czas czytania:
Weszła w życie Konstytucja III RP
Choć wybory 4 czerwca 1989 r. przyniosły olbrzymie zmiany w życiu politycznym kraju, pod względem prawnym cały czas obowiązywała konstytucja z 1952 r. Prace nad nową ustawą zasadniczą podjęto na poważnie w pierwszym sejmie pochodzącym z w pełni wolnych wyborów, w 1991 r. Potrzeba była paląca i już w 1992 r. uchwalono Małą Konstytucję. Określała ona nowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej w najważniejszych kwestiach. Jednak w założeniu był to twór tymczasowy, który pozostawiał w mocy część zapisów z peerelowskiej konstytucji.
Mała Konstytucja była dzieckiem swoich czasów – silnej (w założeniu) prezydentury Lecha Wałęsy i niestabilnego sejmu, pełnego drobnych i słabych ugrupowań. Dawała ona prezydentowi m.in. możliwość obsady tzw. resortów siłowych – MON, MSZ i MSW. W 1992 r. uzgodniono również tryb przygotowania nowej, pełnej konstytucji. Przygotowanie projektu miało być zadaniem Komisji Konstytucyjnej. Prawo do wnoszenia swoich projektów konstytucji nadano partiom politycznym, prezydentowi, grupie co najmniej pięćdziesięciu sześciu członków Zgromadzenia Narodowego, a także Komisji Konstytucyjnej. Przyjęto, że nową ustawę zasadniczą uchwali Zgromadzenie Narodowe, czyli połączone Sejm i Senat, większością 2/3 głosów, a o jej ostatecznym wejściu w życie będzie decydował naród w ogólnonarodowym referendum.
Komisja rozważała osiem projektów – prezydenta Lecha Wałęsy, Unii Demokratycznej, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Komisji Konstytucyjnej, wspólny projekt Polskiego Stronnictwa Ludowego i Unii Pracy, projekty Konfederacji Polski Niepodległej, Porozumienia Centrum oraz obywatelski. W latach 1993–1995, gdy rząd tworzyła koalicja SLD i PSL, a prezydentem był Lech Wałęsa, gorącą kwestią było wyważenie roli prezydenta i premiera w ustroju państwa. Ostatecznie za prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego przyjęto model parlamentarno-gabinetowy, w którym zasadniczą rolę odgrywa premier. Obowiązującą konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej przyjęto w głosowaniu Zgromadzenia Narodowego 2 kwietnia 1997. 25 maja odbyło się referendum, w którym 52,71% głosów było za, przy przygnębiająco niskiej frekwencji 42,86%.
Ilustracja: Plakietki upamiętniające uchwalenie konstytucji z 1997 r., Sejm RP, CC-BY-NC
Komisja rozważała osiem projektów – prezydenta Lecha Wałęsy, Unii Demokratycznej, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Komisji Konstytucyjnej, wspólny projekt Polskiego Stronnictwa Ludowego i Unii Pracy, projekty Konfederacji Polski Niepodległej, Porozumienia Centrum oraz obywatelski. W latach 1993–1995, gdy rząd tworzyła koalicja SLD i PSL, a prezydentem był Lech Wałęsa, gorącą kwestią było wyważenie roli prezydenta i premiera w ustroju państwa. Ostatecznie za prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego przyjęto model parlamentarno-gabinetowy, w którym zasadniczą rolę odgrywa premier. Obowiązującą konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej przyjęto w głosowaniu Zgromadzenia Narodowego 2 kwietnia 1997. 25 maja odbyło się referendum, w którym 52,71% głosów było za, przy przygnębiająco niskiej frekwencji 42,86%.
Ilustracja: Plakietki upamiętniające uchwalenie konstytucji z 1997 r., Sejm RP, CC-BY-NC