czas czytania:
Rząd polski na polecenie władz sowieckich odrzucił propozycję udziału
w planie Marshalla
Po zakończeniu II wojny światowej wiele państw europejskich, w tym także i Polska, było zrujnowanych. Olbrzymie straty ludnościowe i materialne, a oprócz tego kryzys ekonomiczny pierwszych lat pokoju, mogły stworzyć podatny grunt dla dalszych ideowych i politycznych zwycięstw komunizmu.
Stany Zjednoczone – najpotężniejsze państwo bloku zachodniego – chcąc temu zaradzić, przedstawiły 5 czerwca 1947 r. na Uniwersytecie Harvarda plan pomocy gospodarczej dla Starego Kontynentu. W sensie formalnym była to ustawa, w której znalazły się szczegółowe uregulowania dotyczące systemu pomocowego. Jej treść zredagował ówczesny amerykański sekretarz stanu – gen. George Marshall. Stąd też w historiografii utrwaliła się nazwa plan Marshalla. Po ogłoszeniu tej oferty gospodarczej na 12 lipca 1947 r. zaplanowano zwołanie międzynarodowej konferencji przygotowawczej w Paryżu. Miały w niej wziąć udział prawie wszystkie kraje europejskie; zaproszenia wysłano również do tych, które po 1945 r. znalazły się w strefie wpływów ZSRR.
Pierwsze reakcje polskiego rządu na założenia planu były pozytywne, jednak w ciągu kilku zaledwie dni na skutek nacisków Moskwy, obawiającej się o własne wpływy, zmieniły się diametralnie. W rezultacie 9 lipca 1947 r. premier Józef Cyrankiewicz musiał odmówić wyjazdu polskiej delegacji do stolicy Francji. Podobne zabiegi dyplomatyczne, prowadzone przez sowieckiego ministra spraw zagranicznych Wiaczesława Mołotowa, doprowadziły do wycofania się z obrad paryskiej konferencji przedstawicieli Czechosłowacji i Jugosławii.
Trudno dziś oszacować straty, jakie poniosły Polska i inne państwa bloku wschodniego, które nie wzięły udziału w planie Marshalla. Realizacja programu gospodarczego ruszyła w 1948 r. i objęła swym zasięgiem kraje Europy Zachodniej, które pozytywnie odpowiedziały na propozycję Stanów Zjednoczonych. Z ogólnej kwoty 17 mld dolarów, które rząd amerykański przeznaczył dla Starego Kontynentu, wykorzystano 13,5 mld. Największymi beneficjentami planu okazały się Wielka Brytania (3,5 mld), Francja (2,7 mld), a w dalszej kolejności Włochy (1,5 mld) i Niemcy Zachodnie (1,5 mld).
Uważa się, że Polska – nawet przy ewentualnym przystąpieniu do programu pomocowego – nie mogłaby liczyć na równie wielkie środki co kraje zachodnie, niemniej zastrzyk finansowy pochodzący z zewnątrz przyspieszyłby znacznie proces odbudowy kraju, który dokonywany był wyłącznie własnymi, nadwątlonymi siłami.
Ilustracja: Jeden z plakatów promujących plan Marshalla w Europie, 1950 r., Wikimedia commons, domena publiczna
Pierwsze reakcje polskiego rządu na założenia planu były pozytywne, jednak w ciągu kilku zaledwie dni na skutek nacisków Moskwy, obawiającej się o własne wpływy, zmieniły się diametralnie. W rezultacie 9 lipca 1947 r. premier Józef Cyrankiewicz musiał odmówić wyjazdu polskiej delegacji do stolicy Francji. Podobne zabiegi dyplomatyczne, prowadzone przez sowieckiego ministra spraw zagranicznych Wiaczesława Mołotowa, doprowadziły do wycofania się z obrad paryskiej konferencji przedstawicieli Czechosłowacji i Jugosławii.
Trudno dziś oszacować straty, jakie poniosły Polska i inne państwa bloku wschodniego, które nie wzięły udziału w planie Marshalla. Realizacja programu gospodarczego ruszyła w 1948 r. i objęła swym zasięgiem kraje Europy Zachodniej, które pozytywnie odpowiedziały na propozycję Stanów Zjednoczonych. Z ogólnej kwoty 17 mld dolarów, które rząd amerykański przeznaczył dla Starego Kontynentu, wykorzystano 13,5 mld. Największymi beneficjentami planu okazały się Wielka Brytania (3,5 mld), Francja (2,7 mld), a w dalszej kolejności Włochy (1,5 mld) i Niemcy Zachodnie (1,5 mld).
Uważa się, że Polska – nawet przy ewentualnym przystąpieniu do programu pomocowego – nie mogłaby liczyć na równie wielkie środki co kraje zachodnie, niemniej zastrzyk finansowy pochodzący z zewnątrz przyspieszyłby znacznie proces odbudowy kraju, który dokonywany był wyłącznie własnymi, nadwątlonymi siłami.
Paweł Cichocki
Ilustracja: Jeden z plakatów promujących plan Marshalla w Europie, 1950 r., Wikimedia commons, domena publiczna