czas czytania:
Urodził się
Stanisław Lorentz
Nazywany był "urbanistą nadziei". Po wkroczeniu Niemców do Polski we wrześniu 1939 roku przyczynił się do uratowania wielu skarbów polskiej kultury przed zniszczeniem. Organizował również akcję ratowania dorobku uczonych i pisarzy. To on ocalił mieszkanie Marii Dąbrowskiej przed całkowitym rozgrabieniem, wywożąc z niego cenne rzeczy. Stanisław Lorentz (1899–1991), wybitny historyk sztuki, muzeolog i konserwator, przez pół wieku był dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie.
Walkę o pamiątki autorki "Nocy i dni" Lorentz opisał we wspomnieniu o tzw. akcji pruszkowskiej, czyli akcji ratowania książek i przedmiotów muzealnych z instytucji i mieszkań prywatnych w okresie systematycznej dewastacji Warszawy jesienią 1944 roku.
W listopadzie zwróciły się do mnie Maria Dąbrowska i Anna Kowalska, zamieszkałe wówczas w Żółwinku obok Podkowy Leśnej. Zapytywały, czy nie mógłbym wywieźć rękopisów dzieł Ludwika Krzywickiego, pamiętników Stanisława Stempowskiego oraz ich własnych prac, schowanych w piwnicy domu przy ul. Polnej 40. Wielkie paki wszystkich rękopisów przekazałem im w najbliższych dniach w kawiarni u p. Sucheckiej.
Urodził się 28 kwietnia 1899 roku w Radomiu. Studiował na Uniwersytecie Warszawskim. Pracę doktorską obronił w 1924 roku, następnie wyjechał do Paryża. Po powrocie do kraju otrzymał propozycję objęcia stanowiska konserwatora zabytków i kierownika oddziału sztuki województwa wileńskiego i nowogródzkiego.
W 1935 roku Stanisław Lorentz został dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie. Zmienił je w nowoczesną, europejską instytucję kultury. Uroczyste otwarcie nowej siedziby Muzeum odbyło się 19 czerwca 1938 roku. Niedługo później przygotowano wystawę "Warszawa wczoraj, dziś, jutro", którą obejrzało ponad milion zwiedzających.
W 1935 roku Stanisław Lorentz został dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie. Zmienił je w nowoczesną, europejską instytucję kultury. Uroczyste otwarcie nowej siedziby Muzeum odbyło się 19 czerwca 1938 roku. Niedługo później przygotowano wystawę "Warszawa wczoraj, dziś, jutro", którą obejrzało ponad milion zwiedzających.
We wrześniu 1939 roku Stanisław Lorentz ratował zbiory Muzeum Narodowego, Zamku Królewskiego, Zachęty i Łazienek. W czasie okupacji niemieckiej działał w Podziemiu. Pod pseudonimem "Bukowski" kierował działem strat kultury w Departamencie Kultury i Oświaty Delegatury Rządu na Kraj. Był jednym z autorów publikacji "Nazi Kultur in Poland", omawiającej wojenne straty Polski w dziedzinie kultury i sztuki. Pozostawiony na stanowisku dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie robił wszystko, by utrudniać nazistom grabież dzieł sztuki.
Po wojnie zainicjował utworzenie Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków i stanął na jej czele. Jego autorytet był w tym czasie niekwestionowany, nie mogli mu go odmówić nawet komuniści, zwłaszcza że własnych specjalistów po prostu nie mieli. Stanisław Lorentz energicznie uruchomił działania rewindykacyjne. Znalazł m.in. "Batorego pod Pskowem" i "Rejtana" Jana Matejki. Później do jego największych sukcesów należało współuczestniczenie w odbudowie warszawskiej Starówki, Fromborka, zamków Szlaku Orlich Gniazd, Długiego Targu w Gdańsku, a także Zamku Królewskiego w Warszawie.
Po wojnie zainicjował utworzenie Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków i stanął na jej czele. Jego autorytet był w tym czasie niekwestionowany, nie mogli mu go odmówić nawet komuniści, zwłaszcza że własnych specjalistów po prostu nie mieli. Stanisław Lorentz energicznie uruchomił działania rewindykacyjne. Znalazł m.in. "Batorego pod Pskowem" i "Rejtana" Jana Matejki. Później do jego największych sukcesów należało współuczestniczenie w odbudowie warszawskiej Starówki, Fromborka, zamków Szlaku Orlich Gniazd, Długiego Targu w Gdańsku, a także Zamku Królewskiego w Warszawie.
Stanisław Lorentz jest autorem licznych książek i artykułów poświęconych m.in. sztuce i kulturze polskiego Oświecenia, zwłaszcza poruszających tematykę związaną z Warszawą – monografii Pałacu Prymasowskiego oraz rezydencji w Natolinie i Jabłonnie czy monografii architekta Efraima Szregera. Analizował także mecenat króla Stanisława Augusta, prymasa Michała Poniatowskiego, Stanisława Kostki Potockiego, Heleny z Przeździeckich Radziwiłłowej, Czartoryskich i Zamoyskich. Wspólnie z Janem Kottem przygotował monumentalną antologię "Warszawa w wieku Oświecenia".
Profesor Stanisław Lorentz zmarł 15 marca 1991 roku w Warszawie. Spoczął na cmentarzu ewangelicko-augsburskim. Jego postać została upamiętniona tablicą na Bramie Zygmuntowskiej Zamku Królewskiego. Jego imię nosi także dziedziniec w Muzeum Narodowym oraz aleja biegnąca tuż przy Muzeum.
Agata Zbieg
♦ Ilustracja: Profesor Stanisław Lorentz na uroczystości wręczenia Nagrody Kulturalnej za rok 1973 w Kilonii (Wikimedia Commons, Archiwum Miejskie w Kilonii).
Profesor Stanisław Lorentz zmarł 15 marca 1991 roku w Warszawie. Spoczął na cmentarzu ewangelicko-augsburskim. Jego postać została upamiętniona tablicą na Bramie Zygmuntowskiej Zamku Królewskiego. Jego imię nosi także dziedziniec w Muzeum Narodowym oraz aleja biegnąca tuż przy Muzeum.
Agata Zbieg
♦ Ilustracja: Profesor Stanisław Lorentz na uroczystości wręczenia Nagrody Kulturalnej za rok 1973 w Kilonii (Wikimedia Commons, Archiwum Miejskie w Kilonii).