Władysław Łokietek
czas czytania:
Piastodzieje
Władysław Łokietek był jednym z pięciu synów księcia kujawsko-sieradzkiego Kazimierza I oraz potomkiem Bolesława Krzywoustego. Mogło się wydawać, że nie ma szans na posiadanie własnej dzielnicy, a tym bardziej na zjednoczenie państwa.
Okazało się jednak inaczej, Potomność obdarzyła go przydomkiem Łokietek, który jednak dotyczył tylko cech fizycznych, Mąż to był od młodości aż do podeszłego wieku silny duchem i czynem, Acz był pan wzrostu małego, ale serca wielkiego – tak pisał o nim szesnastowieczny kronikarz Marcin Bielski, Należy go oceniać nie podług wyglądu fizycznego, którego mu poskąpiła natura, ale wedle odwagi, która tkwiła w wątłym, lecz czerstwym ciele.
M.Bacciarelli, Władysław Łokietek, polona.pl
Wierną i oddaną towarzyszką życia Władysława okazała się jego żona, księżniczka kaliska Jadwiga, Spokrewniona była z pierwszym po okresie rozbicia dzielnicowego królem Polski, Przemysłem II, Pozwoliło to Łokietkowi ubiegać się o dziedziczenie tronu krakowskiego, Przegrał jednak z Wacławem II czeskim, który w roku 1300 koronował się na polskiego monarchę, Pokonany Władysław Łokietek uciekł z Polski i przez sześć lat przebywał na wygnaniu, nawiązując w tym czasie kontakty dyplomatyczne m, in, z królem Węgier oraz papieżem, Po śmierci Wacława Łokietek powrócił do kraju i dzięki poparciu rycerstwa opanował Małopolskę, Ziemię Sieradzką i Łęczycką, Kujawy i Pomorze Gdańskie, a wreszcie kolebkę państwa polskiego – Wielkopolskę.
Podczas swojego panowania Władysław musiał zmierzyć się zarówno z zagrożeniem wewnętrznym, jak i zewnętrznym, Kiedy w 1308 roku Krzyżacy zdobyli Gdańsk, a następnie podbili Pomorze, Polska straciła dostęp do morza, Łokietek nie mógł wówczas interweniować, gdyż w Krakowie wybuchł bunt niemieckich mieszczan, na którego czele stanął wójt Albert, wspierany przez biskupa krakowskiego Jana Muskatę, Obaj dążyli do przekazania polskiego tronu królowi czeskiemu Janowi Luksemburgowi.
W.Eljasz-Radzikowski, król Łokietek, polona.pl
Chcąc umocnić swoją pozycję wobec Luksemburczyka, Łokietek rozpoczął starania o koronę, Wspierali go polscy panowie, którzy na zjeździe w Sulejowie w 1318 roku wystosowali list z taką prośba do papieża, Choć papież nie udzielił jednoznacznej odpowiedzi, Władysław Łokietek 20 stycznia 1320 roku został w Krakowie ukoronowany na króla Polski, Wraz z nim koronę otrzymała Jadwiga, która przez wiele lat wspierała męża w burzliwych staraniach o objęcie tronu krakowskiego, Od tej pory koronacje monarchów stały się wewnętrzną sprawą Polski.
J.Matejko, Wojsko Królestwa Polskiego z okresu wojny 1228-1333, Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego
Kolejne lata panowania upłynęły Łokietkowi na wojnach z Krzyżakami, Niestety, mimo zwycięstwa odniesionego w bitwie pod Płowcami w 1331 roku Polska utraciła na rzecz Krzyżaków Kujawy i Ziemię Dobrzyńską.
Władysław Łokietek zmarł 2 marca 1333 roku i został pochowany w katedrze na Wawelu.
Czy wiesz, że…
Walcząc o zjednoczenie Polski, przyszły król ścigany przez rycerzy czeskiego króla Wacława II schronił się w jednej z małopolskich jaskiń, Według legendy życie uratował mu pająk, zasłaniając wejście do jaskini swoją pajęczyną, Być może ukrycie się w tak niedostępnym miejscu ułatwił księciu jego niewielki wzrost, Jaskinia ta nazywana jest dziś Grotą Łokietka i położona jest w Ojcowskim Parku Narodowym w pobliżu Krakowa.
W.Boratyński, Władysław Łokietek w grotach Ojcowa, polona.pl
Zadanie
Z bitwą pod Płowcami w 1331 roku wiąże się legenda dotycząca jednego z najstarszych herbów szlacheckich Jelita, Jan Długosz tak w swojej kronice opisuje historię powstania tego herbu:
Początek historii herbu według jednej z najsłynniejszych polskich legend przyjęty jest na 1331 rok gdy, 27 września pod Płowcami, Władysław Łokietek czterdzieści tysięcy zbił Krzyżaków tak, że z jego ludzi czterdziestu tylko i kilku na placu legło, a nazajutrz objeżdżał pobojowisko, między trupami polskimi napadł na jednego swego rycerza Floriana Szaryusza (Floriana Szarego), który mężnie w tej batalii potykając się, wiela ranami zwątlony, jelita swe własną reką w wnętrzności tłoczył, Ujrzawszy to Król, z politowaniem rzekł do swoich; „O, jaką ten zacny żołnierz ponosi mękę”, Na co on sił ostatnich prawie dobywszy odpowiedział: „nie tak mię to dolega i trapi, co widzisz Królu, jako zły sąsiad w jednej ze mną wiosce mieszkąjacy”, „Nie turbuj się”, prawi, „jeżeli wynidziesz z tego razu, uwolnię cię od sąsiedzkiej niewoli”, Jakoż i uwolnił go Łokietek i pańsko udarował, Niektórzy rozumieją, że wtenczas ojczysty jego herb kozła na hełm wyniósł, a trzy kopie, którymi go przeszytego widział, na tarczy osadził.
Tutaj można sprawdzić, jak wygląda herb Jelita,oraz kto ze znanych osób się nim pieczętował.
.