcje prokuratorskie otrzymuje dziewięciu działaczy KOR, wśród nich Kuroń, Michnik i Macierewicz.
24–30 maja – Głodówka w kościele św. Marcina w Warszawie w intencji uwolnienia skazanych robotników oraz aresztowanych członków i współpracowników KOR-u. Rzecznikiem uczestników głodówki zostaje Tadeusz Mazowiecki. W głodówce wzięło udział 14 osób m.in. Stanisław Barańczak, Bogusława Blajfer, Danuta Chomicka, Lucyna Chomicka, Bohdan Cywiński, Joanna Szczęsna, Henryk Wujec.
23 lipca – Do KOR-u przystąpili ks. Zbigniew Kamiński i prof. Jan Kielanowski.
sierpień – Ukazała się pierwsza pozycja z nadrukiem Niezależna Oficyna Wydawnicza – „Pochodzenie systemu” Marka Tarniewskiego. „Nowa” wydawała zarówno pozycje publicystyczne: jak i poezję (m.in. Czesław Miłosz, Stanisław Barańczak) oraz prozę pisarzy polskich (m.in. Jerzy Andrzejewski, Paweł Jasienica) i zagranicznych (m.in. George Orwell). Drukowała też kolejne numery „Zapisu”, „Pulsu” i „Krytyki”, a także niektóre numery „Głosu”, „Spotkań” i innych pism. W skład Kolegium „Nowej” w różnych okresach wchodzili: Konrad Bieliński, Mirosław Chojecki, Maria Fedecka, Adam Michnik, Ewa Milewicz.
29 września – Na spotkaniu u prof. Lipińskiego podjęto decyzję o przekształceniu KOR w Komitet Samoobrony Społecznej KOR, którego celem jest walka z represjami stosowanymi z powodów politycznych, walka z łamaniem praworządności i pomoc pokrzywdzonym oraz popieranie wszelkich inicjatyw zmierzających do realizacji Paktów Praw Człowieka i Obywatela ONZ. Z członkostwa w KOR zrezygnowali: Wojciech Ziembiński, Emil Morgiewicz i Stefan Kaczorowski.
Październik – Ukazał się pierwszy numer redagowanego przez członków KSS „KOR” miesięcznika „Głos”. W redakcji m.in.: Konrad Bieliński, Andrzej Celiński, Krzysztof Hagemejer, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski.
1978
22 stycznia – powstanie Towarzystwa Kursów Naukowych, związanej z KSS „KOR” organizacji samokształceniowej. W ramach spotkań TKN, organizowanych w prywatnych mieszkaniach, wykłady wygłaszali wybitni polscy naukowcy.
1979
21 marca – bojówka Socjalistycznego Związku Studentów Polskich rozbiła spotkanie TKN w mieszkaniu Kuronia. Kilku członków i sympatyków KSS „KOR” zostaje ciężko pobitych, m.in. Henryk Wujec i syn Kuronia, Maciej. Po tym zdarzeniu KOR decyduje się ograniczyć działalność TKN, uznając że wiąże się ona z nadmiernym ryzykiem.
1980
17 stycznia – KSS „KOR” powołał Komisję Helsińską dla oceny przestrzegania przez władze PRL postanowień helsińskiego Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Inicjatorem jest Zbigniew Romaszewski. W skład komisji weszli: Aniela Steinsbergowa, Ludwik Cohn, Edward Lipiński. Jej dziełem było przygotowanie „Raportu Madryckiego”.
30 kwietnia – Członkiem KSS „KOR” została Ewa Milewicz.
1 lipca – Podwyżka cen mięsa i wędlin, oficjalnie ogłoszona jako „rozszerzenie sprzedaży komercyjnej”. Początek strajków w Lublinie, Ursusie, Sanoku i Tarnowie.
14 sierpnia – Początek strajku w Stoczni Gdańskiej. Jednym z głównych organizatorów strajku jest członek KSS „KOR” Bogdan Borusewicz. Na czele strajku stanął Lech Wałęsa.
21 sierpnia – W Stoczni im. Lenina ukazuje się pierwszy numer Strajkowego Biuletynu Informacyjnego „Solidarność”. Redagują go członkowie KSS „KOR” Konrad Bieliński i Ewa Milewicz.
24 sierpnia – W Gdańsku rozpoczyna prace Komisja Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym pod przewodnictwem Tadeusza Mazowieckiego. W jej składzie m.in. współpracownicy KSS „KOR”: Bohdan Cywiński (TKN), Bronisław Geremek (współpracownik „Nowej”), Tadeusz Kowalik, Waldemar Kuczyński (TKN, autor i współpracownik „Nowej”), Jadwiga Staniszkis.
