czas czytania:
Uchwała
o rozpoczęciu akcji „Wisła”
Pod koniec II wojny światowej na obszarze południowo-wschodniej Polski zaognił sile konflikt między polskim podziemiem niepodległościowym oraz jednostkami ludowego Wojska Polskiego a partyzantami Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Walki były w dużej mierze skutkiem dokonanego wcześniej przez Ukraińców na terenach Wołynia i Małopolski Wschodniej ludobójstwa ludności polskiej. Po 1945 r., gdy wschodnia granica Rzeczypospolitej oparta została na linii Bugu i Sanu, UPA zintensyfikowała swoje działania na Lubelszczyźnie i Podkarpaciu, dążąc z jednej strony do zastopowania przesiedleń ludności ukraińskiej do ZSRR, z drugiej zaś do stworzenia na tych ziemiach niepodległej Ukrainy.
Sotnie UPA niszczyły linie telefoniczne oraz przeprowadzały zorganizowane ataki na posterunki milicji, stacje kolejowe, mosty i wiadukty. Obiektem ich agresji stawały się także siedziby komisji przesiedleńczych oraz opuszczane przez Ukraińców (w wyniku przesiedleń) wioski i miasteczka, które upowcy podpalali, aby w przyszłości nie mogli zamieszkać tam Polacy.
28 marca 1947 r., gdy w Jabłonkach koło Baligrodu w zasadzce zastawionej przez oddziały UPA zginął ówczesny wiceminister obrony narodowej gen. Karol Świerczewski, władze komunistyczne w Warszawie postanowiły wykorzystać ten fakt propagandowo i podjęły decyzję o przeprowadzeniu zakrojonej na szeroką skalę deportacji ludności ukraińskiej i rusińskiej (Łemków i Bojków) z południowo-wschodniej Polski na teren tzw. Ziem Odzyskanych. Akcja, która przyjęła najpierw kryptonim „Wschód”, a później „Wisła”, miała na celu pozbawienie oddziałów UPA zaplecza dla prowadzenia dalszych działań zbrojnych.
Najwyższe władze państwowe w specjalnych rozporządzeniach dokładnie określiły sposób relokacji ludności ukraińskiej. Chodziło przede wszystkim o to, aby mieszkała ona jak najdalej od granicy wschodniej państwa polskiego oraz żeby nie tworzyła na nowo zajmowanych ziemiach zwartych skupisk. W wyniku przeprowadzonej w latach 1947–1950 operacji Wojsku Polskiemu oraz Korpusowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego udało się rozbić siły UPA, przesiedlenia zaś objęły ponad 140 tys. osób. Efektami ubocznymi akcji „Wisła” stało się wyludnienie dużych połaci Roztocza, Podgórza Przemyskiego i Bieszczadów oraz zniszczenie dziedzictwa kulturowego tych ziem.
Ilustracja: Uszkodzony w walkach z UPA w Bieszczadach samolot Po-2 (Kazimierz Sławiński „Dzieje polskich skrzydeł” Warszawa, Wydawnictwo Interpress, 1974)
28 marca 1947 r., gdy w Jabłonkach koło Baligrodu w zasadzce zastawionej przez oddziały UPA zginął ówczesny wiceminister obrony narodowej gen. Karol Świerczewski, władze komunistyczne w Warszawie postanowiły wykorzystać ten fakt propagandowo i podjęły decyzję o przeprowadzeniu zakrojonej na szeroką skalę deportacji ludności ukraińskiej i rusińskiej (Łemków i Bojków) z południowo-wschodniej Polski na teren tzw. Ziem Odzyskanych. Akcja, która przyjęła najpierw kryptonim „Wschód”, a później „Wisła”, miała na celu pozbawienie oddziałów UPA zaplecza dla prowadzenia dalszych działań zbrojnych.
Najwyższe władze państwowe w specjalnych rozporządzeniach dokładnie określiły sposób relokacji ludności ukraińskiej. Chodziło przede wszystkim o to, aby mieszkała ona jak najdalej od granicy wschodniej państwa polskiego oraz żeby nie tworzyła na nowo zajmowanych ziemiach zwartych skupisk. W wyniku przeprowadzonej w latach 1947–1950 operacji Wojsku Polskiemu oraz Korpusowi Bezpieczeństwa Wewnętrznego udało się rozbić siły UPA, przesiedlenia zaś objęły ponad 140 tys. osób. Efektami ubocznymi akcji „Wisła” stało się wyludnienie dużych połaci Roztocza, Podgórza Przemyskiego i Bieszczadów oraz zniszczenie dziedzictwa kulturowego tych ziem.
Paweł Cichocki
Ilustracja: Uszkodzony w walkach z UPA w Bieszczadach samolot Po-2 (Kazimierz Sławiński „Dzieje polskich skrzydeł” Warszawa, Wydawnictwo Interpress, 1974)