czas czytania:
Powstanie uniwersytetu
w Wilnie
Uniwersytet Wileński (Universitas Vilnensis) został założony w 1579 r. w wyniku przekształcenia kolegium jezuickiego w Akademię i Uniwersytet Towarzystwa Jezusowego dzięki wsparciu króla Stefana Batorego. Decyzję tę zaakceptował papież Grzegorz XIII. Na samym początku uczelnia, druga szkoła wyższa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a pierwsza na Litwie, miała trzy wydziały: filozoficzny, prawniczy i teologiczny. Wykłady prowadzono w języku polskim.
W XVI i XVII w. wielu znakomitych uczonych było związanych z uniwersytetem w Wilnie, m.in. Maciej Sarbiewski, Wojciech Wijuk Kojałowicz, Marcin Śmiglecki, Piotr Skarga, Jakub Wujek czy Mikołaj Łęczycki. Akademia była też jednym z ważniejszych polskich ośrodków kontrreformacji. Profesorowie tacy jak Skarga silnie angażowali się w zwalczanie wpływów ewangelickich. Jeszcze zanim w 1773 r. uczelnię odebrano skasowanym jezuitom, udało się tu założyć obserwatorium astronomiczne oraz wydział fizyki i astronomii.
Tutejsi pracownicy opracowali również zasady języka litewskiego, w którym wydano pierwsze książki. Po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej zmieniono nazwę uczelni na „Szkoła Główna Litewska"”, nadając jej władzę nadzorczą nad wojewódzkimi placówkami edukacyjnymi. Rektorem mianowano wybitnego astronoma Marcina Poczobutta-Odlanickiego. Na wydziałach literatury, historii, nauk przyrodniczych oraz matematycznych rozpoczęto wykłady po polsku i litewsku. Sławą cieszył się zwłaszcza wydział medyczny, którego twórcą był Niemiec Johann Peter Frank.
W okresie rozbiorów uczelnia początkowo straciła status uniwersytecki, jednak już w 1803 r. cesarz Aleksander I jej go przywrócił – jako Imperialnemu Uniwersytetowi Wileńskiemu. Aż do powstania listopadowego była to jedna z najlepszych akademii w całym cesarstwie, o międzynarodowej renomie. Zajęcia na niej prowadzili tak znani naukowcy, jak: bracia Śniadeccy, Joachim Lelewel, Ernest Groddeck czy Michał Oczapowski. W tym też czasie studiowali tam m.in. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki, którego ojciec był tam profesorem. Uniwersytet został zamknięty w wyniku represji po powstaniu 1831 r.
Powołano go ponownie do życia w 1919 r. jako Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, ale nie powrócił on już do dawnej świetności. Od 1939 r. był uczelnią litewską, a po wojnie jednym z prowincjonalnych uniwersytetów radzieckich. W 1990 r., po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, uczelnia stała się ponownie litewska.
Ilustracja: Pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego ksiądz Piotr Skarga na rycinie Tytusa Maleszewskiego z 1879 r., Polona, CC-BY-NC
Tutejsi pracownicy opracowali również zasady języka litewskiego, w którym wydano pierwsze książki. Po powstaniu Komisji Edukacji Narodowej zmieniono nazwę uczelni na „Szkoła Główna Litewska"”, nadając jej władzę nadzorczą nad wojewódzkimi placówkami edukacyjnymi. Rektorem mianowano wybitnego astronoma Marcina Poczobutta-Odlanickiego. Na wydziałach literatury, historii, nauk przyrodniczych oraz matematycznych rozpoczęto wykłady po polsku i litewsku. Sławą cieszył się zwłaszcza wydział medyczny, którego twórcą był Niemiec Johann Peter Frank.
W okresie rozbiorów uczelnia początkowo straciła status uniwersytecki, jednak już w 1803 r. cesarz Aleksander I jej go przywrócił – jako Imperialnemu Uniwersytetowi Wileńskiemu. Aż do powstania listopadowego była to jedna z najlepszych akademii w całym cesarstwie, o międzynarodowej renomie. Zajęcia na niej prowadzili tak znani naukowcy, jak: bracia Śniadeccy, Joachim Lelewel, Ernest Groddeck czy Michał Oczapowski. W tym też czasie studiowali tam m.in. Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki, którego ojciec był tam profesorem. Uniwersytet został zamknięty w wyniku represji po powstaniu 1831 r.
Powołano go ponownie do życia w 1919 r. jako Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, ale nie powrócił on już do dawnej świetności. Od 1939 r. był uczelnią litewską, a po wojnie jednym z prowincjonalnych uniwersytetów radzieckich. W 1990 r., po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, uczelnia stała się ponownie litewska.
M.G.-K.
Ilustracja: Pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego ksiądz Piotr Skarga na rycinie Tytusa Maleszewskiego z 1879 r., Polona, CC-BY-NC