31 sierpnia – Podpisanie porozumień sierpniowych. MKS dołącza do punktu czwartego (zwolnienie więźniów politycznych) imienną listę aresztowanych. Jeszcze tego dnia i następnego zwolnieni zostają wszyscy więźniowie polityczni.
wrzesień – Działacze KSS „KOR” zostają doradcami „Solidarności”: Jacek Kuroń ekspertem Krajowej Komisji Porozumiewawczej w Gdańsku, Andrzej Celiński jej sekretarzem, Jan Lityński pomaga w organizowaniu Związku w Wałbrzychu, Henryk Wujec został członkiem Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „S” Regionu Mazowsze i organizuje Wszechnicę Związkową „Solidarności”, Antoni Macierewicz organizuje punkt informacyjno-konsultacyjny w Warszawie. Zbigniew Romaszewski kieruje Komisją Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” i jest członkiem Prezydium Zarządu Regionu Mazowsze. Cała poligrafia „Nowej” pracowała na potrzeby Związku.
10 grudnia – Powstał Komitet Obrony Więzionych za Przekonania (przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”). Przewodniczący – Aleksander Hall. W skład weszli członkowie KSS „KOR”: Edward Lipiński, Halina Mikołajska i Aniela Steinbergowa.
1981
lipiec – Zapadła decyzja o samorozwiązaniu KSS „KOR”.
28 września – Podczas II tury I Ogólnokrajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” prof. Edward Lipiński ogłasza decyzję o rozwiązaniu KSS „KOR”. Zjazd przyjmuje wniosek delegatów Ziemi Radomskiej dziękujący KOR-owi. W ciągu swojej pięcioletniej działalności KOR zebrał i wydał w sumie 12.869.896 zł
24 czerwca – Władze PRL ogłaszają podwyżki cen (mięso o 70%, masło i sery o 50%, cukier o 100%, warzywa o 30%).
25 czerwca – Wybuchły strajki i demonstracje w kilku miastach Polski. Największą skalę manifestacje osiągnęły w Radomiu (podpalenie gmachu Komitetu Wojewódzkiego partii) i w Ursusie (rozkręcenie torów i zablokowanie 2 linii kolejowych). W tych dwóch miastach masowe aresztowania i pobicia przez milicję rzeczywistych i domniemanych uczestników zdarzeń. W Radomiu i Ursusie milicja organizowała tzw. ścieżki zdrowia. W całej Polsce ok. 2500 osób zatrzymanych, ok. 370 skazanych w trybie przyspieszonym, ok. 500 spraw w sądach, które wraz z rozprawami rewizyjnymi toczą się do września 1977.
16–17 lipca – Odbył się pierwszy duży proces radomski. Sześciu skazanych otrzymało wyroki od 4 do 10 lat. W tym czasie miał również miejsce pierwszy proces ursuski w Warszawie. Skazano 7 osób. Nawiązanie na korytarzach sądowych pierwszych kontaktów z rodzinami represjonowanych robotników (m.in.: Antoni Macierewicz, Ludwik Dorn, Małgorzata Łukaszewicz, Grażyna Kuroń, Jan Józef Lipski, Jan Lityński).
18 lipca – List Jacka Kuronia do Enrico Berlinguera, I sekretarza Komunistycznej Partii Włoch z prośbą o wsparcie żądań amnestii dla robotników sądzonych w związku z wydarzeniami czerwcowymi.
lipiec – Pierwsze akcje pomocy w Ursusie podjęte przez harcerzy „Czarnej Jedynki” w stosunku do rodzin osób siedzących w więzieniach i pozbawionych pracy (pomoc finansowa, prawna, lekarska, opieka nad dziećmi, pomoc w zdobyciu węgla itp.). W akcji pomocy uczestniczyli m.in.: Antoni Macierewicz, Helena Łuczywo, Henryk Wujec, Ludwik Dorn, Wojciech Onyszkiewicz.
Seria listów do władz przeciw wyrokom w procesach uczestników wydarzeń w Radomiu i w Ursusie. Wśród sygnatariuszy tzw. „Listu 13” znaleźli się m.in.: Stanisław Barańczak, Jacek Bocheński, Andrzej Kijowski, Stefan Kisielewski, Ryszard Krynicki, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Adam Michnik, Halina Mikołajska, Marek Nowakowski, Julian Stryjkowski, ks. Jan Zieja.
25 sierpnia – Został opublikowany i rozkolportowany w kilkudziesięciu egzemplarzach „Opis akcji represyjnej podjętej wobec pracowników ZM Ursus i innych zakładów” przygotowany przez Henryka Wujca. Był to zalążek przyszłego „Komunikatu KOR”.
