czas czytania:
Początek procesu członków Komendy WiN i działaczy PSL
w Krakowie
9 września 1945 r. środowiska poakowskie powołały do życia konspiracyjne Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość” z płk. Janem Rzepeckim na czele. Organizacja miała charakter polityczny, ale prowadziła również zbrojne działania w samoobronie i organizowała akcje odwetowe. Jej celem było wprowadzenie w Polsce demokracji typu zachodnioeuropejskiego.
Polskie Stronnictwo Ludowe powstało 22 sierpnia 1945 r. po wejściu Stanisława Mikołajczyka w skład Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, powołanego w Moskwie w czerwcu 1945 r. i uznanego przez państwa koalicji antyhitlerowskiej. Jako kontynuacja przedwojennego i okupacyjnego Stronnictwa Ludowego, PSL pozostawało najliczniejszą, a zarazem jedyną niezależną partią polityczną w Polsce, domagało się wolnych wyborów i starało się ograniczyć działania aparatu przymusu.
11 sierpnia 1947 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie rozpoczął się proces prezesa Zarządu Głównego WiN płk. Franciszka Niepokólczyckiego, jego współpracowników (tzw. drugiej komendy WiN – w odróżnieniu od pierwszej, płk. Rzepeckiego, której proces toczył się w styczniu i lutym 1947 r.) oraz Stanisława Mierzwy, zastępcy sekretarza Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL. Oskarżyciel, płk Stanisław Zarako-Zarakowski, mówił m.in. o „zdradzieckiej polityce PSL przeciw demokracji we współpracy z bandytami z WiN” i rzekomym współdziałaniu podsądnych z Gestapo. Pułkownik Niepokólczycki oświadczył przed sądem jedynie: „Nie wysługiwałem się obcym. Jako żołnierz spełniłem rozkaz”. Mierzwa, choć odciął się od współpracy z WiN, nie chciał zeznawać jako świadek oskarżenia. 10 września 1947 r. ogłoszono wyrok: kara śmierci, zamieniona na wieloletnie więzienie, dla Niepokólczyckiego i sześciu innych osób, 10 lat więzienia dla Mierzwy. Proces krakowski był zapowiedzią ostatecznej likwidacji PSL. 21 października 1947 r. Mikołajczyk opuścił Polskę, a partię przejęli komuniści.
Ilustracja: Fragment listy skazanych w tzw. procesie krakowskim, Wikimedia commons, CC BY-SA
11 sierpnia 1947 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Krakowie rozpoczął się proces prezesa Zarządu Głównego WiN płk. Franciszka Niepokólczyckiego, jego współpracowników (tzw. drugiej komendy WiN – w odróżnieniu od pierwszej, płk. Rzepeckiego, której proces toczył się w styczniu i lutym 1947 r.) oraz Stanisława Mierzwy, zastępcy sekretarza Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL. Oskarżyciel, płk Stanisław Zarako-Zarakowski, mówił m.in. o „zdradzieckiej polityce PSL przeciw demokracji we współpracy z bandytami z WiN” i rzekomym współdziałaniu podsądnych z Gestapo. Pułkownik Niepokólczycki oświadczył przed sądem jedynie: „Nie wysługiwałem się obcym. Jako żołnierz spełniłem rozkaz”. Mierzwa, choć odciął się od współpracy z WiN, nie chciał zeznawać jako świadek oskarżenia. 10 września 1947 r. ogłoszono wyrok: kara śmierci, zamieniona na wieloletnie więzienie, dla Niepokólczyckiego i sześciu innych osób, 10 lat więzienia dla Mierzwy. Proces krakowski był zapowiedzią ostatecznej likwidacji PSL. 21 października 1947 r. Mikołajczyk opuścił Polskę, a partię przejęli komuniści.
Ilustracja: Fragment listy skazanych w tzw. procesie krakowskim, Wikimedia commons, CC BY-SA