czas czytania:
Zmarł Jan Jaśkiewicz – konstruktor pierwszego polskiego balonu
Jan Dominik Piotr Jaśkiewicz, uznawany za najwybitniejszego przedstawiciela polskich nauk ścisłych w okresie oświecenia, przyszedł na świat 6 lipca 1749 r. we Lwowie w zamożnej rodzinie ormiańskiej. W 1775 r. ukończył uniwersytet wiedeński z tytułem doktora medycyny. Pięć lat później otrzymał katedrę historii naturalnej i chemii w Szkole Głównej Koronnej w Krakowie, w której od 1782 r. był profesorem. W latach 1781–1782 udał się w podróż po Austrii, Włoszech i Francji oraz Rzeczypospolitej.
Angażował się w prace nad reformą szkolnictwa Komisji Edukacji Narodowej, współpracując z Hugonem Kołłątajem i Janem Śniadeckim. Starał się szczególnie o jak najlepsze wyposażenie gabinetów naukowych w zakładach edukacyjnych, zwłaszcza gabinetów historii naturalnej. Stosował również eksperymentalne formy wykładu oraz pracował nad nowoczesnym podręcznikiem akademickim. Oddawał się jednocześnie pracy naukowej, dużo pisząc i publikując m.in. prace „Nauka o naturze”, „Metalurgia”, „O rozkładzie chemicznym roślin, o sokach i ekstraktach”, „O wodach siarczystych krzeszowickich”, „O nowej teorii ognia”, „Dysertacja fizyczna o atmosferze i jej składzie”. Pozostawił po sobie ponadto zapis jego wykładów „Krótkie zebranie mineralogii, czyli nauki o półkruszcach, kruszcach i wodach mineralnych”.
Na grunt polskiej nauki starał się przeszczepić idee Antoine’a Lavoisiera, ojca nowoczesnej chemii. W 1781 r. przyjęto go w poczet członków Królewskiej Akademii Nauk w Paryżu, gdzie też wygłosił odczyt. W 1784 r. wraz z Janem Śniadeckim skonstruował pierwszy polski balon (rok po pierwszym na świecie – braci Montgolfier).
W 1787 r. zrezygnował z pracy uniwersyteckiej i został konsyliarzem domowym u ordynata Wielopolskiego w Pińczowie. W 1789 r. powołano go do Komisji Skarbu Koronnego na stanowisko konsyliarza generalnego do spraw przemysłu i górnictwa. Wówczas też rozpoczął próbną eksploatację złóż węgla kamiennego pod Siewierzem oraz podjął próby otrzymania koksu. W czasie powstania kościuszkowskiego został członkiem Rady Najwyższej Narodowej jako szef Wydziału Instrukcji Naukowej. W 1800r. był członkiem współzałożycielem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, nie brał jednak czynnego udziału w jego pracach. Zmarł 14 listopada 1809 r. w Krakowie.
Ilustracja: Rysunek balonu z 1784 r. załączony do jednego z warszawskich czasopism, Polona, CC-BY-NC
Na grunt polskiej nauki starał się przeszczepić idee Antoine’a Lavoisiera, ojca nowoczesnej chemii. W 1781 r. przyjęto go w poczet członków Królewskiej Akademii Nauk w Paryżu, gdzie też wygłosił odczyt. W 1784 r. wraz z Janem Śniadeckim skonstruował pierwszy polski balon (rok po pierwszym na świecie – braci Montgolfier).
W 1787 r. zrezygnował z pracy uniwersyteckiej i został konsyliarzem domowym u ordynata Wielopolskiego w Pińczowie. W 1789 r. powołano go do Komisji Skarbu Koronnego na stanowisko konsyliarza generalnego do spraw przemysłu i górnictwa. Wówczas też rozpoczął próbną eksploatację złóż węgla kamiennego pod Siewierzem oraz podjął próby otrzymania koksu. W czasie powstania kościuszkowskiego został członkiem Rady Najwyższej Narodowej jako szef Wydziału Instrukcji Naukowej. W 1800r. był członkiem współzałożycielem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, nie brał jednak czynnego udziału w jego pracach. Zmarł 14 listopada 1809 r. w Krakowie.
M.G.-K.
Ilustracja: Rysunek balonu z 1784 r. załączony do jednego z warszawskich czasopism, Polona, CC-BY-NC