czas czytania:
Urodził się
Czesław Miłosz
Czesław Miłosz urodził się 30 czerwca 1911 r. w Szetejniach niedaleko Kiejdan. Studiował na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie – najpierw polonistykę na Wydziale Humanistycznym, a po krótkim czasie przeniósł się na Wydział Nauk Społecznych, by studiować prawo.
Kamienie milowe jego twórczości to wiersze „Kompozycja” i „Podróż”, którymi zadebiutował w 1930 r. na łamach uniwersyteckiego pisma „Alma Mater Vilnensis”, a także „Poemat o czasie zastygłym” – książkowy debiut z roku 1933. Trzy lata później ukazał się katastroficzny tomik „Trzy zimy”. Miłosz pracował wtedy w rozgłośni wileńskiej Polskiego Radia. W roku 1937 poeta podróżował po Włoszech, a po powrocie, wciąż jako pracownik Polskiego Radia, przeniósł się do Warszawy. W 1945 r. wydał jeden z najważniejszych tomików poezji polskiej XX w. – złożone częściowo z wierszy pisanych jeszcze w czasie okupacji „Ocalenie”. Był to ostatni aż do roku 1989 opublikowany oficjalnie w Polsce tom wierszy Czesława Miłosza. Kolejne ukazywały się na emigracji i w drugim obiegu.
Lewicujący Miłosz początkowo nie był wrogo nastawiony do nowej władzy. W latach 1945–1951 pracował jako attaché kulturalny PRL w Nowym Jorku i Waszyngtonie, a potem w Paryżu. Rzadkie wizyty w Polsce coraz bardziej zniechęcały go jednak do władzy politycznej i środowiska „oficjalnych” twórców, skupionego w Związku Literatów Polskich.
W roku 1951 otrzymał we Francji azyl polityczny. Przeprowadził się do Maisons-Laffitte – siedziby Instytutu Literackiego, kierowanego przez Jerzego Giedroycia. W „Kulturze” opublikował artykuł „Nie”, w którym wyjaśnił, dlaczego wybrał los emigranta. Poetę potępiło oczywiście polskie środowisko literackie. Związek Literatów Polskich uznał go za zdrajcę, a cenzura zakazała nie tylko publikacji jego utworów, ale nawet wymieniania nazwiska. Przyszły noblista mieszkał we Francji do roku 1960. W Bibliotece „Kultury” publikował kolejne ważne książki, m.in. tom esejów o postawie wobec władzy komunistycznej „Zniewolony umysł” i powieść o podobnej tematyce „Zdobycie władzy”. W roku 1955 powstała oparta na wspomnieniach z dzieciństwa w Szetejniach „Dolina Issy”.
W 1960 r. Miłosz przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a także na Harvardzie. Tworzył wówczas głownie poezję. Największą popularność zdobyły jego wiersze polityczne (m.in. „Który skrzywdziłeś...”).
W 1980 r. – czasie powstania „Solidarności” – został laureatem nagrody Nobla. W uzasadnieniu jury napisało, że Czesław Miłosz dostał nagrodę „za bezkompromisową wnikliwość w ujawnianiu zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów”. Nagroda oraz atmosfera czasów „Solidarności” otworzyły Czesławowi Miłoszowi możliwość powrotu do ojczyzny. „Znak” po raz pierwszy po 35 latach opublikował w oficjalnym obiegu tom jego poezji „Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada”. Rok później Czesław Miłosz przyjechał do kraju, gdzie przed wprowadzeniem stanu wojennego zdążył się spotkać z Lechem Wałęsą.
Później jeszcze kilkakrotnie odwiedzał Polskę, m.in. w roku 1989, kiedy odebrał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym czasie publikował kolejne tomy wierszy i zyskiwał coraz szerszą popularność międzynarodową.
Zmarł 14 sierpnia 2004 r. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych kościoła na Skałce w Krakowie.
Ilustracja: Czesław Miłosz na przedwojennej fotografii, Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC-BY-NC
Lewicujący Miłosz początkowo nie był wrogo nastawiony do nowej władzy. W latach 1945–1951 pracował jako attaché kulturalny PRL w Nowym Jorku i Waszyngtonie, a potem w Paryżu. Rzadkie wizyty w Polsce coraz bardziej zniechęcały go jednak do władzy politycznej i środowiska „oficjalnych” twórców, skupionego w Związku Literatów Polskich.
W roku 1951 otrzymał we Francji azyl polityczny. Przeprowadził się do Maisons-Laffitte – siedziby Instytutu Literackiego, kierowanego przez Jerzego Giedroycia. W „Kulturze” opublikował artykuł „Nie”, w którym wyjaśnił, dlaczego wybrał los emigranta. Poetę potępiło oczywiście polskie środowisko literackie. Związek Literatów Polskich uznał go za zdrajcę, a cenzura zakazała nie tylko publikacji jego utworów, ale nawet wymieniania nazwiska. Przyszły noblista mieszkał we Francji do roku 1960. W Bibliotece „Kultury” publikował kolejne ważne książki, m.in. tom esejów o postawie wobec władzy komunistycznej „Zniewolony umysł” i powieść o podobnej tematyce „Zdobycie władzy”. W roku 1955 powstała oparta na wspomnieniach z dzieciństwa w Szetejniach „Dolina Issy”.
W 1960 r. Miłosz przeprowadził się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał literaturę słowiańską na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a także na Harvardzie. Tworzył wówczas głownie poezję. Największą popularność zdobyły jego wiersze polityczne (m.in. „Który skrzywdziłeś...”).
W 1980 r. – czasie powstania „Solidarności” – został laureatem nagrody Nobla. W uzasadnieniu jury napisało, że Czesław Miłosz dostał nagrodę „za bezkompromisową wnikliwość w ujawnianiu zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów”. Nagroda oraz atmosfera czasów „Solidarności” otworzyły Czesławowi Miłoszowi możliwość powrotu do ojczyzny. „Znak” po raz pierwszy po 35 latach opublikował w oficjalnym obiegu tom jego poezji „Gdzie słońce wschodzi i kędy zapada”. Rok później Czesław Miłosz przyjechał do kraju, gdzie przed wprowadzeniem stanu wojennego zdążył się spotkać z Lechem Wałęsą.
Później jeszcze kilkakrotnie odwiedzał Polskę, m.in. w roku 1989, kiedy odebrał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym czasie publikował kolejne tomy wierszy i zyskiwał coraz szerszą popularność międzynarodową.
Zmarł 14 sierpnia 2004 r. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych kościoła na Skałce w Krakowie.
WS
Ilustracja: Czesław Miłosz na przedwojennej fotografii, Narodowe Archiwum Cyfrowe, CC-BY-NC