7 września – Prawdopodobnie wtedy w mieszkaniu Antoniego Libery (m.in.: Seweryn Blumsztajn, Mirosław Chojecki, Jacek Kuroń, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Wojciech Onyszkiewicz) zapadła decyzja o powołaniu Komitetu. Jego nazwę zaproponował Antoni Macierewicz: Komitet Obrony Robotników. Nazwa ta była wcześniej konsultowana przez Antoniego Macierewicza wśród osób jeżdżących do Ursusa i właśnie przez jeżdżących do Ursusa została zaproponowana (wcześniej miał to być Komitet Obrony Praw Człowieka).
23 września – Podpisanie założycielskiego „Apelu KOR-u” przez 14 osób: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ks. Jan Zieja, Wojciech Ziembiński.
29 września – Do KOR przystąpiła Halina Mikołajska. To wówczas ukazał się pierwszy numer „Komunikatu KOR” informujący o represjach za udział w protestach 25 czerwca a także o zakresie pomocy dla robotników Ursusa i Radomia oraz represjach wobec osób wspomagających robotnicze rodziny. „Komunikat” publikuje listę członków KOR z adresami i telefonami, która ukazuje się w każdym kolejnym numerze. Jest to jedyny oficjalny dokument firmowany przez wszystkich członków KOR. Równocześnie ukazuje się „Biuletyn Informacyjny” redagowany przez członków i współpracowników KOR m.in.: Seweryna Blumsztajna, Antoniego Liberę, Jana Lityńskiego, Joannę Szczęsną, Adama Wojciechowskiego.
30 października – Do KOR przystąpili: Mirosław Chojecki, Emil Morgiewicz i Wacław Zawadzki.
październik – Mieszkanie Grażyny i Jacka Kuroniów staje się nieformalnym biurem KOR, punktem informacyjnym – ze stale czynnym telefonem (nr 39-39-64), na który niezależnie od pory dnia i nocy można zgłaszać przypadki represji, wsparcia dla KOR itp.
22 listopada – Do KOR-u przystępują: Bogdan Borusewicz i Józef Śreniowski.
1977
15 stycznia – Do KOR-u przystąpili: Anka Kowalska, Stefan Kaczorowski i Wojciech Onyszkiewicz.
29 kwietnia – Do KOR-u został przyjęty Adam Michnik.
7 maja – W Krakowie, w bramie budynku przy ul. Szewskiej 7 znaleziono zwłoki współdziałającego z KOR-em Stanisława Pyjasa, studenta V roku Wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
9 maja – KOR powołuje Biuro Interwencyjne mające na celu gromadzenie danych o łamaniu praw człowieka i obywatela, powiadamiając następnie o nich opinię publiczną i w miarę możności starając się udzielać pomocy prawnej, lekarskiej, finansowej pokrzywdzonym. Na czele Biura stają Zofia i Zbigniew Romaszewscy.
15 maja – Powołanie Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie – pierwszej niezależnej organizacji studenckiej współpracującej z KOR-em (m.in. Andrzej Balcerek, Liliana Batko, Bogusław Sonik, Bronisław Wildstein). SKS organizuje w Krakowie manifestacje, podczas których domaga się wyjaśnienia okoliczności śmierci Pyjasa i ukarania winnych „bez względu na to, jakie zajmują stanowisko”. W odwecie władze przeprowadzają w następnych dniach serię aresztowań: sankcje prokuratorskie otrzymuje dziewięciu działaczy KOR, wśród nich Kuroń, Michnik i Macierewicz.
24–30 maja – Głodówka w kościele św. Marcina w Warszawie w intencji uwolnienia skazanych robotników oraz aresztowanych członków i współpracowników KOR-u. Rzecznikiem uczestników głodówki zostaje Tadeusz Mazowiecki. W głodówce wzięło udział 14 osób m.in. Stanisław Barańczak, Bogusława Blajfer, Danuta Chomicka, Lucyna Chomicka, Bohdan Cywiński, Joanna Szczęsna, Henryk Wujec.
23 lipca – Do KOR-u przystąpili ks. Zbigniew Kamiński i prof. Jan Kielanowski.
sierpień – Ukazała się pierwsza pozycja z nadrukiem Niezależna Oficyna Wydawnicza – „Pochodzenie systemu” Marka Tarniewskiego. „Nowa” wydawała zarówno pozycje publicystyczne: jak i poezję (m.in. Czesław Miłosz, Stanisław Barańczak) oraz prozę pisarzy polskich (m.in. Jerzy Andrzejewski, Paweł Jasienica) i zagranicznych (m.in. George Orwell). Drukowała też kolejne numery „Zapisu”, „Pulsu” i „Krytyki”, a także niektóre numery „Głosu”, „Spotkań” i innych pism. W skład Kolegium „Nowej” w różnych okresach wchodzili: Konrad Bieliński, Mirosław Chojecki, Maria Fedecka, Adam Michnik, Ewa Milewicz.
