czas czytania:
Powstanie
Ligi Narodowej
Dzieje polskiego ruchu narodowego rozpoczęły się wraz z założeniem w 1887 r. na zamku Hilfikon w Szwajcarii Ligi Polskiej, której głównym twórcą był Zygmunt Miłkowski (Teodor Tomasz Jeż). Była to organizacja stawiająca sobie za cel odzyskanie przez Polskę niepodległości, porzucająca jednak myśl o drodze powstańczej i spiskowej, niewiążąca też większych nadziei z pracą organiczną. Wskazywała natomiast na nową, pośrednią drogę, nazwaną „obroną czynną”, zaznaczając przy tym nadrzędną rolę sprzyjającej sytuacji międzynarodowej.
Równocześnie na ziemiach polskich Zygmunt Balicki powołał do życia Związek Młodzieży Polskiej (Zet) – konspiracyjną organizację również o dążeniach niepodległościowych. Koła związku zakładano na wielu europejskich uniwersytetach, skupiając studiujących tam młodych Polaków. Nie miał on z początku charakteru nacjonalistycznego. Nadało mu go dopiero objęcie przywództwa Zetu w Warszawie przez Romana Dmowskiego w 1890 r., co wywołało sprzeciw i wystąpienie z organizacji członków o poglądach bardziej lewicowych. Dmowski doprowadził do podporządkowania Związku Lidze Polskiej. Po ukończeniu studiów w 1891 r. wyjechał do Paryża i tam rozpoczął aktywną działalność w ramach Ligi. To on właśnie przekształcił ją ostatecznie w Ligę Narodową.
Od tej pory główny zarząd (Komitet Centralny) znajdował się nie na emigracji, ale w Krakowie. Do grona głównych działaczy oprócz Dmowskiego należeli Jan Ludwik Popławski i Zygmunt Balicki. Nową organizację poparł również Miłkowski. Opracowano program nawiązujący do wcześniejszych celów Ligi Polskiej, podkreślając przy tym sprzeciw wobec haseł socjalistycznych. Prace organizacji wspierało warszawskie czasopismo „Głos”, którego redaktorem był Popławski. W 1895 r. założono własne pismo – „Przegląd Wszechpolski”, redagowany przez Dmowskiego i Popławskiego. Dwa lata później powstało kolejne – „Polak”. Liga rozwijała się, zyskiwała nowych członków i sympatyków. Dążono przy tym do utworzenia niejako „państwa de facto”, które miało stać się zalążkiem przyszłej suwerenności. Starano się zachęcać do bojkotu instytucji oficjalnego państwa i propagować postawę narodową, głównie przez agitację w prasie i zakładanie pokrewnych, mniejszych stowarzyszeń. Nowy etap stanowiło umasowienie ruchu narodowego, ale tym miała zająć się już nowa organizacja – Stronnictwo Narodowo–Demokratyczne, czyli endecja.
Ilustracja: Zamek Hilfikon w Szwajcarii, własność Ludwika Michalskiego, miejsce powołania Ligi Polskiej, Wikimedia commons, domena publiczna
Od tej pory główny zarząd (Komitet Centralny) znajdował się nie na emigracji, ale w Krakowie. Do grona głównych działaczy oprócz Dmowskiego należeli Jan Ludwik Popławski i Zygmunt Balicki. Nową organizację poparł również Miłkowski. Opracowano program nawiązujący do wcześniejszych celów Ligi Polskiej, podkreślając przy tym sprzeciw wobec haseł socjalistycznych. Prace organizacji wspierało warszawskie czasopismo „Głos”, którego redaktorem był Popławski. W 1895 r. założono własne pismo – „Przegląd Wszechpolski”, redagowany przez Dmowskiego i Popławskiego. Dwa lata później powstało kolejne – „Polak”. Liga rozwijała się, zyskiwała nowych członków i sympatyków. Dążono przy tym do utworzenia niejako „państwa de facto”, które miało stać się zalążkiem przyszłej suwerenności. Starano się zachęcać do bojkotu instytucji oficjalnego państwa i propagować postawę narodową, głównie przez agitację w prasie i zakładanie pokrewnych, mniejszych stowarzyszeń. Nowy etap stanowiło umasowienie ruchu narodowego, ale tym miała zająć się już nowa organizacja – Stronnictwo Narodowo–Demokratyczne, czyli endecja.
M.G.-K.
Ilustracja: Zamek Hilfikon w Szwajcarii, własność Ludwika Michalskiego, miejsce powołania Ligi Polskiej, Wikimedia commons, domena publiczna