czas czytania:
W wieku 104 lat zmarła Karolina Lanckorońska
Karolina Lanckorońska urodziła się w 1898 r. w Buchbergu w Dolnej Austrii jako córka hrabiego Karola Lanckorońskiego, wielkiego ochmistrza dworu Franciszka Józefa I. Karolina przejęła po ojcu nie tylko polski patriotyzm, niewykluczający arystokratycznego kosmopolityzmu, lecz także ogromne zamiłowanie do sztuki. Popchnęło ją ono do studiowania historii sztuki w Wiedniu. Już w czasach studenckich przejawiała wrażliwość na osoby potrzebujące pomocy – „biegała po chorych”. Myślała o ukończeniu szkoły pielęgniarskiej w Warszawie. Zdecydowała się jednak poświęcić nauce.
Po śmierci ojca w 1933 r. przeniosła się do Lwowa. W styczniu 1936 r. Senat Uniwersytetu Jana Kazimierza przyjął jej habilitację. Była to pierwsza w Polsce habilitacja z historii sztuki obroniona przez kobietę. Karierę akademicką Karoliny Lanckorońskiej przerwał wybuch II wojny światowej. Swoje przeżycia opisała we „Wspomnieniach wojennych”. Pisane z myślą o czytelnikach anglojęzycznych, tuż po wojnie zostały odrzucone przez wydawców jako „zbyt antyrosyjskie”, a po kilku latach jako „zbyt antyniemieckie”.
Była porucznikiem Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Oddała się jednak zwłaszcza pracy w Czerwonym Krzyżu i akceptowanej przez Niemców Radzie Głównej Opiekuńczej. Zorganizowała akcję dostarczania paczek z żywnością dla 27 tys. więźniów. Została aresztowana przez gestapo w 1942 r. Przesłuchujący ją szef SS Hans Krüger, będąc przekonany, że Lanckorońska zginie, wyjawił jej, że jest odpowiedzialny za rozstrzelanie 25 profesorów Uniwersytetu Lwowskiego. Niespodziewanie uratowała jej życie interwencja włoskiej rodziny królewskiej. Została przewieziona do obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbrück. Prowadziła tam z pamięci wykłady z historii sztuki dla tzw. królików doświadczalnych, czyli kobiet poddawanych groźnym eksperymentom medycznym.
Po wojnie działała wśród Polonii we Włoszech. Była współzałożycielką Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. W 1967 r. utworzyła Fundację Lanckorońskich z Brzezia, wspierającą polską naukę. W 1994 r., jako ostatnia z rodu sięgającego korzeniami XIV w., przekazała cenną kolekcję obrazów polskim muzeom.
Ilustracja: Popiersie Karoliny Lanckorońskiej w Krakowie, Wikimedia commons, domena publiczna
Była porucznikiem Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Oddała się jednak zwłaszcza pracy w Czerwonym Krzyżu i akceptowanej przez Niemców Radzie Głównej Opiekuńczej. Zorganizowała akcję dostarczania paczek z żywnością dla 27 tys. więźniów. Została aresztowana przez gestapo w 1942 r. Przesłuchujący ją szef SS Hans Krüger, będąc przekonany, że Lanckorońska zginie, wyjawił jej, że jest odpowiedzialny za rozstrzelanie 25 profesorów Uniwersytetu Lwowskiego. Niespodziewanie uratowała jej życie interwencja włoskiej rodziny królewskiej. Została przewieziona do obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbrück. Prowadziła tam z pamięci wykłady z historii sztuki dla tzw. królików doświadczalnych, czyli kobiet poddawanych groźnym eksperymentom medycznym.
Po wojnie działała wśród Polonii we Włoszech. Była współzałożycielką Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. W 1967 r. utworzyła Fundację Lanckorońskich z Brzezia, wspierającą polską naukę. W 1994 r., jako ostatnia z rodu sięgającego korzeniami XIV w., przekazała cenną kolekcję obrazów polskim muzeom.
MAS
Ilustracja: Popiersie Karoliny Lanckorońskiej w Krakowie, Wikimedia commons, domena publiczna