czas czytania:
Koniec oblężenia Zbaraża
Kiedy w wyniku oporu szlachty nie doszła do skutku planowana przez Władysława IV Wazę wielka wojna przeciwko Turcji, mająca wiązać się z licznymi przywilejami dla Kozaków, wiosną 1648 r. wybuchło na Ukrainie powstanie skierowane zwłaszcza przeciwko kresowej magnaterii. W maju pod wodzą Bohdana Chmielnickiego Kozacy, mający wsparcie miejscowej prawosławnej ludności chłopskiej, z pomocą jazdy tatarskiej Tuhaj-beja rozbili wojska koronne nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem, a we wrześniu 1648 r. pod Piławcami regularna armia i chorągwie magnackie ratowały się ucieczką.
W maju 1648 r. zmarł król Władysław IV, a w obozie polskim trwał spór między zwolennikami rozprawy z Kozakami (książę Jeremi Wiśniowiecki) a rzecznikami ugody za cenę niewielkich ustępstw (kanclerz Jerzy Ossoliński), których sukcesem była elekcja Jana Kazimierza Wazy w listopadzie 1648 r. W lutym roku następnego w Perejasławiu zawarto rozejm trwający do 22 maja. Po wznowieniu działań wojennych nieliczne wojsko królewskie pod dowództwem Wiśniowieckiego zamknęło się w Zbarażu, obleganym przez ponad 6 tygodni – od 10 lipca do 26 sierpnia 1649 r. Spieszącą z odsieczą piętnastotysięczną armię pod wodzą Jana Kazimierza zaskoczyli pod Zborowem Kozacy i Tatarzy. Od klęski uratował ją talent dowódczy króla oraz nawiązanie rokowań z Tatarami. Chan krymski Islam Girej nie życzył sobie niezależnej Ukrainy.
Chmielnicki musiał odstąpić od Zbaraża i zawrzeć tzw. ugodę zborowską, która przyznawała mu tytuł hetmana wojska zaporoskiego, rozszerzała rejestr kozacki do 40 tys., dopuszczała do urzędów na terenie województw kijowskiego, bracławskiego i czernichowskiego tylko szlachtę prawosławną (szlachta polska mogła jednak wrócić do swych siedzib). Chan otrzymał potężny okup i roczną daninę za pośrednictwo. Obie strony uznawały porozumienie za tymczasowe i w 1651 r. znów rozgorzała walka. Dla Rzeczypospolitej rozpoczynał się trudny okres wojen i niepokojów.
Ilustracja: Twierdza w Zbarażu (fot. Serge Leonov, 6 września 2019), Wikimedia commons, CC BY-SA
Chmielnicki musiał odstąpić od Zbaraża i zawrzeć tzw. ugodę zborowską, która przyznawała mu tytuł hetmana wojska zaporoskiego, rozszerzała rejestr kozacki do 40 tys., dopuszczała do urzędów na terenie województw kijowskiego, bracławskiego i czernichowskiego tylko szlachtę prawosławną (szlachta polska mogła jednak wrócić do swych siedzib). Chan otrzymał potężny okup i roczną daninę za pośrednictwo. Obie strony uznawały porozumienie za tymczasowe i w 1651 r. znów rozgorzała walka. Dla Rzeczypospolitej rozpoczynał się trudny okres wojen i niepokojów.
TS
Ilustracja: Twierdza w Zbarażu (fot. Serge Leonov, 6 września 2019), Wikimedia commons, CC BY-SA