czas czytania:
Upadek rządu Olszewskiego
Wieczorem 4 czerwca 1992 r., upadł pierwszy po II wojnie światowej rząd polski, wyłoniony przez parlament po całkowicie wolnych wyborach. Bezpośrednią, lecz nie jedyną przyczyną jego odwołania była sprawa lustracji, którą pospiesznie przygotował szef MSW Antonii Macierewicz. O upadku rządu Jana Olszewskiego zdecydowały narastające i ugruntowujące się w tamtym czasie podziały w gronie polityków postsolidarnościowych.
Wieczorem 4 czerwca 1992 r., upadł pierwszy po II wojnie światowej rząd polski, wyłoniony przez parlament po całkowicie wolnych wyborach. Bezpośrednią, lecz nie jedyną przyczyną jego odwołania była sprawa lustracji, którą pospiesznie przygotował szef MSW Antonii Macierewicz. O upadku rządu Jana Olszewskiego zdecydowały narastające i ugruntowujące się w tamtym czasie podziały w gronie polityków postsolidarnościowych.
Rząd mniejszościowy Jana Olszewskiego, powołany 23 grudnia 1991 r. z ramienia Porozumienia Centrum, był pierwszym po II wojnie światowej rządem w Polsce wyłonionym przez Sejm I kadencji po całkowicie wolnych wyborach. Jednymi z najważniejszych celów tego gabinetu było przyspieszenie reform politycznych i dekomunizacja sfery publicznej. Rząd od początku swego istnienia nie cieszył się uznaniem prezydenta RP Lecha Wałęsy. Otwarty konflikt z ośrodkiem prezydenckim był tylko kwestią czasu. Partie popierające rząd miały zaledwie 114 posłów, a gabinet powołano tylko dzięki nieoczekiwanemu poparciu Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Od początku swego istnienia Gabinet Jana Olszewskiego starał się uzyskać trwałą większość parlamentarną. Nie powiodły się próby rozszerzenia jego zaplecza najpierw o Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Polski Program Gospodarczy, a potem o Konfederację Polski Niepodległej. 24 maja 1992 r. rada polityczna Unii Demokratycznej przyjęła rezolucję wzywającą rząd Olszewskiego do ustąpienia. 26 maja 1992 r. prezydent Lech Wałęsa przesłał do marszałka sejmu formalne pismo informujące o utracie zaufania do rządu i o cofnięciu swojego poparcia. Następnego dnia prezydium klubu parlamentarnego UD, a następnie tzw. „mała koalicja” (UD, KLD, PPG), podjęły decyzję o zgłoszeniu w sejmie wniosku o wotum nieufności wobec rządu.
Kolejnego dnia (28 maja 1992) sejm na wniosek posła Janusza Korwin-Mikkego (Unia Polityki Realnej) przyjął głosami Konfederacji Polski Niepodległej, Porozumienia Centrum, Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, „Solidarności”, Polskiego Stronnictwa Ludowego – Porozumienie Ludowe, Partii Chrześcijańskich Demokratów i Unii Polityki Realnej, przy bojkocie głosowania przez UD i KLD, uchwałę zobowiązującą ministra spraw wewnętrznych „do podania do dnia 6 czerwca 1992 r. pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów [...], będących współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1990”. Rezolucja pomijała współpracowników Wojskowych Służb Informacyjnych. 29 maja 1992 r. przedstawiciel UD poseł Jan Rokita złożył w imieniu 65 posłów z UD, KLD i PPG wniosek o wotum nieufności dla rządu Jana Olszewskiego. 2 czerwca 1992 r. w trakcie ostatecznych rozmów na temat poszerzenia koalicji z KPN minister Antoni Macierewicz spotkał się z wicemarszałkiem sejmu Dariuszem Wójcikiem z KPN i zakomunikował mu o tym, że nazwisko przywódcy KPN Leszka Moczulskiego jest na liście, którą dwa dni później przekaże sejmowi. Po tym wydarzeniu rozmowy z KPN zakończyły się fiaskiem.
Gabinet został odwołany przez sejm w nocnym głosowaniu po północy 5 czerwca 1992 r,. co w publicystyce prawicowej otrzymało później miano słynnej „nocy teczek”. Działo się to kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza), na której znalazło się m.in. trzech ministrów i ośmiu wiceministrów rządu Jana Olszewskiego, kilkunastu posłów i senatorów, którzy według zachowanych zapisów archiwalnych byli zewidencjonowani przez UB/SB jako tajni współpracownicy (łącznie były na liście 64 osoby). Na drugiej liście, dostarczonej jedynie kilku najważniejszym osobom w państwie z adnotacją o „szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa”, figurowały dwa nazwiska: prezydenta Lecha Wałęsy i marszałka sejmu Wiesława Chrzanowskiego.
Premier Olszewski, popierając decyzję Antoniego Macierewicza, zaproponował w porozumieniu z I prezesem Sądu Najwyższego Adamem Strzemboszem powołanie niezależnej komisji dla oceny prawdziwości przedstawionych materiałów. Sejm nie rozpatrzył tego wniosku, gdyż nastąpiło przyspieszenie rozpatrywania wniosku o odwołanie rządu, na co nalegał Lech Wałęsa, składając własny wniosek na ten temat.
