czas czytania:
Pokój w Karłowicach
Traktat podpisany 26 stycznia 1699 roku w Karłowicach, zakończył długotrwały i wyniszczający konflikt pomiędzy Imperium Osmańskim a potężną koalicją państw chrześcijańskich, znaną jako Liga Święta. W jej skład wchodziły m.in. Państwo Kościelne, Republika Wenecka, Święte Cesarstwo Rzymskie (Austria), Rzeczpospolita Obojga Narodów oraz Carstwo Rosyjskie. Porozumienie to nie tylko położyło kres wojnie z Turkami i ich lennikami, przede wszystkim Chanatem Krymskim, lecz także na trwałe zmieniło układ sił w Europie Środkowo-Wschodniej, otwierając nowy rozdział w historii regionu.
Wyprawa wiedeńska Jana III Sobieskiego i wspaniałe zwycięstwo nad Wielką Portą dało współczesnym nadzieję na wyparcie Turków z Europy i odzyskanie utraconych przed wiekami terenów. W tym celu w 1684 roku w Linzu utworzono Świętą Ligę, w której skład weszły papiestwo, cesarstwo, Wenecja, Rzeczpospolita, a później również Moskwa. Jan III nie odniósł jednak w toczonych przez nią walkach wielkich sukcesów. Polacy wyparli wprawdzie Turków z Podola, ale nie mogli zdobyć samego Kamieńca.
W 1686 i 1691 roku podjęto nieudane wyprawy mołdawskie. Niepowodzenia militarne osłabiły pozycję Rzeczypospolitej w Lidze. Usiłował ją poprawić nowy król August II. W 1698 roku siły polsko-saskie rozbiły wojska nieprzyjacielskie. Mimo to w Karłowicach polskim posłom nie udało się wywalczyć żadnych zdobyczy terytorialnych. W końcu zaakceptowano granicę na Dniestrze. W rezultacie Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem oraz prawobrzeżną Ukrainę. Podpisany 26 stycznia 1699 roku pokój w Karłowicach kończył kilkuwiekowe zmagania Porty z Rzecząpospolitą, zabezpieczając trwale jej południową granicę
Ilustracja: Niemiecka rycina z początku XVIII w. przedstawiająca negocjacje pokojowe w Karłowicach, Wikimedia commons, domena publiczna.
W 1686 i 1691 roku podjęto nieudane wyprawy mołdawskie. Niepowodzenia militarne osłabiły pozycję Rzeczypospolitej w Lidze. Usiłował ją poprawić nowy król August II. W 1698 roku siły polsko-saskie rozbiły wojska nieprzyjacielskie. Mimo to w Karłowicach polskim posłom nie udało się wywalczyć żadnych zdobyczy terytorialnych. W końcu zaakceptowano granicę na Dniestrze. W rezultacie Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem oraz prawobrzeżną Ukrainę. Podpisany 26 stycznia 1699 roku pokój w Karłowicach kończył kilkuwiekowe zmagania Porty z Rzecząpospolitą, zabezpieczając trwale jej południową granicę
AU
Ilustracja: Niemiecka rycina z początku XVIII w. przedstawiająca negocjacje pokojowe w Karłowicach, Wikimedia commons, domena publiczna.
Droga do pokoju – polska misja dyplomatyczna (1698–1699)
27 czerwca 1698 roku wojewoda poznański Stanisław Małachowski został wyznaczony przez Senat Rzeczypospolitej do traktowania o pokój z Turcją. Mimo złego stanu zdrowia wojewoda wyruszył 6 września ze Lwowa i, po ciężkiej przeprawie przez góry w trudnych warunkach atmosferycznych. 23 września dotarł do Karłowic (obecnie Sremski Karlovci w prowincji Wojwodina w Serbii).
Oprócz Małachowskiego zjawiło się tam trzech wysłanników austriackich: Franz Ulrich Kinsky, Leopold Schlik i Wolfgang Oettingen, poseł rosyjski Prokofij Woznicyn, poseł wenecki Carlo Ruzzi, rozjemca angielski William Paget i rozjemca holenderski Jakob Colyer. Stronę turecką reprezentowali: kanclerz (Reis Efendi) Rami Mehmed Pasza i dragoman Aleksander Mavrocordatos. W instrukcjach, które dostał Małachowski, było kilka wariantów negocjacji. Maksymalny z nich przewidywał przyznanie Rzeczypospolitej Mołdawii i Wołoszczyzny. Żaden z pozostałych negocjatorów nie zgodził się na takie propozycje. Większość była za zaproponowaną przez Turcję zasadą uti possidetis [zachowania stanu posiadania].
