czas czytania:
Utworzenie Muzułmańskiego Związku Religijnego
Próby zorganizowania społeczności tatarskiej na ziemiach polskich podjęto tuż po zakończeniu I wojny światowej. W 1919 r. założono w Wilnie Centralny Komitet Tatarów Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy. Cztery lata później powstał Związek Muzułmański miasta stołecznego Warszawy. Jednakże na organizację na skalę ogólnopolską trzeba było czekać jeszcze dwa lata, kiedy to 28 grudnia 1925 r. podczas obrad Wszechpolskiego Zjazdu Gmin Muzułmańskich w Wilnie powołano do życia autokefaliczną organizację wyznaniową Tatarów polskich – Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej z muftim Jakubem Szynkiewiczem (doktorem nauk filozoficznych) na czele.
Dotychczas zwierzchność nad polskimi muzułmanami przynależała muftiemu na Krymie – urząd ten jednak został zniesiony w wyniku rewolucji październikowej. Siedzibą Muftiatu zostało Wilno, które stało się od tej pory centralnym ośrodkiem Tatarów polskich. W tym mieście funkcjonowała również Rada Centralna Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej. W wyniku starań wpływowych środowisk muzułmańskich w Warszawie planowano jednak przenieść władze centralne do stolicy, gdzie też zamierzano wznieść wielki meczet, co jednak nie zostało zrealizowane do 1939 r.
Władzy Muzułmańskiego Związku Religijnego podlegało w II Rzeczypospolitej 19 gmin wyznaniowych z imamami na czele, 18 czynnych meczetów i dwa domy modlitwy. Jedyną gminą bez własnej świątyni była warszawska, powstała dopiero w 1933 r. 21 kwietnia 1936 r. sejm uchwalił ustawę o stosunku państwa do Związku, w której odwołano się m.in. do bogatych tatarskich tradycji w wojsku polskim. Na prośbę społeczności muzułmańskiej ówczesny minister spraw wojskowych zgodził się, aby wszyscy Tatarzy powołani do służby wojskowej odbywali ją w jednym pułku – 13. Pułku Ułanów Wileńskich, stacjonującym w Nowej Wilejce pod Wilnem (tam przydzielani byli przede wszystkim do pierwszego szwadronu zwanego Tatarskim). Naczelnym organem reprezentacyjnym był Kongres Muzułmański, mający zbierać się raz na pięć lat (do 1939 r. obradował raz – w 1938 r.). Stanowisko muftiego było dożywotnie, a pomagało mu Najwyższe Kolegium Muzułmańskie. Wybuch II wojny światowej przerwał działalność Związku, który odnowił swoją działalność dopiero w III Rzeczypospolitej.
Ilustracja: Meczet polskich Tatarów w Kruszynianach, Wikimedia commons, domena publiczna
Władzy Muzułmańskiego Związku Religijnego podlegało w II Rzeczypospolitej 19 gmin wyznaniowych z imamami na czele, 18 czynnych meczetów i dwa domy modlitwy. Jedyną gminą bez własnej świątyni była warszawska, powstała dopiero w 1933 r. 21 kwietnia 1936 r. sejm uchwalił ustawę o stosunku państwa do Związku, w której odwołano się m.in. do bogatych tatarskich tradycji w wojsku polskim. Na prośbę społeczności muzułmańskiej ówczesny minister spraw wojskowych zgodził się, aby wszyscy Tatarzy powołani do służby wojskowej odbywali ją w jednym pułku – 13. Pułku Ułanów Wileńskich, stacjonującym w Nowej Wilejce pod Wilnem (tam przydzielani byli przede wszystkim do pierwszego szwadronu zwanego Tatarskim). Naczelnym organem reprezentacyjnym był Kongres Muzułmański, mający zbierać się raz na pięć lat (do 1939 r. obradował raz – w 1938 r.). Stanowisko muftiego było dożywotnie, a pomagało mu Najwyższe Kolegium Muzułmańskie. Wybuch II wojny światowej przerwał działalność Związku, który odnowił swoją działalność dopiero w III Rzeczypospolitej.
M.G.-K.
Ilustracja: Meczet polskich Tatarów w Kruszynianach, Wikimedia commons, domena publiczna