czas czytania:
Urodził się
Jacek Kuroń
Jacek Kuroń urodził się 3 marca 1934 r. we Lwowie jako pierworodne dziecko Wandy z domu Rudeńskiej i Henryka Kuronia. Niemal całą okupację przeżył w rodzinnym mieście, dopiero wiosną 1944 r. zamieszkał na Podkarpaciu. Po zakończeniu wojny rodzina Kuroniów przeniosła się najpierw do Krakowa, a potem do Warszawy. W 1947 r. Kuroniowie zajmowali mieszkanie przy ul. Mickiewicza 27 na Żoliborzu. W 1949 r. piętnastoletni Jacek Kuroń, zafascynowany ideami komunistycznymi, wstąpił w szeregi Związku Młodzieży Polskiej i rozpoczął swoją długoletnią działalność społeczno-polityczną.
Po egzaminie maturalnym, w 1952 r. zaczął etatową pracę jako instruktor w Wydziale Harcerskim ZMP w Warszawie, a następnie jako pełnomocnik Zarządu Stołecznego ZMP na Żoliborzu. W tym samym roku został członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1953 r. pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Uczelnianego ZMP Politechniki Warszawskiej, wkrótce jednak za krytykę organizacji został usunięty z ZMP i z partii. Jesienią 1953 r. rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Warszawie. W 1955 r. założył Drużynę im. gen. Karola Świerczewskiego „Waltera” przy Organizacji Harcerskiej ZMP. Po rozwiązaniu PWSP przeniosł się na Uniwersytet Warszawski i kontynuował studia historyczne. Zaczął również uczestniczyć w spotkaniach Klubu Krzywego Koła.
Wiosną 1956 r. został ponownie przyjęty w szeregi PZPR. We wrześniu 1956 r. współorganizował Uniwersytet Robotniczy, a w październiku 1956 r. był odpowiedzialny za organizację serii wieców robotniczych, które okazały się istotnym elementem przemian październikowych w Polsce. Został członkiem Naczelnej Rady Harcerskiej, opracował założenia reformy systemu harcerskiego.
W 1957 r. ukończył studia w Instytucie Historycznym UW i został doktorantem na Wydziale Pedagogicznym UW. Po reaktywacji Związku Harcerstwa Polskiego rozpoczął pracę w Kwaterze Głównej ZHP, a jednocześnie pełnił funkcję komendanta Hufca Walterowskiego. W 1960 r. opracował reformę systemu drużyn harcerskich, kierując Działem Programowym Kwatery Głównej ZHP. Rok później został odwołany z tej funkcji za krytykę ustroju politycznego PRL – Hufiec Walterowski uległ rozwiązaniu. W 1962 r. Kuroń został członkiem działającego na uniwersytecie Politycznego Klubu Dyskusyjnego, którym kierował Karol Modzelewski. To w tym środowisku – nawet po rozwiązaniu PKD – kontynuowano spotkania seminaryjne, które doprowadziły do powstania dokumentu stanowiącego krytyczną analizę działań aparatu partyjnego. Opracowanie to – przejęte przez Służbę Bezpieczeństwa – zostało odtworzone przez Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego i upublicznione wiosną 1956 r. jako „List otwarty do partii”. W ramach represji Kuroń został ponownie usunięty z PZPR oraz ZHP, aresztowany i oskarżony wraz z Karolem Modzelewskim o próbę obalenia ustroju PRL. Po procesie w dniach 13–16 lipca 1965 r. wyrokiem Sądu Wojewódzkiego Jacek Kuroń został skazany na trzy lata więzienia.
Wiosną 1967 r. warunkowo wyszedł na wolność i włączył się w działania kręgu tzw. komandosów, stając się szybko jego przywódcą. W tym samym roku skończył pracę doktorską pod kierunkiem prof. Bogdana Suchodolskiego. Publiczna obrona tezy doktorskiej nie odbyła się ze względów politycznych.
Jacek Kuroń został kolejny raz aresztowany 8 marca 1968 r. po wiecu na Uniwersytecie Warszawskim i postawiony w stan oskarżenia. Po procesie tzw. „inicjatorów wydarzeń marcowych” skazano go na trzy i pół roku więzienia. Wyszedł na wolność jesienią 1971 r. Uczestniczył niemal we wszystkich inicjatywach opozycyjnych tamtego okresu, jest m.in. był sygnatariuszem „Listu 59”, autorem „Listu otwartego do Enrico Berlinguera” (sekretarza generalnego Włoskiej Partii Komunistycznej) oraz członkiem założycielem Komitetu Obrony Robotników, który powstał we wrześniu 1976 r.
Wielokrotnie zatrzymywany przez Służbę Bezpieczeństwa i szykanowany. W styczniu 1978 r. podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych, redagował kwartalnik „Krytyka”, jesienią tego samego roku brał udział w głodówce protestacyjnej w kościele św. Marcina w Warszawie, współorganizował Biuro Interwencyjne KSS „KOR”. Mieszkanie Jacka Kuronia stało się centrum działań opozycji demokratycznej w Polsce – to tam właśnie spływały informacje o represjach w całym kraju, tam redagowane były „Biuletyn Informacyjny” oraz „Komunikaty” KOR. Tam również, 21 marca 1979 r., doszło do brutalnej interwencji bojówki komunistycznego aktywu partyjnego i studenckiego. Napadnięci i dotkliwie pobici zostali uczestnicy spotkania w ramach TKN, w tym najbliżsi gospodarza domu.
W lipcu i sierpniu 1980 r. Jacek Kuroń zorganizował sieć informacyjną o działaniach protestacyjnych w Polsce. Został aresztowany 28 sierpnia 1980 r. Po podpisaniu Porozumień Sierpniowych zwolniony z aresztu i powołany na stanowisko doradcy Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”. Członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej oraz Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Aktywnie uczestniczył w pracach Związku. Internowany w grudniu 1981 r. Jesienią 1982 r. został formalnie aresztowany i postawiony w stan oskarżenia za próbę obalenia siłą systemu politycznego PRL. Wyszedł na wolność w 1984 r. po przerwanym procesie, na mocy amnestii. Objął funkcję doradcy Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”. W grudniu 1988 r. uczestniczył w formowaniu Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie.
W 1989 r. brał udział w obradach Okrągłego Stołu, pracując w zespole do spraw reform politycznych. W wyborach czerwcowych kandydował z listy Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Został posłem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego. 12 września 1989 r. powołany na stanowisko ministra pracy i polityki socjalnej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.
W grudniu 1990 r. był jednym z założycieli Unii Demokratycznej. W 1992 r. objął tekę ministra pracy i polityki socjalnej w rządzie Hanny Suchockiej. W 1995 r. kandydował na urząd prezydenta RP. W 1998 r. został odznaczony orderem Orła Białego.
Jacek Kuroń zmarł 17 czerwca 2004 r. po długiej i ciężkiej chorobie.
Ilustracja: Czarno-biała fotografia z demonstracji pierwszomajowej z udziałem opozycji i Jacka Kuronia (fot. Andrzej Iwański), Wikipedia, CC BY–SA
Wiosną 1956 r. został ponownie przyjęty w szeregi PZPR. We wrześniu 1956 r. współorganizował Uniwersytet Robotniczy, a w październiku 1956 r. był odpowiedzialny za organizację serii wieców robotniczych, które okazały się istotnym elementem przemian październikowych w Polsce. Został członkiem Naczelnej Rady Harcerskiej, opracował założenia reformy systemu harcerskiego.
W 1957 r. ukończył studia w Instytucie Historycznym UW i został doktorantem na Wydziale Pedagogicznym UW. Po reaktywacji Związku Harcerstwa Polskiego rozpoczął pracę w Kwaterze Głównej ZHP, a jednocześnie pełnił funkcję komendanta Hufca Walterowskiego. W 1960 r. opracował reformę systemu drużyn harcerskich, kierując Działem Programowym Kwatery Głównej ZHP. Rok później został odwołany z tej funkcji za krytykę ustroju politycznego PRL – Hufiec Walterowski uległ rozwiązaniu. W 1962 r. Kuroń został członkiem działającego na uniwersytecie Politycznego Klubu Dyskusyjnego, którym kierował Karol Modzelewski. To w tym środowisku – nawet po rozwiązaniu PKD – kontynuowano spotkania seminaryjne, które doprowadziły do powstania dokumentu stanowiącego krytyczną analizę działań aparatu partyjnego. Opracowanie to – przejęte przez Służbę Bezpieczeństwa – zostało odtworzone przez Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego i upublicznione wiosną 1956 r. jako „List otwarty do partii”. W ramach represji Kuroń został ponownie usunięty z PZPR oraz ZHP, aresztowany i oskarżony wraz z Karolem Modzelewskim o próbę obalenia ustroju PRL. Po procesie w dniach 13–16 lipca 1965 r. wyrokiem Sądu Wojewódzkiego Jacek Kuroń został skazany na trzy lata więzienia.
