czas czytania:
Ugoda sandomierska między trzema wyznaniami protestanckimi w Rzeczypospolitej
Zawarta w kwietniu 1570 r. w Sandomierzu ugoda między przedstawicielami różnych wyznań wyróżniła Polskę na tle innych krajów europejskich, ogarniętych wojnami religijnymi. W porozumieniu tym protestanci zobowiązali się rozwiązywać konflikty między sobą w sposób pokojowy, dążyć do ochrony swego wyznania w państwie oraz współdziałać w sporach z katolikami. Z ugody wykluczono arian, ze względu na zbyt duże różnice w dogmatyce. Nie uznawali oni Trójcy Świętej, przez co byli uważani za bluźnierców przez wszystkie inne obecne w Polsce wyznania chrześcijańskie.
Porozumienie było w dużej mierze dziełem szlachty i to pozwala nam spojrzeć na ugodę także od innej strony. Stan szlachecki jako całość, bez względu na wyznanie, pragnął zachowania swej pozycji politycznej i własnego bezpieczeństwa. Obawiano się tyranii królewskiej, a także oddania rządów w ręce magnaterii. Obie te siły były w stanie wykorzystać kontrreformację jako pretekst do walki politycznej, w której wyniku straciłby cały stan szlachecki, nie tylko innowiercy (niekatolicy). Dlatego ugoda sandomierska znalazła wkrótce rozwinięcie – gdy decydowały się losy przyszłego ustroju Rzeczypospolitej, podczas bezkrólewia po bezpotomnej śmierci Zygmunta Augusta. Szlachta zawiązała wówczas konfederację warszawską, ustalającą swobodę wyznania. Postanowienia te włączono do artykułów henrykowskich – statutów, które musiał zaprzysiąc nowo obrany król. Ugruntowały one słynną polską tolerancję religijną. Ważnym krokiem ku niej była ugoda sandomierska.
Ilustracja: Sąd Ostateczny, namalowany według protestanckich zasad wiary, malarz niemiecki, XVI w., Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, CC-BY-NC
KM
Ilustracja: Sąd Ostateczny, namalowany według protestanckich zasad wiary, malarz niemiecki, XVI w., Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, CC-BY-NC