czas czytania:
Śmierć Jerzego Iwanowa-Szajnowicza, bohatera greckiego ruchu oporu
4 stycznia 1943 r. w Atenach Niemcy rozstrzelali Jerzego Iwanowa-Szajnowicza, urodzonego w Warszawie agenta brytyjskich służb specjalnych, bohatera greckiego ruchu oporu. Urodził się 14 grudnia 1911 r. w Warszawie. Był synem Rosjanina i Polki. W Grecji znalazł się z matką, której drugi mąż pochodził z tego kraju. Studiował w Belgii i Francji. Zachował silne związki z Polską – zrzekł się obywatelstwa rosyjskiego na rzecz polskiego. Znakomicie pływał, grał w polskiej drużynie narodowej w piłce wodnej. Znał sześć języków.
Po wybuchu wojny podjął współpracę z polską misją wojskową w Salonikach. Udzielał pomocy polskim żołnierzom. Od 1940 r. pracował dla polskiego wywiadu. Po kapitulacji Grecji w kwietniu 1941 r. przedarł się do Palestyny, do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, jednak służył tam jedynie niespełna dwa miesiące. Zwerbowany przez brytyjskie służby specjalne, został przerzucony z powrotem do Grecji. Przekazywał informacje na temat wojsk niemieckich i włoskich. Razem ze współpracownikami przeprowadził wiele spektakularnych akcji sabotażowych przeciw Niemcom. Często uczestniczył w nich osobiście.
Niemcy rozesłali za nim listy gończe i wyznaczyli wysoką nagrodę za pomoc w jego schwytaniu. Dwukrotnie aresztowany, za każdym razem uciekał. Po raz trzeci ujęto go 8 września 1942 r. Przed niemieckim sądem wojennym powiedział, że jest Polakiem i walczy także w imieniu swojej ojczyzny. 2 grudnia 1942 r. skazano go na potrójną karę śmierci. Doprowadzany na miejsce egzekucji w Kesariani (obecnie dzielnica Aten), zaczął uciekać. Trafiony, został rozstrzelany przez pluton egzekucyjny.
Pośmiertnie otrzymał od polskich władz emigracyjnych Order Virtuti Militari. W Grecji jest uznawany za bohatera narodowego, jego pomnik stoi w Salonikach. Losy Jerzego Iwanowa-Szajnowicza opisał Stanisław Strumph-Wojtkiewicz w powieści „Agent Nr 1”. W 1971 r. powstał film pod tym samym tytułem, z Karolem Strasburgerem w roli głównej.
Ilustracja: Pomnik Jerzego Iwanowa-Szajnowicza w Salonikach, Wikimedia commons, domena publiczna
Niemcy rozesłali za nim listy gończe i wyznaczyli wysoką nagrodę za pomoc w jego schwytaniu. Dwukrotnie aresztowany, za każdym razem uciekał. Po raz trzeci ujęto go 8 września 1942 r. Przed niemieckim sądem wojennym powiedział, że jest Polakiem i walczy także w imieniu swojej ojczyzny. 2 grudnia 1942 r. skazano go na potrójną karę śmierci. Doprowadzany na miejsce egzekucji w Kesariani (obecnie dzielnica Aten), zaczął uciekać. Trafiony, został rozstrzelany przez pluton egzekucyjny.
Pośmiertnie otrzymał od polskich władz emigracyjnych Order Virtuti Militari. W Grecji jest uznawany za bohatera narodowego, jego pomnik stoi w Salonikach. Losy Jerzego Iwanowa-Szajnowicza opisał Stanisław Strumph-Wojtkiewicz w powieści „Agent Nr 1”. W 1971 r. powstał film pod tym samym tytułem, z Karolem Strasburgerem w roli głównej.
(za: Waldemar Kowalski (PAP) dla Dzieje.pl)
Ilustracja: Pomnik Jerzego Iwanowa-Szajnowicza w Salonikach, Wikimedia commons, domena publiczna