Rzekome potwierdzenie uposażenia klasztoru benedyktynów
w Mogilnie

Jeśli nie liczyć krótkotrwałej i zakończonej tragicznie misji odłamu zakonu reguły św. Romualda (kamedułów) w czasach Bolesława Chrobrego, to ich początki sięgają panowania Kazimierza Odnowiciela i jego syna Bolesława Śmiałego. Z czasami tych dwóch władców tradycja wiąże powstanie dwóch najstarszych klasztorów benedyktyńskich w podkrakowskim Tyńcu i kujawskim Mogilnie. W archiwum dawnego klasztoru benedyktynów w Mogilnie natrafiono w XIX w. na interesujący średniowieczny dyplom, rzucający rzekomo nowe światło na początki obecności tego zakonu na ziemiach polskich. Dokument, przechowywany obecnie w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy, miał zostać sporządzony w Kruszwicy w kancelarii księcia Mieszka Starego. Akt ten potwierdza pierwotne uposażenie klasztoru w Mogilnie przez Bolesława Śmiałego w roku 1065; wymienia kilkadziesiąt miejscowości położonych w Wielkopolsce, Kujawach, Mazowszu, a nawet Pomorzu Gdańskim. Dyplom stał się nie tylko przedmiotem dogłębnych badań uczonych, lecz także przyczyną wielu kontrowersji i dyskusji. Potwierdzenie okazało się falsyfikatem, sporządzonym najprawdopodobniej pod koniec XIII w., a figurująca na dokumencie data 5 września 1103 r. jest fałszywa i nie odnosi się zresztą nawet do czasów Mieszka Starego. Z tego wynika kwestia wiarygodności pierwotnego uposażenia z 1065 r., gdyż jedynym śladem owego nadania jest wspomniany falsyfikat. Część uczonych skłonna jest uznać za wiarygodną tradycję pierwotnego nadania Bolesława Śmiałego, opartego jeśli nie na oryginalnym dokumencie królewskim, to przynajmniej na zapiskach wewnątrzklasztornych. Badania archeologiczne potwierdziły bowiem XI-wieczną metrykę klasztornego kompleksu mogileńskiego, co czyni wiarygodną również hipotezę wspomnianego uposażenia przez władcę.



Ilustracja: Dyplom rzekomo potwierdzający uposażenie klasztoru Benedyktynów w Mogilnie przez Mieszka III Starego, domena publiczna