29 września – Na spotkaniu u prof. Lipińskiego podjęto decyzję o przekształceniu KOR w Komitet Samoobrony Społecznej KOR, którego celem jest walka z represjami stosowanymi z powodów politycznych, walka z łamaniem praworządności i pomoc pokrzywdzonym oraz popieranie wszelkich inicjatyw zmierzających do realizacji Paktów Praw Człowieka i Obywatela ONZ. Z członkostwa w KOR zrezygnowali: Wojciech Ziembiński, Emil Morgiewicz i Stefan Kaczorowski.
Październik – Ukazał się pierwszy numer redagowanego przez członków KSS „KOR” miesięcznika „Głos”. W redakcji m.in.: Konrad Bieliński, Andrzej Celiński, Krzysztof Hagemejer, Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Jan Lityński, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski.
1978
22 stycznia – powstanie Towarzystwa Kursów Naukowych, związanej z KSS „KOR” organizacji samokształceniowej. W ramach spotkań TKN, organizowanych w prywatnych mieszkaniach, wykłady wygłaszali wybitni polscy naukowcy.
1979
21 marca – bojówka Socjalistycznego Związku Studentów Polskich rozbiła spotkanie TKN w mieszkaniu Kuronia. Kilku członków i sympatyków KSS „KOR” zostaje ciężko pobitych, m.in. Henryk Wujec i syn Kuronia, Maciej. Po tym zdarzeniu KOR decyduje się ograniczyć działalność TKN, uznając że wiąże się ona z nadmiernym ryzykiem.
1980
17 stycznia – KSS „KOR” powołał Komisję Helsińską dla oceny przestrzegania przez władze PRL postanowień helsińskiego Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Inicjatorem jest Zbigniew Romaszewski. W skład komisji weszli: Aniela Steinsbergowa, Ludwik Cohn, Edward Lipiński. Jej dziełem było przygotowanie „Raportu Madryckiego”.
30 kwietnia – Członkiem KSS „KOR” została Ewa Milewicz.
1 lipca – Podwyżka cen mięsa i wędlin, oficjalnie ogłoszona jako „rozszerzenie sprzedaży komercyjnej”. Początek strajków w Lublinie, Ursusie, Sanoku i Tarnowie.
14 sierpnia – Początek strajku w Stoczni Gdańskiej. Jednym z głównych organizatorów strajku jest członek KSS „KOR” Bogdan Borusewicz. Na czele strajku stanął Lech Wałęsa.
21 sierpnia – W Stoczni im. Lenina ukazuje się pierwszy numer Strajkowego Biuletynu Informacyjnego „Solidarność”. Redagują go członkowie KSS „KOR” Konrad Bieliński i Ewa Milewicz.
24 sierpnia – W Gdańsku rozpoczyna prace Komisja Ekspertów przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym pod przewodnictwem Tadeusza Mazowieckiego. W jej składzie m.in. współpracownicy KSS „KOR”: Bohdan Cywiński (TKN), Bronisław Geremek (współpracownik „Nowej”), Tadeusz Kowalik, Waldemar Kuczyński (TKN, autor i współpracownik „Nowej”), Jadwiga Staniszkis.
31 sierpnia – Podpisanie porozumień sierpniowych. MKS dołącza do punktu czwartego (zwolnienie więźniów politycznych) imienną listę aresztowanych. Jeszcze tego dnia i następnego zwolnieni zostają wszyscy więźniowie polityczni.
wrzesień – Działacze KSS „KOR” zostają doradcami „Solidarności”: Jacek Kuroń ekspertem Krajowej Komisji Porozumiewawczej w Gdańsku, Andrzej Celiński jej sekretarzem, Jan Lityński pomaga w organizowaniu Związku w Wałbrzychu, Henryk Wujec został członkiem Prezydium Komitetu Założycielskiego NSZZ „S” Regionu Mazowsze i organizuje Wszechnicę Związkową „Solidarności”, Antoni Macierewicz organizuje punkt informacyjno-konsultacyjny w Warszawie. Zbigniew Romaszewski kieruje Komisją Interwencji i Praworządności NSZZ „Solidarność” i jest członkiem Prezydium Zarządu Regionu Mazowsze. Cała poligrafia „Nowej” pracowała na potrzeby Związku.
10 grudnia – Powstał Komitet Obrony Więzionych za Przekonania (przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”). Przewodniczący – Aleksander Hall. W skład weszli członkowie KSS „KOR”: Edward Lipiński, Halina Mikołajska i Aniela Steinbergowa.
1981
lipiec – Zapadła decyzja o samorozwiązaniu KSS „KOR”.
28 września – Podczas II tury I Ogólnokrajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” prof. Edward Lipiński ogłasza decyzję o rozwiązaniu KSS „KOR”. Zjazd przyjmuje wniosek delegatów Ziemi Radomskiej dziękujący KOR-owi. W ciągu swojej pięcioletniej działalności KOR zebrał i wydał w sumie 12.869.896 zł
