Urodził się kardynał Bolesław Kominek

Trudne relacje polsko-niemieckie towarzyszyły przyszłemu kardynałowi od dzieciństwa. Urodził się w przeddzień Wigilii 1903 r. w Radlinie, obecnie dzielnicy Wodzisławia Śląskiego. Był jednym z dziewięciorga rodzeństwa. Do szkoły poszedł w Rybniku. „Wspominając pruską szkołę w Rybniku, opowiadał, jak to był bity za to, że mówił po polsku, a w domu zbierał razy, jeżeli wymknęło mu się jakieś niemieckie słowo” – wspominał ks. Jan Krucina, sekretarz biskupa.

Po ukończeniu gimnazjum przeniósł się do Krakowa – gdzie rozpoczął studia w Śląskim Seminarium Duchownym przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Święcenia kapłańskie przyjął w 1927 r. Niedługo później wyjechał do Paryża. W Instytucie Katolickim studiował filozofię i nauki społeczne, a także był duszpasterzem dla polskich emigrantów. Po powrocie do kraju pracował w diecezji katowickiej. W czasie wojny przebywał w Lublinie i na Górnym Śląsku. Okupanci wpisali go do III grupy Volkslisty (brata wcielono do Wermachtu), prowadził działalność charytatywną i pełnił rolę kapelana Armii Krajowej na Górnym Śląsku.

Po wojnie został administratorem apostolskim Śląska Opolskiego. Starał się ujednolicić przyszłą diecezję – nie wyróżniając ani ludności autochtonicznej, ani repatriantów. „To człowiek Boży, przykładny i gorliwy pasterz, o miłym usposobieniu, przyjmowany z sympatią tak przez Polaków, jak i Niemców – oceniał jego działania prymas August Hlond. – Ma on osiągnięcia nieznane innym ordynariuszom (...) dzisiaj Administratura Apostolska Śląska Opolskiego jest najlepiej zorganizowana i funkcjonuje jak prawdziwa diecezja”.

Władze po obu stronach granicy miały inne zdanie. W Niemczech traktowano go jak polskiego nacjonalistę, a polskie władze oskarżały go o antypolonizm. Te ostatnie zmusiły go w 1951 r. do opuszczenia Opola. Nie pozwoliły mu też zamieszkać na Dolnym Śląsku po papieskiej nominacji na biskupa tytularnego z zadaniem rządcy polskiej części archidiecezji wrocławskiej. Sakrę biskupią Kominek przyjął więc potajemnie − 10 października w Przemyślu. Swój urząd mógł objąć dopiero na fali odwilży w 1956 r. Papież mianował go arcybiskupem w 1962 r, ale pełnoprawnym metropolitą wrocławskim został dopiero w 1972 r.

„Nie zamierzam się włączyć do histerycznej kampanii anty-NRFowskiej w Polsce. Zresztą kampania ta ma swój specyficzny posmak. Kierownicy partii wiedzą dobrze, że Polacy rzeczywiście nienawidzą tylko Rosjan (...) i dlatego komuniści chcą nienawiść skierować w inną stronę, w stronę Niemców” – mówił na zamkniętym spotkaniu działaczy katolickich w 1962 r. To był tylko wstęp do prawdziwie radykalnego kroku.

„Przebaczamy i prosimy o przebaczenie” – w takiej formie do historii przeszły najsłynniejsze słowa listu biskupów polskich do niemieckich. W rzeczywistości w „Orędziu biskupów polskich do ich niemieckich braci w Chrystusowym urzędzie pasterskim” użyte zostały słowa: „Udzielamy wybaczenia i prosimy o nie”. List – zredagowany przez Kominka – napisany został podczas Soboru Watykańskiego II. Był jednym z 56. dokumentów z zaproszeniami na obchody Tysiąclecia Chrztu Polski. Orędzie było syntezą stosunków polsko-niemieckich na przestrzeni dziejów. Nie unikało tematów tragicznych. By wytłumaczyć jego przekaz, Kominek napisał też artykuł do „Tygodnika Powszechnego”. Pisał w nim:

„Po dwudziestu latach ten ogromny cień, wlokący się w reminiscencjach ludzi poszkodowanych przez wojnę, zmniejszył się wydatnie. (...) Ale nie wszystko zostało zatarte. (...) Dialog powinien być stale na nowo inicjowany, gdyż tą drogą można wyprostować wiele nabrzmiałych rozżaleń”.

Niewielu jednak tekst poznało, bo został wstrzymany przez cenzurę. Biskupi niemieccy odpowiedzieli po kilkunastu dniach. „Ze wzruszeniem i radością odebraliśmy Wasze +Orędzie+ oraz Wasze zaproszenie do wzięcia udziału w obchodach tysiąclecia chrztu narodu polskiego. (…) żywimy nadzieję, iż rozpoczęty między nami dialog znajdzie swój dalszy ciąg w Polsce i w Niemczech”.

W Polsce „Orędzie” spotkało się z mieszanymi reakcjami. Komunistyczne władze nazwały je „bezprawnym wystąpieniem w imieniu narodu” i „demonstracją proniemiecką”. Kominek bronił dokumentu w czasie kazań, mówiąc, że kto się sprzeciwia „Orędziu”, ten „uderza w twarz polską rację stanu”.

Rozpoczęty listem dialog daleko wykraczał poza kwestie polsko-niemieckie. „Zapewne późniejszy Kardynał nie zdawał sobie sprawy, że był wielkim Europejczykiem, ale na pewno mu już przyświecała Europa Jedna, taka właśnie, która będzie bezpiecznie stawiać dalsze kroki w przyszłość” – pisał o Kominku niemiecki intelektualista Winfried Lipscher.

W 1971 r. biskup objął funkcję wiceprzewodniczącego Rady Konferencji Episkopatów Europy. Dwa lata później został kardynałem. Umarł 10 marca 1974 r. we Wrocławiu.

Ilustracja: Kardynał Bolesław Kominek, Wikimedia Commons, domena publiczna.