czas czytania:
Zjazd inauguracyjny OWP
Obóz Wielkiej Polski, jedna z najważniejszych polskich organizacji narodowych w II Rzeczypospolitej, został powołany podczas zjazdu organizacji prawicowych w Poznaniu 4 grudnia 1926 r. Inicjatorami jego powstania byli działacze Związku Ludowo-Narodowego, pierwszej partii endeckiej, działającej w odrodzonej Polsce. Dołączyli do nich członkowie innych pomniejszych stronnictw prawicowych. Głównym celem OWP było zjednoczenie szerokich kręgów narodowych, opozycyjnie nastawionych do rządów sanacyjnych, sprawujących władzę po zamachu majowym. Na czele stała Wielka Rada, w której znaleźli się m.in. Roman Dmowski (z tytułem Wielkiego Oboźnego), Tadeusz Bielecki i Roman Rybarski. Za godło wybrano Szczerbiec owinięty w biało-czerwony sztandar, a za znak rozpoznawczy – pozdrowienie rzymskie.
Obóz stosunkowo szybko wyrósł na ważną siłę polityczną, stając się najliczniejszym ruchem politycznym z blisko trzystu tysiącami członków w całej Polsce, zwłaszcza w Wielkopolsce, na Pomorzu, Śląsku i w Warszawie. W programie podkreślano wagę interesu narodowego, którego trzeba bronić przez walkę z rosnącymi wpływami mniejszości narodowych – chciano doprowadzić do ich całkowitego wykluczenia z życia publicznego oraz spolonizowania mniejszości słowiańskich. Głównego wroga upatrywano w Niemcach, a samemu państwu niemieckiemu zamierzono odebrać Górny i Dolny Śląsk, ziemię lubuską, Pomorze oraz Warmię i Mazury. Nie udało się jednak doprowadzić do zjednoczenia całej polskiej prawicy.
Z kolei rządzący starali się w jak największym stopniu ograniczyć wpływy tej organizacji – już w maju 1927 r. zaczęły się aresztowania, a kulminacja represji nastąpiła w latach trzydziestych. W 1932 r. odbyło się 150 procesów działaczy OWP. Równocześnie sanacja przeprowadziła akcję rozwiązywania struktur regionalnych Obozu, co zakończyło się w marcu 1933 r. jego zdelegalizowaniem. Wśród oskarżeń wysuwano przede wszystkim aspekt „ekscesów i zaburzeń”, „podsycania nienawiści rasowej i partyjnej” oraz „podburzania ludności przeciwko władzom państwowym”.
Ilustracja: Przemówienie Romana Dmowskiego wygłoszone w Poznaniu w dniu 4 grudnia 1926 r. na otwarciu Zjazdu Obozu Wielkiej Polski, Polona, CC-BY-NC
Z kolei rządzący starali się w jak największym stopniu ograniczyć wpływy tej organizacji – już w maju 1927 r. zaczęły się aresztowania, a kulminacja represji nastąpiła w latach trzydziestych. W 1932 r. odbyło się 150 procesów działaczy OWP. Równocześnie sanacja przeprowadziła akcję rozwiązywania struktur regionalnych Obozu, co zakończyło się w marcu 1933 r. jego zdelegalizowaniem. Wśród oskarżeń wysuwano przede wszystkim aspekt „ekscesów i zaburzeń”, „podsycania nienawiści rasowej i partyjnej” oraz „podburzania ludności przeciwko władzom państwowym”.
M.G.-K.
Ilustracja: Przemówienie Romana Dmowskiego wygłoszone w Poznaniu w dniu 4 grudnia 1926 r. na otwarciu Zjazdu Obozu Wielkiej Polski, Polona, CC-BY-NC