czas czytania:
Urodził się Romuald Traugutt
Romuald Traugutt urodził się 16 stycznia 1826 r. w Szostakowie, wsi położonej w powiecie brzeskim guberni grodzieńskiej, w rodzinie Ludwika i Alojzy z Błockich.
W latach 1836–1842 uczył się w gimnazjum w Swisłoczy. Po jego ukończeniu próbował dostać się do Instytutu Inżynierów Dróg Komunikacyjnych w Petersburgu, ponieważ jednak nie udało mu się zrealizować tych planów, w 1844 r. zdał egzamin na junkra saperów i rozpoczął służbę wojskową. W ramach służby brał udział w kampanii rosyjskiej przeciwko powstańcom na Węgrzech oraz w wojnie krymskiej. Następnie, w latach 1859–1860, pełnił służbę w Petersburgu, gdzie prawdopodobnie miał styczność z polskim kółkiem wojskowym Zygmunta Sierakowskiego i Jarosława Dąbrowskiego. Powstanie zastało Traugutta w jego niewielkim majątku Ostrów koło Kobrynia na Polesiu; był już wtedy od roku w stanie spoczynku, zakończywszy służbę w stopniu podpułkownika.
Traugutt przystąpił do powstania dopiero na wiosnę 1863 r., obejmując dowództwo nad oddziałem walczącym w powiatach kobryńskim i pińskim. W czasie śledztwa przeprowadzonego w 1864 r. w Cytadeli Warszawskiej swoje przystąpienie do powstania tłumaczył słowami: „Okazało się, że odwołać [powstania] nie było już czasu. Zgodziłem się wtedy na prośbę, bo jako Polak osądziłem za mą powinność nie oszczędzania siebie tam, gdzie inni wszystko poświęcali”. W maju 1863 r. Traugutt poprowadził do walki oddział powstańczy na Polesiu. W czasie dwóch miesięcy stoczył siedem potyczek, z których część zakończyła się zwycięstwem. W lipcu pojechał do Warszawy po rozkazy od Rządu Narodowego; tam mianowano go generałem i pełnomocnikiem wojskowym na Galicję Wschodnią i Zachodnią. Po otrzymaniu instrukcji udał się w podróż do Krakowa, Lwowa, Wiednia i Paryża, gdzie odbył rozmowę z przedstawicielami rządu francuskiego oraz Władysławem Czartoryskim.
We wrześniu 1863 r. kierownictwo w rządzie objęli czerwoni, którzy ponownie zamierzali oddać władzę wojskową nieudolnemu gen. Ludwikowi Mierosławskiemu. Zbiegło się to z powrotem z Francji do Krakowa Traugutta, który został postawiony w niejasnej sytuacji, gdyż nie wiadomo było, czy jego pełnomocnictwa wojskowe były jeszcze aktualne. Traugutt postanowił zignorować zmiany w Warszawie i zwołał do Krakowa naradę kilku dowódców powstańczych, przed którymi nakreślił plan wznowienia walk. Po uzyskaniu poparcia zebranych zdecydował się przekazać swoje pełnomocnictwa dotyczące Galicji gen. Edmundowi Różyckiemu, tym samym wykluczając dalszy udział Mierosławskiego. 17 października 1863 r. Traugutt wziął udział w posiedzeniu rządu. Jego członków zdymisjonował; jak pisał w swych wspomnieniach sekretarz stanu Janowski, oświadczył „iż od tej chwili mogą zupełnie swobodnie rozporządzać swymi osobami”. Traugutt nie używał wobec siebie określenia dyktator, lecz faktycznie to on stanął na czele powstania. Podjęte przez niego reformy, w tym próba przekształcenia oddziałów powstańczych w armię, przyczyniły się do krótkiego zintensyfikowania walk powstańczych.
Mimo wysokiego zakonspirowania i przyjęcia fałszywej tożsamości Michała Czarneckiego, po wydaniu go przez Artura Goldmana, w kwietniu 1864 r. został aresztowany i skazany na karę śmierci przez powieszenie. Karę wykonano 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli warszawskiej, w obecności trzydziestotysięcznego tłumu mieszkańców Warszawy.
Ilustracja: Portret Romualda Traugutta z 1862 r., Biblioteka Publiczna Miasta Stołecznego Warszawy, CC-BY-NC
Traugutt przystąpił do powstania dopiero na wiosnę 1863 r., obejmując dowództwo nad oddziałem walczącym w powiatach kobryńskim i pińskim. W czasie śledztwa przeprowadzonego w 1864 r. w Cytadeli Warszawskiej swoje przystąpienie do powstania tłumaczył słowami: „Okazało się, że odwołać [powstania] nie było już czasu. Zgodziłem się wtedy na prośbę, bo jako Polak osądziłem za mą powinność nie oszczędzania siebie tam, gdzie inni wszystko poświęcali”. W maju 1863 r. Traugutt poprowadził do walki oddział powstańczy na Polesiu. W czasie dwóch miesięcy stoczył siedem potyczek, z których część zakończyła się zwycięstwem. W lipcu pojechał do Warszawy po rozkazy od Rządu Narodowego; tam mianowano go generałem i pełnomocnikiem wojskowym na Galicję Wschodnią i Zachodnią. Po otrzymaniu instrukcji udał się w podróż do Krakowa, Lwowa, Wiednia i Paryża, gdzie odbył rozmowę z przedstawicielami rządu francuskiego oraz Władysławem Czartoryskim.
We wrześniu 1863 r. kierownictwo w rządzie objęli czerwoni, którzy ponownie zamierzali oddać władzę wojskową nieudolnemu gen. Ludwikowi Mierosławskiemu. Zbiegło się to z powrotem z Francji do Krakowa Traugutta, który został postawiony w niejasnej sytuacji, gdyż nie wiadomo było, czy jego pełnomocnictwa wojskowe były jeszcze aktualne. Traugutt postanowił zignorować zmiany w Warszawie i zwołał do Krakowa naradę kilku dowódców powstańczych, przed którymi nakreślił plan wznowienia walk. Po uzyskaniu poparcia zebranych zdecydował się przekazać swoje pełnomocnictwa dotyczące Galicji gen. Edmundowi Różyckiemu, tym samym wykluczając dalszy udział Mierosławskiego. 17 października 1863 r. Traugutt wziął udział w posiedzeniu rządu. Jego członków zdymisjonował; jak pisał w swych wspomnieniach sekretarz stanu Janowski, oświadczył „iż od tej chwili mogą zupełnie swobodnie rozporządzać swymi osobami”. Traugutt nie używał wobec siebie określenia dyktator, lecz faktycznie to on stanął na czele powstania. Podjęte przez niego reformy, w tym próba przekształcenia oddziałów powstańczych w armię, przyczyniły się do krótkiego zintensyfikowania walk powstańczych.
Mimo wysokiego zakonspirowania i przyjęcia fałszywej tożsamości Michała Czarneckiego, po wydaniu go przez Artura Goldmana, w kwietniu 1864 r. został aresztowany i skazany na karę śmierci przez powieszenie. Karę wykonano 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli warszawskiej, w obecności trzydziestotysięcznego tłumu mieszkańców Warszawy.
Ł.D.
Ilustracja: Portret Romualda Traugutta z 1862 r., Biblioteka Publiczna Miasta Stołecznego Warszawy, CC-BY-NC