czas czytania:
Ugoda w Białej Cerkwi
Spektakularnego zwycięstwa wojsk Jana Kazimierza nad Kozakami Chmielnickiego pod Beresteczkiem w czerwcu 1651 r. nie zdołano wykorzystać. Sytuacja wewnętrzna Rzeczypospolitej, w tym inspirowane przez Szwedów bunty chłopskie, spowodowała odwrócenie uwagi szlachty od powstania na Ukrainie. Osłabione siły polskie natrafiły jesienią na silny opór Kozaków pod Białą Cerkwią. Ze względu na przedłużający się konflikt Bohdan Chmielnicki i hetman Mikołaj Potocki zawarli ugodę. Podstawowym postanowieniem było ograniczenie rejestru kozackiego o połowę (tj. do 20 tys.) oraz wprowadzenie zakazu przebywania Kozaków rejestrowych poza województwem kijowskim, które miało stanowić rodzaj kozackiej autonomii.
Zezwolono również na istnienie świątyń prawosławnych w Kijowie oraz zapewniono wolność wyznaniową dla unitów. Majątki odebrane szlachcie przez powstańców miały wrócić do pierwotnych właścicieli. Chmielnicki miał zrezygnować z prowadzenia polityki zagranicznej, zwłaszcza zaś z układów z Tatarami. Dla Kozaków traktat z Białej Cerkwi był zdecydowanie gorszy od zawartej w 1649 r. ugody zborowskiej, nie zadowalał też Rzeczypospolitej. Z tego powodu został szybko zerwany.
Ilustracja: Dziewiętnastowieczna litografia Wojciecha Gersona przedstawiająca Mikołaja „Niedźwiedzią Łapę” Potockiego, Polona, CC-BY-NC
ŁK
Ilustracja: Dziewiętnastowieczna litografia Wojciecha Gersona przedstawiająca Mikołaja „Niedźwiedzią Łapę” Potockiego, Polona, CC-BY-NC