czas czytania:
Początek obrad Sejmu Wielkiego
Sytuacja międzynarodowa w Europie Środkowej w 1788 r. była bardzo dynamiczna. Rzeczpospolita od czasów elekcji Stanisława Poniatowskiego była de facto protektoratem Rosji. Rosja pod rządami Katarzyny II popadła jednak w kłopoty. W 1787 r. została zaatakowana przez Turcję pragnącą odzyskać Krym. W kolejnym roku spadł na nią cios ze strony Szwecji wspieranej przez Prusy i Anglię. Katarzyna II w zaczęła szukać pomocy gdzie się dało. Między innymi w uzależnionej od siebie Rzeczypospolitej.
W tym celu nakazała swojemu ambasadorowi Stackelbergowi zorganizowanie sejmu, na którym można by było skłonić polskich i litewskich posłów do wystawienia korpusu posiłkowego w wojnie z Turcją. By pomoc anarchicznej Rzeczypospolitej przybrała jakieś realne kształty, Katarzyna zezwoliła na pewne reformy wojskowe i administracyjne. Sejm miał zaś być skonfederowany, by żadne liberum veto nie zakłóciło rosyjskich planów (sejm skonfederowany podejmował decyzje większością głosów).
Caryca Rosji nie spodziewała się, że ta ingerencja w politykę Rzeczypospolitej będzie jak wsadzenie kija w mrowisko. Sejm został otwarty 6 października i zgodnie z planem król Stanisław August przedłożył na nim propozycję dołączenia do wojny rosyjsko-tureckiej. Po tygodniu jednak do posłów dotarł list króla pruskiego. Prusacy oferowali zgromadzonym ochronę granic Rzeczypospolitej i pełną zgodę na reformy wewnętrzne w zamian za zerwanie współpracy z Rosją.
Większość posłów przyklasnęła tej propozycji. Posłowie zaczęli spontanicznie likwidować wszelkie narzędzia, którymi Rosjanie sprawowali kontrolę na Rzeczpospolitą – z Radą Nieustającą na czele. Król tymczasowo stracił kontrolę nad sejmem. Ambasador rosyjski pozbawiony wsparcia wojsk rosyjskich – tak potrzebnych na innych frontach – był bezsilny. Z czasem Stanisław Poniatowski dołączył do reformatorów, czego ostatecznym efektem było uchwalenie Konstytucji 3 Maja niecałe trzy lata później.
Inicjatywa zwołania sejmu Rzeczypospolitej w 1788 r. była niewątpliwie jednym z większych błędów rosyjskiej dyplomacji w XVIII w.
Ilustracja: Przykładowa strona z rękopiśmiennego diariusza Sejmu Czteroletniego z 12 marca 1789 r. Cała księga liczy 744 karty i obejmuje sesje 72–97 z 1789 r., AGAD, Archiwum Sejmu Czteroletniego, sygn. 1, k. 95 – 95v, domena publiczna
Caryca Rosji nie spodziewała się, że ta ingerencja w politykę Rzeczypospolitej będzie jak wsadzenie kija w mrowisko. Sejm został otwarty 6 października i zgodnie z planem król Stanisław August przedłożył na nim propozycję dołączenia do wojny rosyjsko-tureckiej. Po tygodniu jednak do posłów dotarł list króla pruskiego. Prusacy oferowali zgromadzonym ochronę granic Rzeczypospolitej i pełną zgodę na reformy wewnętrzne w zamian za zerwanie współpracy z Rosją.
Większość posłów przyklasnęła tej propozycji. Posłowie zaczęli spontanicznie likwidować wszelkie narzędzia, którymi Rosjanie sprawowali kontrolę na Rzeczpospolitą – z Radą Nieustającą na czele. Król tymczasowo stracił kontrolę nad sejmem. Ambasador rosyjski pozbawiony wsparcia wojsk rosyjskich – tak potrzebnych na innych frontach – był bezsilny. Z czasem Stanisław Poniatowski dołączył do reformatorów, czego ostatecznym efektem było uchwalenie Konstytucji 3 Maja niecałe trzy lata później.
Inicjatywa zwołania sejmu Rzeczypospolitej w 1788 r. była niewątpliwie jednym z większych błędów rosyjskiej dyplomacji w XVIII w.
Ilustracja: Przykładowa strona z rękopiśmiennego diariusza Sejmu Czteroletniego z 12 marca 1789 r. Cała księga liczy 744 karty i obejmuje sesje 72–97 z 1789 r., AGAD, Archiwum Sejmu Czteroletniego, sygn. 1, k. 95 – 95v, domena publiczna