Za wotum nieufności głosowało 273 posłów przy 119 przeciw i 33 wstrzymujących się. Następnego dnia, 5 czerwca 1992 r. Waldemar Pawlak został desygnowany przez Lecha Wałęsę i sejm na stanowisko prezesa Rady Ministrów. 19 czerwca 1992 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uchwała lustracyjna wykonana przez Antoniego Macierewicza była niezgodna z konstytucją.
Ilustracja: Jan Olszewski. Strona internetowa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. GFDL 1.2
Rząd mniejszościowy Jana Olszewskiego, powołany 23 grudnia 1991 r. z ramienia Porozumienia Centrum, był pierwszym po II wojnie światowej rządem w Polsce wyłonionym przez Sejm I kadencji po całkowicie wolnych wyborach. Jednymi z najważniejszych celów tego gabinetu było przyspieszenie reform politycznych i dekomunizacja sfery publicznej. Rząd od początku swego istnienia nie cieszył się uznaniem prezydenta RP Lecha Wałęsy. Otwarty konflikt z ośrodkiem prezydenckim był tylko kwestią czasu. Partie popierające rząd miały zaledwie 114 posłów, a gabinet powołano tylko dzięki nieoczekiwanemu poparciu Polskiego Stronnictwa Ludowego.
Od początku swego istnienia Gabinet Jana Olszewskiego starał się uzyskać trwałą większość parlamentarną. Nie powiodły się próby rozszerzenia jego zaplecza najpierw o Unię Demokratyczną, Kongres Liberalno-Demokratyczny i Polski Program Gospodarczy, a potem o Konfederację Polski Niepodległej. 24 maja 1992 r. rada polityczna Unii Demokratycznej przyjęła rezolucję wzywającą rząd Olszewskiego do ustąpienia. 26 maja 1992 r. prezydent Lech Wałęsa przesłał do marszałka sejmu formalne pismo informujące o utracie zaufania do rządu i o cofnięciu swojego poparcia. Następnego dnia prezydium klubu parlamentarnego UD, a następnie tzw. „mała koalicja” (UD, KLD, PPG), podjęły decyzję o zgłoszeniu w sejmie wniosku o wotum nieufności wobec rządu.
Kolejnego dnia (28 maja 1992) sejm na wniosek posła Janusza Korwin-Mikkego (Unia Polityki Realnej) przyjął głosami Konfederacji Polski Niepodległej, Porozumienia Centrum, Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego, „Solidarności”, Polskiego Stronnictwa Ludowego – Porozumienie Ludowe, Partii Chrześcijańskich Demokratów i Unii Polityki Realnej, przy bojkocie głosowania przez UD i KLD, uchwałę zobowiązującą ministra spraw wewnętrznych „do podania do dnia 6 czerwca 1992 r. pełnej informacji na temat urzędników państwowych od szczebla wojewody wzwyż, a także senatorów, posłów [...], będących współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa w latach 1945–1990”. Rezolucja pomijała współpracowników Wojskowych Służb Informacyjnych. 29 maja 1992 r. przedstawiciel UD poseł Jan Rokita złożył w imieniu 65 posłów z UD, KLD i PPG wniosek o wotum nieufności dla rządu Jana Olszewskiego. 2 czerwca 1992 r. w trakcie ostatecznych rozmów na temat poszerzenia koalicji z KPN minister Antoni Macierewicz spotkał się z wicemarszałkiem sejmu Dariuszem Wójcikiem z KPN i zakomunikował mu o tym, że nazwisko przywódcy KPN Leszka Moczulskiego jest na liście, którą dwa dni później przekaże sejmowi. Po tym wydarzeniu rozmowy z KPN zakończyły się fiaskiem.
Gabinet został odwołany przez sejm w nocnym głosowaniu po północy 5 czerwca 1992 r,. co w publicystyce prawicowej otrzymało później miano słynnej „nocy teczek”. Działo się to kilkanaście godzin po wykonaniu przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza uchwały sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (tzw. lista Macierewicza), na której znalazło się m.in. trzech ministrów i ośmiu wiceministrów rządu Jana Olszewskiego, kilkunastu posłów i senatorów, którzy według zachowanych zapisów archiwalnych byli zewidencjonowani przez UB/SB jako tajni współpracownicy (łącznie były na liście 64 osoby). Na drugiej liście, dostarczonej jedynie kilku najważniejszym osobom w państwie z adnotacją o „szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa”, figurowały dwa nazwiska: prezydenta Lecha Wałęsy i marszałka sejmu Wiesława Chrzanowskiego.
Premier Olszewski, popierając decyzję Antoniego Macierewicza, zaproponował w porozumieniu z I prezesem Sądu Najwyższego Adamem Strzemboszem powołanie niezależnej komisji dla oceny prawdziwości przedstawionych materiałów. Sejm nie rozpatrzył tego wniosku, gdyż nastąpiło przyspieszenie rozpatrywania wniosku o odwołanie rządu, na co nalegał Lech Wałęsa, składając własny wniosek na ten temat.
Za wotum nieufności głosowało 273 posłów przy 119 przeciw i 33 wstrzymujących się. Następnego dnia, 5 czerwca 1992 r. Waldemar Pawlak został desygnowany przez Lecha Wałęsę i sejm na stanowisko prezesa Rady Ministrów. 19 czerwca 1992 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uchwała lustracyjna wykonana przez Antoniego Macierewicza była niezgodna z konstytucją.
Ilustracja: Jan Olszewski. Strona internetowa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. GFDL 1.2