czas czytania:
Zmarł Izrael Poznański – ostatni „król bawełny”
Izrael Poznański, urodzony w 1833 r., był symbolem łódzkiego sukcesu kapitalistycznego i ostatnim, po Ludwiku Geyerze i Karolu Scheiblerze, łódzkim „królem bawełny”. Jako syn kupca, jeszcze przed objęciem rodzinnego interesu zaczął pracę od rozwożenia starych materiałów rozpadającym się wózkiem ciągniętym przez starą, zbiedzoną szkapę. Po ślubie z córką bogatego kupca. Leonią Hertz. i po przejściu ojca na emeryturę stał się właścicielem dwóch prosperujących przedsiębiorstw. W 1871 r. kupił pierwsze działki przy ulicy Ogrodowej, z którą związał się na całe życie – tu zbudował tkalnie, farbiarnie, odlewnie żeliwa, szpital fabryczny, a także słynny pałac. Pod koniec życia jego majątek liczono w dziesiątkach milionów rubli, a pozostawione przez niego zakłady dawały pracę blisko 7 tysiącom pracowników.
Był jednym z wielu, którzy skorzystali z szansy, jaką dawała Łódź. W 1820 r. rząd Królestwa Polskiego zaliczył ją – wówczas miasteczko zamieszkiwane przez 250 mieszkańców – do grona osad przemysłowych. Okoliczne lasy dostarczały budulca, a rzeczki – energii dla maszyn. Rozpoczął się okres rozwoju, trwający do końca XIX w., przerwany na krótko barierami celnymi po powstaniu listopadowym. W 1830 r. liczba mieszkańców wzrosła do 4 tys. W 1865 r., po uwłaszczeniu chłopów i doprowadzeniu kolei, miasto miało 40 tys. mieszkańców, a w chwili śmierci Poznańskiego – ponad 300 tys.
Szczęścia szukali tu wszyscy: Polacy, Niemcy, Żydzi i Rosjanie, doświadczeni kupcy, podupadła szlachta i ambitni chłopi. Ziemia obiecana – to miano nadał Łodzi Władysław Reymont w swej powieści – pełna była kontrastów: wielomilionowe fortuny obok groszowych zarobków i żebraniny. Rosnące tanim kosztem miasto (fabryka Geyera była długo jedyną otynkowaną) czekało na instalacje sanitarne, poważne okaleczenia przez maszyny były na porządku dziennym, warunki życia robotników były bardzo ciężkie. Łagodziła je filantropia. Poznański ufundował szpital dla swych robotników, a datki Scheiblera na cele dobroczynne stały się wręcz przysłowiowe.
TPPL
Ilustracja: Fabryka Izraela Poznańskiego w Łodzi (fot. Bronisław Wilkoszewski), Wikimedia commons, domena publiczna
Szczęścia szukali tu wszyscy: Polacy, Niemcy, Żydzi i Rosjanie, doświadczeni kupcy, podupadła szlachta i ambitni chłopi. Ziemia obiecana – to miano nadał Łodzi Władysław Reymont w swej powieści – pełna była kontrastów: wielomilionowe fortuny obok groszowych zarobków i żebraniny. Rosnące tanim kosztem miasto (fabryka Geyera była długo jedyną otynkowaną) czekało na instalacje sanitarne, poważne okaleczenia przez maszyny były na porządku dziennym, warunki życia robotników były bardzo ciężkie. Łagodziła je filantropia. Poznański ufundował szpital dla swych robotników, a datki Scheiblera na cele dobroczynne stały się wręcz przysłowiowe.
TPPL
Ilustracja: Fabryka Izraela Poznańskiego w Łodzi (fot. Bronisław Wilkoszewski), Wikimedia commons, domena publiczna