czas czytania:
Początek plenum
KC PPR – tzw. letnie przesilenie
W toku tworzenia monolitycznej partii stalinowskiej w Polskiej Partii Robotniczej zachodziły istotne zmiany. Komuniści przybyli z ZSRR, z Bolesławem Bierutem (oficjalnie wciąż bezpartyjnym), Jakubem Bermanem, Hilarym Mincem i Romanem Zambrowskim na czele, uważali, że polityka partii winna stanowić wyraz bieżących interesów Kremla, zapowiadali pełną kolektywizację wsi, głosili stalinowską teorię „zaostrzającej się walki klas”. Pochodzący z krajowej PPR sekretarz generalny Władysław Gomułka wraz ze swymi współpracownikami (m.in. Zenonem Kliszką, Marianem Spychalskim, Władysławem Bieńkowskim) bardziej skłonni byli brać pod uwagę warunki działania i miał własną wizję dyktatury komunistycznej w Polsce. Na plenum Komitetu Centralnego PPR w czerwcu 1948 r. Gomułka stwierdził nawet, że przedwojenna Polska Partia Socjalistyczna lepiej rozumiała polską rzeczywistość polityczną niż Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy czy Komunistyczna Partia Polski. Różnice ideowe były jednak drugorzędne wobec zasadniczej kwestii zdobycia władzy.
Rozprawę ze skrzydłem Gomułki przygotowano w Moskwie już wiosną 1948 r., a pod koniec czerwca, kiedy Kominform wyklął przywódcę jugosłowiańskich komunistów Josipa Broza-Titę, polscy staliniści przeszli do ofensywy. Podczas plenum KC PPR, które rozpoczęło się 31 sierpnia 1948 r., Gomułka pod naciskiem złożył jedynie częściową samokrytykę. Zarzucono mu wiarę w automatyzm „rozwoju demokracji ludowej”, lekceważenie teorii o „zaostrzaniu walki klas”, chęć zjednoczenia z całą PPS, bez eliminacji jej „prawego skrzydła”, zbyt łagodną politykę kulturalną. 3 września podjęto uchwałę „O odchyleniu prawicowym i nacjonalistycznym w kierownictwie partii i o sposobach jego przezwyciężenia”, potępiającą „polską drogę do socjalizmu”. Nowym sekretarzem generalnym KC PPR został Bierut, a Gomułkę i jego zwolenników zdegradowano w hierarchii partyjnej.
Ilustracja: Plakat propagandowy ze zdjęciem Bolesława Bieruta („Nasze pokolenie wcieli w życie marzenia wielu pokoleń rewolucjonistów polskich. Buduje Polskę socjalistyczną”), ze zbiorów Biblioteki Narodowej, Polona
Ilustracja: Plakat propagandowy ze zdjęciem Bolesława Bieruta („Nasze pokolenie wcieli w życie marzenia wielu pokoleń rewolucjonistów polskich. Buduje Polskę socjalistyczną”), ze zbiorów Biblioteki Narodowej, Polona