czas czytania:
Zakończenie działalności PZPR
W Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie 27 stycznia 1990 r. rozpoczął obrady XI Zjazd PZPR, którego uczestnicy dwa dni później dokonali samorozwiązania partii komunistycznej nieprzerwanie rządzącej Polską od 1948 r.
W uchwale z dnia 29 stycznia 1990 r. delegaci wyjaśniali przyczynę podjętej decyzji brakiem zaufania wśród obywateli oraz wyzwaniami, które stawiała przed nimi nowa rzeczywistość polityczna:
Przechodząc do realizacji założeń zawartych w dokumencie, blisko 1200 delegatów zadecydowało o przekształceniu Zjazdu w kongres założycielski Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP). Na czele nowej formacji politycznej stanęły osoby powszechnie kojarzone z młodym pokoleniem aparatu właśnie rozwiązanej partii – Aleksander Kwaśniewski i Leszek Miller. Warto zaznaczyć, że likwidowana PZPR przekazała nowemu ugrupowaniu cały swój majątek, co spotkało się z nieprzychylną reakcją dużej części osób kontestujących przemiany ustrojowe w kraju, zarówno tych wywodzących się z PZPR, jak i części opozycji postsolidarnościowej, której nie podobało się zagarnięcie majątku partii przez SdRP.
Podczas Zjazdu powstała również, pod wodzą Tadeusza Fiszbacha, Unia Socjaldemokratyczna Rzeczypospolitej Polskiej (przekształcona w kwietniu 1990 r. w Polską Unię Socjaldemokratyczną). Utworzyło ją kilkudziesięciu delegatów żądających całkowitego odcięcia się od tradycji byłej PZPR. Ugrupowanie to nie odegrało jednak większej roli na scenie politycznej.
Posiedzeniom najwyższych prominentów partyjnych towarzyszyły demonstracje organizowane przez środowiska Federacji Młodzieży Walczącej (FMW), Konfederacji Polski Niepodległej (KPN) oraz Międzymiastówki Anarchistycznej. Podczas protestów na obszarze przylegającym do Pałacu Kultury i Nauki doszło nawet do starć z milicją, w wyniku których zostały zatrzymane 34 osoby.
Postanowienia ostatniego zjazdu PZPR były ważną cezurą przemian systemu politycznego w Polsce po 1989 r. Dobrze podsumował je prof. Antoni Dudek w swej pracy „Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990”, pisząc:
Ilustracja: Logo Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej
„Delegaci, zgromadzeni na XI Zjeździe PZPR, świadomi niemożności odzyskania przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą zaufania społecznego, postanawiają zakończyć działalność PZPR. Nowej w swej istocie Polsce potrzebna jest nowa struktura polityczna polskiej lewicy. Przychodzi czas jej budowy”.
Przechodząc do realizacji założeń zawartych w dokumencie, blisko 1200 delegatów zadecydowało o przekształceniu Zjazdu w kongres założycielski Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej (SdRP). Na czele nowej formacji politycznej stanęły osoby powszechnie kojarzone z młodym pokoleniem aparatu właśnie rozwiązanej partii – Aleksander Kwaśniewski i Leszek Miller. Warto zaznaczyć, że likwidowana PZPR przekazała nowemu ugrupowaniu cały swój majątek, co spotkało się z nieprzychylną reakcją dużej części osób kontestujących przemiany ustrojowe w kraju, zarówno tych wywodzących się z PZPR, jak i części opozycji postsolidarnościowej, której nie podobało się zagarnięcie majątku partii przez SdRP.
Podczas Zjazdu powstała również, pod wodzą Tadeusza Fiszbacha, Unia Socjaldemokratyczna Rzeczypospolitej Polskiej (przekształcona w kwietniu 1990 r. w Polską Unię Socjaldemokratyczną). Utworzyło ją kilkudziesięciu delegatów żądających całkowitego odcięcia się od tradycji byłej PZPR. Ugrupowanie to nie odegrało jednak większej roli na scenie politycznej.
Posiedzeniom najwyższych prominentów partyjnych towarzyszyły demonstracje organizowane przez środowiska Federacji Młodzieży Walczącej (FMW), Konfederacji Polski Niepodległej (KPN) oraz Międzymiastówki Anarchistycznej. Podczas protestów na obszarze przylegającym do Pałacu Kultury i Nauki doszło nawet do starć z milicją, w wyniku których zostały zatrzymane 34 osoby.
Postanowienia ostatniego zjazdu PZPR były ważną cezurą przemian systemu politycznego w Polsce po 1989 r. Dobrze podsumował je prof. Antoni Dudek w swej pracy „Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990”, pisząc:
„Z dnia na dzień tysiące urzędników, oficerów, sędziów, dyrektorów i kierowników stało się bezpartyjnymi funkcjonariuszami III Rzeczypospolitej. Formalnie nie mieli już dylematu wobec kogo być lojalnym, co oczywiście nie znaczy, że większość z nich zmieniła swoje sympatie polityczne”.
Paweł Cichocki
Ilustracja: Logo Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej