Odsłonięcie pomnika Mikołaja Kopernika
w Warszawie

„Czas naglił. Pierwszy raz w życiu moim udałem się do Belwederu do w. kniazia. Wpuszczony bez czekania. «Książę – rzekłem – nie chciałeś zaufać rozsądkowi memu, żądałeś wprzód czytać mowę moją, owoż ją masz». To mówiąc wręczyłem mu tłumaczoną po francusku krótką przemówkę moją. Zaczął ją czytać. Wkrótce, zmarszczywszy białe brwi swoje, z opryskliwym jak zwykle tonem zawołał: «Jakże śmiesz chwalić obywatelstwo łajdaka tego Staszyca?» «Staszyc – rzekłem – był człowiek powszechnie szacowany; nadto mógłżem zamilczeć, że on ledwie nie w połowie przyczynił się do kosztów posągu tego?» «No – rzecze – to można powiedzieć bez żadnych innych pochwał». I oddając mi papier: «Przyrzecz mi – dodał – że nic więcej nie powiesz nad to, co tu jest napisane». «Przyrzekam – rzekłem – nadto niepokalany p. Nowosilcow będzie obrządkowi temu przytomnym, on więc zda raport»”.

„Jakież było nasze zdziwienie – relacjonował Niemcewicz – gdy zamówionej mszy nie zastaliśmy. Później dowiedziałem się tego przyczyny. Duchowieństwo nasze naówczas, oprócz niewielu światłych i przykładnych, dzieliło się na dwie części, na rozwiązłych i na fanatyków. Ci się tajemnie złączywszy, postanowili, że ponieważ Kopernik systematem swoim zgrzeszył przeciw «Pismu świętemu» i wyklętym został przez papieża, uczcić obchód jego mszą św. byłoby świętokradztwem. Wyszliśmy na koniec z kościoła. Stanąłem na postumencie i krótką uczyniłem przemowę, w ówczesnych gazetach znajdującą się. Zasłona przykrywająca posąg spadła, zabrzmiała huczna muzyka i hymn stosowny do okoliczności; okrzyki ludu rozdzierały powietrze. Niestety! ostatni to był dzień naszej radości”.