Wiosną 1967 r. warunkowo wyszedł na wolność i włączył się w działania kręgu tzw. komandosów, stając się szybko jego przywódcą. W tym samym roku skończył pracę doktorską pod kierunkiem prof. Bogdana Suchodolskiego. Publiczna obrona tezy doktorskiej nie odbyła się ze względów politycznych.
Jacek Kuroń został kolejny raz aresztowany 8 marca 1968 r. po wiecu na Uniwersytecie Warszawskim i postawiony w stan oskarżenia. Po procesie tzw. „inicjatorów wydarzeń marcowych” skazano go na trzy i pół roku więzienia. Wyszedł na wolność jesienią 1971 r. Uczestniczył niemal we wszystkich inicjatywach opozycyjnych tamtego okresu, jest m.in. był sygnatariuszem „Listu 59”, autorem „Listu otwartego do Enrico Berlinguera” (sekretarza generalnego Włoskiej Partii Komunistycznej) oraz członkiem założycielem Komitetu Obrony Robotników, który powstał we wrześniu 1976 r.
Wielokrotnie zatrzymywany przez Służbę Bezpieczeństwa i szykanowany. W styczniu 1978 r. podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych, redagował kwartalnik „Krytyka”, jesienią tego samego roku brał udział w głodówce protestacyjnej w kościele św. Marcina w Warszawie, współorganizował Biuro Interwencyjne KSS „KOR”. Mieszkanie Jacka Kuronia stało się centrum działań opozycji demokratycznej w Polsce – to tam właśnie spływały informacje o represjach w całym kraju, tam redagowane były „Biuletyn Informacyjny” oraz „Komunikaty” KOR. Tam również, 21 marca 1979 r., doszło do brutalnej interwencji bojówki komunistycznego aktywu partyjnego i studenckiego. Napadnięci i dotkliwie pobici zostali uczestnicy spotkania w ramach TKN, w tym najbliżsi gospodarza domu.
W lipcu i sierpniu 1980 r. Jacek Kuroń zorganizował sieć informacyjną o działaniach protestacyjnych w Polsce. Został aresztowany 28 sierpnia 1980 r. Po podpisaniu Porozumień Sierpniowych zwolniony z aresztu i powołany na stanowisko doradcy Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”. Członek Krajowej Komisji Porozumiewawczej oraz Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Aktywnie uczestniczył w pracach Związku. Internowany w grudniu 1981 r. Jesienią 1982 r. został formalnie aresztowany i postawiony w stan oskarżenia za próbę obalenia siłą systemu politycznego PRL. Wyszedł na wolność w 1984 r. po przerwanym procesie, na mocy amnestii. Objął funkcję doradcy Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”. W grudniu 1988 r. uczestniczył w formowaniu Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie.
W 1989 r. brał udział w obradach Okrągłego Stołu, pracując w zespole do spraw reform politycznych. W wyborach czerwcowych kandydował z listy Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Został posłem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego. 12 września 1989 r. powołany na stanowisko ministra pracy i polityki socjalnej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.
W grudniu 1990 r. był jednym z założycieli Unii Demokratycznej. W 1992 r. objął tekę ministra pracy i polityki socjalnej w rządzie Hanny Suchockiej. W 1995 r. kandydował na urząd prezydenta RP. W 1998 r. został odznaczony orderem Orła Białego.
Jacek Kuroń zmarł 17 czerwca 2004 r. po długiej i ciężkiej chorobie.
Jacek Głażewski
Ilustracja: Czarno-biała fotografia z demonstracji pierwszomajowej z udziałem opozycji i Jacka Kuronia (fot. Andrzej Iwański), Wikipedia, CC BY–SA