Przeniesienie stolicy do Warszawy

Proces „ustołeczniania” Warszawy zaczął się już w połowie XVI w., kiedy miasto stało się rezydencją królewską. Jednak ostatecznie jako centrum władzy i główna siedziba monarchy i parlamentu Warszawa wyłoniła się za panowania Zygmunta III Wazy. Było to już wówczas miasto o wysokiej randze, zwłaszcza z powodu odbywania się tu sejmów walnych koronnych i elekcji królewskich. Zygmunt, skupiając się szczególnie na polityce wschodniej i północnej, dostrzegał wysoce niedogodne peryferyjne położenie geograficzne Krakowa. Warszawa nie tylko leżała bliżej Pomorza czy Litwy, lecz także znajdowała się na szlakach prowadzących do Poznania i Wrocławia, a stamtąd na zachód Europy. Niektórzy badacze podkreślali również tęsknotę nowego króla za rodzinną Szwecją. Z pewnością decydującym czynnikiem, który wpłynął na decyzję królewską o przenosinach dworu, był pożar zamku wawelskiego na początku 1596 r. Teraz jednak trzeba było przystosować zamek warszawski do nowych funkcji, dlatego też król zamieszkał w nim na stałe dopiero w 1611 r., po powrocie z wyprawy moskiewskiej.