czas czytania:
Zamach na Józefa Piłsudskiego
we Lwowie
Zamach na Józefa Piłsudskiego wpisywał się w ciąg działań irredentystycznych, podejmowanych przez utworzoną jesienią 1920 r. Ukraińską Organizację Wojskową (UWO). Działacze UWO skorzystali z okazji, że Naczelnik państwa 25 września 1921 r. przyjechał do Lwowa na otwarcie I Międzynarodowych Targów Wschodnich.
Zamachu dokonano około godziny 21.00, kiedy Piłsudski wychodził w towarzystwie wojewody Kazimierza Grabowskiego z obiadu wydanego na jego cześć w ratuszu. Zamachowiec, dwudziestoletni Stepan Fedak ps. „Smok”, oddał w kierunku Naczelnika kilka strzałów, raniąc jednakże jedynie wojewodę Grabskiego. We lwowskiej gazecie napisano: „Publiczność i posterunkowi rzucili się błyskawicznie, aby ująć sprawcę zbrodniczego czynu i byliby go na śmierć zatłukli, gdyby nie policja, która chcąc go aresztować, wyrwała go z rąk tłumu”.
Grzegorz Mazur zauważył, że kilka tygodni przed zamachem Piłsudski odbył dłuższe spotkanie z ojcem zamachowca, prezesem Ukraińskiego Komitetu Obywatelskiego, również Stepanem Fedakiem, na którym m.in. powiedział „Jestem przekonany, że tylko ścisły związek między wolną Polską a wolną Ukrainą może zapewnić pokój na Wschodzie i pomyślny rozwój obu bratnich narodów”. W czasie przesłuchania Piłsudski zeznał, że wyklucza by to Fedan do niego strzelał, podobnie oskarżony mówił, że chodziło mu jedynie o demonstrację publiczną. Aleksandra Piłsudska w swoich wspomnieniach twierdziła, że jej mąż wręcz zabiegał o łagodny wymiar kary dla tego młodzieńca.
W wyniku procesu Fedak został skazany przed lwowskim sądem okręgowym jedynie za zamach na życie wojewody Grabskiego i otrzymał 6 lat pozbawienia wolności (wyszedł przed upływem tego czasu). Poza głównym sprawcą oskarżonych było kilkanaście osób, z których cztery skazano na dwa i pół, a jedną na półtora roku więzienia. Warto zaznaczyć, że wśród nich byli Dmytro Palijiw i Mychajło Matczak, późniejsi posłowie na Sejm RP z ramienia UNDO i Ukraińskiej Socjalistycznej Radykalnej Partii.
Zważywszy na to, że zamach w rzeczywistości mógł się zakończyć śmiercią głowy państwa wyroki, które padły w procesie, świadczą o wyjątkowo liberalnym potraktowaniu oskarżonych i zręcznej polityce Naczelnika, który nie chcąc zaogniać stosunków z Ukraińcami, zeznał, że to niemożliwe, by to do niego strzelano. Zarówno postawa Naczelnika wobec zamachowca, jak i późniejsza kariera poselska skazanych działaczy ukraińskich pokazują, jak bardzo zawiłe były stosunki polsko-ukraińskich w II Rzeczypospolitej oraz jak wiele cierpliwości wykazały w tej kwestii władze Polski.
Ilustracja: Józef Piłsudski (fot. Witold Pikiel), Wikipedia, domena publiczna
Grzegorz Mazur zauważył, że kilka tygodni przed zamachem Piłsudski odbył dłuższe spotkanie z ojcem zamachowca, prezesem Ukraińskiego Komitetu Obywatelskiego, również Stepanem Fedakiem, na którym m.in. powiedział „Jestem przekonany, że tylko ścisły związek między wolną Polską a wolną Ukrainą może zapewnić pokój na Wschodzie i pomyślny rozwój obu bratnich narodów”. W czasie przesłuchania Piłsudski zeznał, że wyklucza by to Fedan do niego strzelał, podobnie oskarżony mówił, że chodziło mu jedynie o demonstrację publiczną. Aleksandra Piłsudska w swoich wspomnieniach twierdziła, że jej mąż wręcz zabiegał o łagodny wymiar kary dla tego młodzieńca.
W wyniku procesu Fedak został skazany przed lwowskim sądem okręgowym jedynie za zamach na życie wojewody Grabskiego i otrzymał 6 lat pozbawienia wolności (wyszedł przed upływem tego czasu). Poza głównym sprawcą oskarżonych było kilkanaście osób, z których cztery skazano na dwa i pół, a jedną na półtora roku więzienia. Warto zaznaczyć, że wśród nich byli Dmytro Palijiw i Mychajło Matczak, późniejsi posłowie na Sejm RP z ramienia UNDO i Ukraińskiej Socjalistycznej Radykalnej Partii.
Zważywszy na to, że zamach w rzeczywistości mógł się zakończyć śmiercią głowy państwa wyroki, które padły w procesie, świadczą o wyjątkowo liberalnym potraktowaniu oskarżonych i zręcznej polityce Naczelnika, który nie chcąc zaogniać stosunków z Ukraińcami, zeznał, że to niemożliwe, by to do niego strzelano. Zarówno postawa Naczelnika wobec zamachowca, jak i późniejsza kariera poselska skazanych działaczy ukraińskich pokazują, jak bardzo zawiłe były stosunki polsko-ukraińskich w II Rzeczypospolitej oraz jak wiele cierpliwości wykazały w tej kwestii władze Polski.
Ł.D.
Ilustracja: Józef Piłsudski (fot. Witold Pikiel), Wikipedia, domena publiczna