czas czytania:
Władze rosyjskie powiesiły powstańczego dowódcę księdza Stanisława Brzóskę
Stanisław Brzóska przyszedł na świat w rodzinie Marcelego i Karoliny z Enskajtów w 1832 r., w Dokutowie na Podlasiu. Po ukończeniu gimnazjum w Siedlcach, rozpoczął studia w Kijowie, które szybko porzucił dla seminarium duchownego w Janowie. Święcenia przyjął w 1857 r.
Pierwszą jego parafią był Sokołów (Podlaski), następnie Łuków. Tam też w 1861 r. wziął udział w demonstracjach patriotycznych, wygłosił również kazanie patriotyczne, po którym został wezwany do stawienia się u naczelnika wojennego w Łukowie. Za niestawienie się został skazany 11 stycznia 1862 r. na rok twierdzy w Zamościu, z której po trzech miesiącach, z powodu złego stanu zdrowia, został zwolniony. Po powrocie do Łukowa natychmiast zaangażował się w pracę organizacyjną, został naczelnikiem powiatu łukowskiego. Z 22 na 23 stycznia 1863 r. wraz 350-osobowym oddziałem podjął próbę opanowania Łukowa, która jednakże się nie powiodła. W marcu 1863 r. podczas potyczki w Sosnowicy został ranny i opuścił oddział.
Po wyzdrowieniu, w czerwcu 1863 r. zebrał niedobitki swojego dawnego oddziału i dołączył się do partii Marcina Lelewela-Borelowskiego, która jednakże w tym samym miesiącu została rozbita. Brzósce udało się zebrać cześć ludzi i jeszcze tego samego dnia połączyć się z oddziałem Karola Krysińskiego, z którym walczył do jesieni 1863 r., kiedy to zachorował na tyfus. Po wyzdrowieniu sformował 40-osobowy oddział konny i walczył z nim przez cały 1864 r., ukrywając się w niedostępnych kryjówkach, takich jak wysepka wśród błot jackich, w lasach łukowskich.
W październiku wykryto jego kryjówkę na wyspie; wtedy też został zmuszony do podzielenia oddziału na cztery części, aby mógł wyjść z gęstej obławy. W końcowym etapie swojej działalności, na początku 1865 r. ukrywał się po domach zaufanych ludzi; planowano jego wyjazd do Krakowa.
29 kwietnia w wyniku zdrady został aresztowany w Sypyłkach wraz adiutantem Franciszkiem Wilczyńskim. Próbowali się bronić, ale wrogów było zbyt wielu – w tej ostatniej potyczce ksiądz otrzymał postrzał w nogę i cięcie szablą w rękę. Po osądzeniu w Warszawie został stracony wraz adiutantem w Sokołowie, miejscowości, w której rozpoczął swoją kapłańską i patriotyczną działalność.
Satysfakcja władz carskich z aresztowania dowódcy ostatniego aktywnego oddziału powstańczego w Królestwie Polskim była ogromna, jego egzekucja w Sokołowie była tryumfem władz rosyjskich – pokazano miejscowej ludności, zgromadzonej tam w liczbie około 10 tysięcy, że tym razem im się nie wymknął. Miejsce jego pochówku nie jest znane. Za przynależność do oddziału księdza lub pomoc mu objęto śledztwem około 100 osób, z których 60 skazano na śmierć, katorgę lub zesłanie.
Ilustracja: Portret księdza Stanisława Brzóski, przed 1863 r., Wikipedia, domena publiczna.
Po wyzdrowieniu, w czerwcu 1863 r. zebrał niedobitki swojego dawnego oddziału i dołączył się do partii Marcina Lelewela-Borelowskiego, która jednakże w tym samym miesiącu została rozbita. Brzósce udało się zebrać cześć ludzi i jeszcze tego samego dnia połączyć się z oddziałem Karola Krysińskiego, z którym walczył do jesieni 1863 r., kiedy to zachorował na tyfus. Po wyzdrowieniu sformował 40-osobowy oddział konny i walczył z nim przez cały 1864 r., ukrywając się w niedostępnych kryjówkach, takich jak wysepka wśród błot jackich, w lasach łukowskich.
W październiku wykryto jego kryjówkę na wyspie; wtedy też został zmuszony do podzielenia oddziału na cztery części, aby mógł wyjść z gęstej obławy. W końcowym etapie swojej działalności, na początku 1865 r. ukrywał się po domach zaufanych ludzi; planowano jego wyjazd do Krakowa.
29 kwietnia w wyniku zdrady został aresztowany w Sypyłkach wraz adiutantem Franciszkiem Wilczyńskim. Próbowali się bronić, ale wrogów było zbyt wielu – w tej ostatniej potyczce ksiądz otrzymał postrzał w nogę i cięcie szablą w rękę. Po osądzeniu w Warszawie został stracony wraz adiutantem w Sokołowie, miejscowości, w której rozpoczął swoją kapłańską i patriotyczną działalność.
Satysfakcja władz carskich z aresztowania dowódcy ostatniego aktywnego oddziału powstańczego w Królestwie Polskim była ogromna, jego egzekucja w Sokołowie była tryumfem władz rosyjskich – pokazano miejscowej ludności, zgromadzonej tam w liczbie około 10 tysięcy, że tym razem im się nie wymknął. Miejsce jego pochówku nie jest znane. Za przynależność do oddziału księdza lub pomoc mu objęto śledztwem około 100 osób, z których 60 skazano na śmierć, katorgę lub zesłanie.
Ł.D.
Ilustracja: Portret księdza Stanisława Brzóski, przed 1863 r., Wikipedia, domena publiczna.