Ostatecznie po naciskach rozjemców – najpierw na stronę turecką, potem na Polaka – 12 grudnia doszło do podpisania postanowienia o zwrocie Rzeczypospolitej Prawobrzeżnej Ukrainy i Podola wraz z Kamieńcem Podolskim. W zamian oddziały polskie miały wycofać się z zamków w Mołdawii: w Sorokach, Suczawie i Târgu Neamț. Wojewoda poznański nie brał udziału w dalszych pertraktacjach, ale dotrwał do 26 stycznia 1699 roku, kiedy nastąpiło podpisanie pokoju.
Układ obejmował wszystkich sojuszników z wyjątkiem Rosji, która zawarła zawieszenie broni, a oddzielny traktat pokojowy podpisała w 1700 roku w Stambule. Na mocy traktatu karłowickiego Austria uzyskała Węgry, Siedmiogród, Slawonię i Chorwację, a Republika Wenecka większą część Dalmacji, Peloponez i kilka drobnych wysp.Po tym, jak informacje o traktacie dotarły do kraju, Małachowski był krytykowany, głównie przez biskupa kijowskiego Jana Gomolińskiego, za swoją ugodową postawę w czasie negocjacji i uleganie wpływom posła rosyjskiego Woznicyna.
W 1699 roku wziął on jeszcze udział w polsko-tureckich rozmowach pokojowych w Stambule pod przewodnictwem ambasadora Rzeczypospolitej w Imperium Osmańskim Rafała Leszczyńskiego, podczas których zmarł. Głównym tematem tych rozmów były sprawy techniczne związane z ewakuacją wojsk tureckich z Kamieńca i innych terenów zwróconych Rzeczypospolitej. Pokój karłowicki zakończył długotrwały okres wojen Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim.
Oprócz Małachowskiego zjawiło się tam trzech wysłanników austriackich: Franz Ulrich Kinsky, Leopold Schlik i Wolfgang Oettingen, poseł rosyjski Prokofij Woznicyn, poseł wenecki Carlo Ruzzi, rozjemca angielski William Paget i rozjemca holenderski Jakob Colyer. Stronę turecką reprezentowali: kanclerz (Reis Efendi) Rami Mehmed Pasza i dragoman Aleksander Mavrocordatos. W instrukcjach, które dostał Małachowski, było kilka wariantów negocjacji. Maksymalny z nich przewidywał przyznanie Rzeczypospolitej Mołdawii i Wołoszczyzny. Żaden z pozostałych negocjatorów nie zgodził się na takie propozycje. Większość była za zaproponowaną przez Turcję zasadą uti possidetis [zachowania stanu posiadania].
Ostatecznie po naciskach rozjemców – najpierw na stronę turecką, potem na Polaka – 12 grudnia doszło do podpisania postanowienia o zwrocie Rzeczypospolitej Prawobrzeżnej Ukrainy i Podola wraz z Kamieńcem Podolskim. W zamian oddziały polskie miały wycofać się z zamków w Mołdawii: w Sorokach, Suczawie i Târgu Neamț. Wojewoda poznański nie brał udziału w dalszych pertraktacjach, ale dotrwał do 26 stycznia 1699 roku, kiedy nastąpiło podpisanie pokoju.
Układ obejmował wszystkich sojuszników z wyjątkiem Rosji, która zawarła zawieszenie broni, a oddzielny traktat pokojowy podpisała w 1700 roku w Stambule. Na mocy traktatu karłowickiego Austria uzyskała Węgry, Siedmiogród, Slawonię i Chorwację, a Republika Wenecka większą część Dalmacji, Peloponez i kilka drobnych wysp.Po tym, jak informacje o traktacie dotarły do kraju, Małachowski był krytykowany, głównie przez biskupa kijowskiego Jana Gomolińskiego, za swoją ugodową postawę w czasie negocjacji i uleganie wpływom posła rosyjskiego Woznicyna.
W 1699 roku wziął on jeszcze udział w polsko-tureckich rozmowach pokojowych w Stambule pod przewodnictwem ambasadora Rzeczypospolitej w Imperium Osmańskim Rafała Leszczyńskiego, podczas których zmarł. Głównym tematem tych rozmów były sprawy techniczne związane z ewakuacją wojsk tureckich z Kamieńca i innych terenów zwróconych Rzeczypospolitej. Pokój karłowicki zakończył długotrwały okres wojen Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim.