czas czytania:
Aresztowanie Romualda Traugutta – ostatniego dyktatora powstania styczniowego
Godzinę po północy 11 kwietnia 1864 r. do budynku przy ulicy Smolnej w Warszawie zadzwoniła policja carska. Przyszli aresztować Michała Czarneckiego, który wynajmował tam skromny pokój. Pod tym nazwiskiem zakonspirowany był dyktator powstania styczniowego, przywódca tajnego Rządu Narodowego, Romuald Traugutt. Wraz z ujęciem tego zdolnego przywódcy nastąpił schyłek powstania. Skończyłoby się ono prawdopodobnie wcześniej, gdyby Traugutt nie przejął dowodzenia jesienią poprzedniego roku. Zmiany organizacyjne, zwłaszcza w grupowaniu oddziałów partyzanckich, pomogły przetrwać zimę i kontynuować walkę.
Centrum dowodzenia znajdowało się jednak nie w lesie, ale tuż pod okiem zaborców, w Warszawie. Tutaj Rząd Narodowy podejmował najważniejsze decyzje i przekazywał swe postanowienia własną powstańczą pocztą do konspiracyjnych komórek w innych miastach polskich. Utworzono całe podziemne państwo, które stało się później wzorem dla znacznie potężniejszej instytucji w czasie II wojny światowej. Mimo środków ostrożności, policja carska zdołała wpaść na trop konspiratorów. Groźbami i obietnicami wydobyto z nich zeznania obciążające współpracowników. Chociaż Rosjanie nie stosowali przy przesłuchaniu tak drastycznych środków, jak w XX w. NKWD czy Gestapo, niektórzy spiskowcy bardzo obszernie odpowiadali na pytania. Romualda Traugutta wydał urzędnik wydziału skarbowego Rządu Narodowego, Artur Goldman. Traugutta i innych członków Rządu skazano na śmierć przez powieszenie na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Ilustracja: Tableau przedstawiające Traugutta i innych skazanych na śmierć członków Rządu Narodowego, Polona, CC-BY-NC
Jan Arnhold (1841–1862), „Za Wiarę i Ojczyznę 1863 rozstrzelani – powieszeni” (współtwórcy: Walery Eljasz Radzikowski (1841–1905); ozdobne obramienie proj. Walerego Eliasza Radzikowskiego z 1868 r.):
Zygmunt Chmieleński (1835–1863)
Leon Frankowski (1843–1863)
Józef Jankowski (1833–1864)
Bolesław Kołyszko (1837 lub 1838–1863)
Władysław Kononowicz (1820–1863)
Rafał Krajewski (1834–1864)
Antoni Mackiewicz (1827–1863)
Zygmunt Padlewski (1836–1863)
Józef Piotrowski (1839–1863)
Zygmunt Sierakowski (1827–1863)
Piotr Śliwicki (ca 1840–1862)
Romuald Traugutt (1826–1864)
Ludwik Zwierzdowski (1829–1864)
Roman Żuliński (1830–1864)
KM
Ilustracja: Tableau przedstawiające Traugutta i innych skazanych na śmierć członków Rządu Narodowego, Polona, CC-BY-NC
Jan Arnhold (1841–1862), „Za Wiarę i Ojczyznę 1863 rozstrzelani – powieszeni” (współtwórcy: Walery Eljasz Radzikowski (1841–1905); ozdobne obramienie proj. Walerego Eliasza Radzikowskiego z 1868 r.):
Zygmunt Chmieleński (1835–1863)
Leon Frankowski (1843–1863)
Józef Jankowski (1833–1864)
Bolesław Kołyszko (1837 lub 1838–1863)
Władysław Kononowicz (1820–1863)
Rafał Krajewski (1834–1864)
Antoni Mackiewicz (1827–1863)
Zygmunt Padlewski (1836–1863)
Józef Piotrowski (1839–1863)
Zygmunt Sierakowski (1827–1863)
Piotr Śliwicki (ca 1840–1862)
Romuald Traugutt (1826–1864)
Ludwik Zwierzdowski (1829–1864)
Roman Żuliński (1830–1864)