czas czytania:
Plan trzyletni
Z II wojny światowej Polska wyszła zdewastowana demograficznie i gospodarczo. W dodatku z powodu przesunięcia granic na zachód stała przed podobnym problemem, jak w 1918 r. – trzeba było scalić w jedno kilka regionów, które od długiego czasu nie stanowiły jednego organizmu politycznego. Z tych problemów nawet samozwańcza władza KRN zdawała sobie sprawę. Dlatego 21 września 1946 r. Krajowa Rada Narodowa ogłosiła trzyletni plan odbudowy gospodarczej – miał on przejść do historii jako plan trzyletni.
Sejm, sformowany po sfałszowanych wyborach w styczniu 1947 r., wraz z władzą przejął po KRN również ten plan. Zatwierdził go ostatecznie w lipcu 1947 (Dz.U. nr 53, poz. 285), a jego wdrażaniem zajął się Centralny Urząd Planowania (CUP). Głównym założeniem i celem planu było „podniesienie stopy życiowej pracujących warstw ludności powyżej poziomu przedwojennego” (art. 3). Oczywiście, zgodnie ze zwyczajem gospodarki centralnie planowanej, po tym ogólnym sformułowaniu nastąpiło 27 stron szczegółowych wytycznych, z planowaną produkcją zapałek łącznie.
Mimo klęski nieurodzaju w 1947 r. i zlikwidowania w kwietniu 1948 r. CUP (zamiast niego powołano Państwową Komisję Planowania Gospodarczego), na ogół przyjmuje się, że założenia planu zostały w podanym czasie zrealizowane. Dochód narodowy w 1949 r. był o 24% wyższy niż w roku 1938 i o 53% wyższy niż w 1947. Był to jedyny w historii Polski Ludowej plan gospodarczy nastawiony na poprawę stopy życiowej ludności, a nie na rozbudowę przemysłu ciężkiego. Sektor prywatny był w założeniach planu równoprawny z sektorem państwowym – choć już w trakcie realizacji, w wyniku oskarżania handlu prywatnego („spekulantów”) o powodowanie wzrostu cen żywności państwo toczyło tzw. bitwę o handel. Wprowadzono też (wzorowany na doświadczeniach Związku Radzieckiego) system norm i przodownictwa pracy, mający na celu poprawienie wydajności pracowników. Pierwszym „stachanowcem” został Wincenty Pstrowski.
Był to jedyny plan zakończony sukcesem. Oczywiście, dokładne określenie tego, w jakim stopniu plan wpłynął na naturalne procesy odbudowy, jest niemal niemożliwe. Ogłoszenie zrealizowania planu (w październiku 1949 r.) było wielkim sukcesem propagandowym władz komunistycznych. Dominującym hasłem w 1950 r. było już: „Naprzód do walki o Plan Sześcioletni!”.
Ilustracja: Pomnik górnika Wincentego Pstrowskiego będącego jednym z propagandowych symboli planu trzyletniego, Wikimedia commons, domena publiczna
Mimo klęski nieurodzaju w 1947 r. i zlikwidowania w kwietniu 1948 r. CUP (zamiast niego powołano Państwową Komisję Planowania Gospodarczego), na ogół przyjmuje się, że założenia planu zostały w podanym czasie zrealizowane. Dochód narodowy w 1949 r. był o 24% wyższy niż w roku 1938 i o 53% wyższy niż w 1947. Był to jedyny w historii Polski Ludowej plan gospodarczy nastawiony na poprawę stopy życiowej ludności, a nie na rozbudowę przemysłu ciężkiego. Sektor prywatny był w założeniach planu równoprawny z sektorem państwowym – choć już w trakcie realizacji, w wyniku oskarżania handlu prywatnego („spekulantów”) o powodowanie wzrostu cen żywności państwo toczyło tzw. bitwę o handel. Wprowadzono też (wzorowany na doświadczeniach Związku Radzieckiego) system norm i przodownictwa pracy, mający na celu poprawienie wydajności pracowników. Pierwszym „stachanowcem” został Wincenty Pstrowski.
Był to jedyny plan zakończony sukcesem. Oczywiście, dokładne określenie tego, w jakim stopniu plan wpłynął na naturalne procesy odbudowy, jest niemal niemożliwe. Ogłoszenie zrealizowania planu (w październiku 1949 r.) było wielkim sukcesem propagandowym władz komunistycznych. Dominującym hasłem w 1950 r. było już: „Naprzód do walki o Plan Sześcioletni!”.
Tpplew
Ilustracja: Pomnik górnika Wincentego Pstrowskiego będącego jednym z propagandowych symboli planu trzyletniego, Wikimedia commons, domena publiczna