czas czytania:
Założenie huty szkła w Nalibokach
Najstarsze polskie huty szkła powstały już w XIV w. w Wielkopolsce (Szklany Młyn) oraz Małopolsce (w okolicach Olkusza i Wolbromia). Od następnego wieku przybywało ich coraz więcej, głównie w Małopolsce. Wynikało to z obfitości lasów na tych terenach, ponieważ drewno (jako opał) i popiół drzewny były podstawowymi czynnikami przy produkcji szkła. Ponadto była tam gęsta sieć miast i dróg handlowych oraz spławne rzeki z licznymi strumieniami, co sprzyjało tej produkcji. W XVI i XVII w. rozwijały się również zakłady w Gdańsku, których wyroby były szczególnie popularne na Mazowszu i w Wielkopolsce.
Jednak złoty okres polskiego hutnictwa szkła przypadł dopiero na początek XVIII w., kiedy wraz ze wstąpieniem na tron Augusta II Mocnego zostały nawiązane kontakty z ważnym europejskim ośrodkiem manufakturowym w Dreźnie. Sam król w latach 1710–1713 ufundował manufakturę szkła kryształowego na Bielanach pod Warszawą. Choć nie istniała ona długo, wywarła bardzo duży wpływ na dzieje polskiego rzemiosła. Do najważniejszych przedsięwzięć w tym zakresie nie tylko w czasach saskich, ale w całych dziejach polskiego hutnictwa, należały dwie huty radziwiłłowskie, założone przez kanclerzynę wielką litewską Annę Marię z Sanguszków Radziwiłłową (żonę Karola Stanisława) w Nalibokach i Urzeczu – dobrach na Litwie, a obecnie na terenie Białorusi.
Litwa była niezwykle uboga w takie zakłady. Lasów co prawda tu nie brakowało, ale nie było odpowiednich materiałów hutniczych, które trzeba było sprowadzać z zagranicy. Mimo to księżnej udało się odnieść sukces. Od początku postawiono na towary średniej jakości, głównie ze względu na znaczny rynek zbytu w Wielkim Księstwie. Księżna osobiście zajmowała się organizacją pierwszego zakładu w Nalibokach, powstałego w 1721 r. Starała się sprowadzić zachodnioeuropejskich szklarzy, którzy mieli nie tylko odpowiednie doświadczenie, ale i powiązania z najsłynniejszymi hutami. Radziwiłłowej zależało na jak najnowszych, modnych wzorach zachodnich, co miało powiększyć zyski. Specjalizowano się w produkcji zarówno szkła białego, jak i kolorowego, a także kryształowego. Oprócz produkcji masowej, wyrabiano tu również przedmioty luksusowe. Z powodu ówczesnej mody na wielkie lustra, księżna postanowiła otworzyć oddzielną zwierciadlarnię, którą założono w Urzeczu w 1738 r.
Produkty nalibocko-urzeckie bardzo szybko zawojowały nie tylko Litwę, ale i Koronę, trafiając do różnych warstw społeczeństwa, od mieszczan po magnatów. Ich popularność trwała jeszcze przez cały wiek XVIII, a same huty funkcjonowały do połowy XIX stulecia, kiedy to ostatecznie je zamknięto – Urzecze w 1848 r., Naliboki w 1862.
Ilustracja: Kielich z huty w Nalibokach (1722–1862), Muzeum Narodowe w Warszawie, zbiory cyfrowe, CC-BY-NC
Litwa była niezwykle uboga w takie zakłady. Lasów co prawda tu nie brakowało, ale nie było odpowiednich materiałów hutniczych, które trzeba było sprowadzać z zagranicy. Mimo to księżnej udało się odnieść sukces. Od początku postawiono na towary średniej jakości, głównie ze względu na znaczny rynek zbytu w Wielkim Księstwie. Księżna osobiście zajmowała się organizacją pierwszego zakładu w Nalibokach, powstałego w 1721 r. Starała się sprowadzić zachodnioeuropejskich szklarzy, którzy mieli nie tylko odpowiednie doświadczenie, ale i powiązania z najsłynniejszymi hutami. Radziwiłłowej zależało na jak najnowszych, modnych wzorach zachodnich, co miało powiększyć zyski. Specjalizowano się w produkcji zarówno szkła białego, jak i kolorowego, a także kryształowego. Oprócz produkcji masowej, wyrabiano tu również przedmioty luksusowe. Z powodu ówczesnej mody na wielkie lustra, księżna postanowiła otworzyć oddzielną zwierciadlarnię, którą założono w Urzeczu w 1738 r.
Produkty nalibocko-urzeckie bardzo szybko zawojowały nie tylko Litwę, ale i Koronę, trafiając do różnych warstw społeczeństwa, od mieszczan po magnatów. Ich popularność trwała jeszcze przez cały wiek XVIII, a same huty funkcjonowały do połowy XIX stulecia, kiedy to ostatecznie je zamknięto – Urzecze w 1848 r., Naliboki w 1862.
M.G.-K.
Ilustracja: Kielich z huty w Nalibokach (1722–1862), Muzeum Narodowe w Warszawie, zbiory cyfrowe, CC-BY-NC