czas czytania:
Bitwa pod Newlem
Pierwsza wojna północna o panowanie nad Morzem Bałtyckim była jednym z tych konfliktów, które katalizowały politykę wschodnio- i północnoeuropejską w drugiej połowie XVI w. Konflikt, rozpoczęty w 1558 r. moskiewskim atakiem na Inflanty, rządzone przez lokalną gałąź zakonu krzyżackiego, wkrótce rozszerzył się na dalsze państwa.
Zaangażował kolejno Litwę (wraz z będącą z nią w unii Polską), a następnie również Danię oraz Szwecję. Dla Moskwy, rządzonej w tym czasie przez cara Iwana Groźnego, walka o Inflanty i dominium Maris Baltici miała kluczowe znaczenie, pozwalała bowiem na zdobycie przewagi w toczącym się z przerwami od ponad stulecia konflikcie, którego stawką było odzyskanie od Litwy ziem ruskich, uważanych przez moskiewskich Rurykowiczów za ich utracone dziedzictwo.
Po sekularyzacji Inflant w 1561 r. i poddaniu ich władzy Zygmunta Augusta wojna nabrała nowego rozmachu. Podjęto próbę wyparcia wojsk moskiewskich, od kilku lat rosnących w siłę na tej ziemi. Dzięki zdobyciu w 1562 r. przygranicznego Wieliża uzyskano dogodną bazę operacyjną, jednak właśnie wówczas doszło do moskiewskiej ofensywy. Do rozłożonego obozem pod Newlem polsko-litewskiego korpusu, liczącego 4 tys. żołnierzy, a dowodzonego przez kasztelana ciechanowskiego Stanisława Leśniowolskiego, podeszła około 45-tysięczna armia rosyjsko-tatarska pod wodzą kniazia Andrzeja Kurbskiego (należy jednak dodać, że realną wartość bojową posiadało w tym wojsku około 15 tys. regularnych oddziałów).
19 sierpnia 1562 r. stoczono pod tym miastem zaciętą bitwę. Dzięki zastosowaniu zręcznej taktyki, szarżom polskiej jazdy oraz ostrzałowi artyleryjskiemu neutralizującego działania Rosjan i Tatarów, polegającego na ostrzale z łuków, korpusowi Leśniowolskiego udało się odnieść błyskotliwe zwycięstwo nad przeważającym liczebnie nieprzyjacielem. Wobec wieści o zbliżającej się drugiej silnej armii rosyjskiej kasztelan przezornie przesunął polski obóz w kierunku Jezierzyszcz, choć pod wrażeniem świeżej porażki armia moskiewska nie zdobyła się ostatecznie na ponowienie ataku. Zwycięstwo wojsk polsko-litewskich pod Newlem miało znaczenie jedynie taktyczne i nie zapobiegło utracie w następnym roku Połocka. Kolejne taktyczne sukcesy, odnoszone w następnych latach przez wojska litewskie pod wodzą hetmana Janusza Radziwiłła Rudego, nie zmieniły jednak ogólnej – niezbyt korzystnej – sytuacji strategicznej. Zawarty w 1570 r. rozejm z Moskwą, kończący tę fazę konfliktu, pozostawiał w jej rękach ziemię połocką wraz z częścią Inflant. Dopiero energiczna akcja zbrojna podjęta kilka lat później przez Stefana Batorego pozwoliła odzyskać straty na tym obszarze.
Ilustracja: Jan Matejko, „Piechota polska 1548–1572”, Wikipedia, CC-PD-Mark
Po sekularyzacji Inflant w 1561 r. i poddaniu ich władzy Zygmunta Augusta wojna nabrała nowego rozmachu. Podjęto próbę wyparcia wojsk moskiewskich, od kilku lat rosnących w siłę na tej ziemi. Dzięki zdobyciu w 1562 r. przygranicznego Wieliża uzyskano dogodną bazę operacyjną, jednak właśnie wówczas doszło do moskiewskiej ofensywy. Do rozłożonego obozem pod Newlem polsko-litewskiego korpusu, liczącego 4 tys. żołnierzy, a dowodzonego przez kasztelana ciechanowskiego Stanisława Leśniowolskiego, podeszła około 45-tysięczna armia rosyjsko-tatarska pod wodzą kniazia Andrzeja Kurbskiego (należy jednak dodać, że realną wartość bojową posiadało w tym wojsku około 15 tys. regularnych oddziałów).
19 sierpnia 1562 r. stoczono pod tym miastem zaciętą bitwę. Dzięki zastosowaniu zręcznej taktyki, szarżom polskiej jazdy oraz ostrzałowi artyleryjskiemu neutralizującego działania Rosjan i Tatarów, polegającego na ostrzale z łuków, korpusowi Leśniowolskiego udało się odnieść błyskotliwe zwycięstwo nad przeważającym liczebnie nieprzyjacielem. Wobec wieści o zbliżającej się drugiej silnej armii rosyjskiej kasztelan przezornie przesunął polski obóz w kierunku Jezierzyszcz, choć pod wrażeniem świeżej porażki armia moskiewska nie zdobyła się ostatecznie na ponowienie ataku. Zwycięstwo wojsk polsko-litewskich pod Newlem miało znaczenie jedynie taktyczne i nie zapobiegło utracie w następnym roku Połocka. Kolejne taktyczne sukcesy, odnoszone w następnych latach przez wojska litewskie pod wodzą hetmana Janusza Radziwiłła Rudego, nie zmieniły jednak ogólnej – niezbyt korzystnej – sytuacji strategicznej. Zawarty w 1570 r. rozejm z Moskwą, kończący tę fazę konfliktu, pozostawiał w jej rękach ziemię połocką wraz z częścią Inflant. Dopiero energiczna akcja zbrojna podjęta kilka lat później przez Stefana Batorego pozwoliła odzyskać straty na tym obszarze.
A.F.
Ilustracja: Jan Matejko, „Piechota polska 1548–1572”, Wikipedia, CC-PD-Mark