Śmierć Grzegorza Przemyka
czas czytania:
12 maja 1983 r. na warszawskim placu Zamkowym milicjanci zatrzymali Grzegorza Przemyka, osiemnastoletniego maturzystę, syna związanego z opozycją poetki Barbary Sadowskiej, współpracowniczki Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom. Świętował zakończenie matur.
Milicjantom nie spodobało się jego swobodne zachowanie. Doprowadzony na komisariat przy Jezuickiej, został bestialsko skatowany. Odbyło się to niemal na oczach jego kolegi, który razem z nim znalazł się na komisariacie. Oficer dyżurny, Arkadiusz Denkiewicz, nie przejmując się obecnością świadka, instruował swoich kolegów-oprawców: „Bijcie tak, żeby nie było śladów”.
Wnętrzności chłopaka zostały zupełnie zmasakrowane. Operujący go lekarze nie byli w stanie mu pomóc. Wstrząśnięci, podkreślali, że nigdy nie widzieli człowieka w takim stanie. Grzegorz Przemyk zmarł w cierpieniach 14 maja.
Do dziś nie wiadomo, jaki był powód tak nieprawdopodobnie okrutnego potraktowania maturzysty. Nie jest jasne, czy milicjanci wiedzieli, że w ich ręce trafił młody człowiek związany z opozycją, czy też była to „zwyczajna” agresja butnych funkcjonariuszy władzy, pewnych, że wszystko im wolno i przełożeni staną po ich stronie, cokolwiek by zrobili.
Msza żałobna w żoliborskim kościele św. Stanisława Kostki 19 maja zgromadziła ogromne tłumy. Odprawił ją ks. Jerzy Popiełuszko, który jednak nie powiedział wówczas kazania. Rzesze wstrząśniętych uczestników pogrzebu w całkowitym milczeniu przeszły kilkukilometrową drogę na Cmentarz Powązkowski. Do sprawy mordu na maturzyście ks. Popiełuszko nawiązał w jednym ze swoich późniejszych kazań – chyba najostrzejszego oskarżenia władzy, jakie kiedykolwiek wygłosił. Później wielką serdecznością i przyjaźnią darzył matkę Grzegorza Przemyka. Barbara Sadowska przedwcześnie zmarła w 1986 r.
Wnętrzności chłopaka zostały zupełnie zmasakrowane. Operujący go lekarze nie byli w stanie mu pomóc. Wstrząśnięci, podkreślali, że nigdy nie widzieli człowieka w takim stanie. Grzegorz Przemyk zmarł w cierpieniach 14 maja.
Do dziś nie wiadomo, jaki był powód tak nieprawdopodobnie okrutnego potraktowania maturzysty. Nie jest jasne, czy milicjanci wiedzieli, że w ich ręce trafił młody człowiek związany z opozycją, czy też była to „zwyczajna” agresja butnych funkcjonariuszy władzy, pewnych, że wszystko im wolno i przełożeni staną po ich stronie, cokolwiek by zrobili.
Msza żałobna w żoliborskim kościele św. Stanisława Kostki 19 maja zgromadziła ogromne tłumy. Odprawił ją ks. Jerzy Popiełuszko, który jednak nie powiedział wówczas kazania. Rzesze wstrząśniętych uczestników pogrzebu w całkowitym milczeniu przeszły kilkukilometrową drogę na Cmentarz Powązkowski. Do sprawy mordu na maturzyście ks. Popiełuszko nawiązał w jednym ze swoich późniejszych kazań – chyba najostrzejszego oskarżenia władzy, jakie kiedykolwiek wygłosił. Później wielką serdecznością i przyjaźnią darzył matkę Grzegorza Przemyka. Barbara Sadowska przedwcześnie zmarła w 1986 r.
Dezinformacja w randze generała
Oprawcy się „nie zawiedli” na swoich zwierzchnikach. Władza uruchomiła ogromną kampanię dezinformacyjną dla ukrycia winnych zbrodni. Kierował nią osobiście minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak – jedna z najważniejszych postaci ówczesnego aparatu władzy. Oznacza to bezpośrednią odpowiedzialność najwyższego szczebla władzy za krycie zbrodniarzy.
W ramach akcji dezinformacyjnej nie tylko prowadzono śledztwo w taki sposób, by ukryć rzeczywistych sprawców zbrodni i uniewinnić ich przed sądem. Zastraszano świadka zbrodni. Posunięto się do fałszywego oskarżenia dwóch sanitariuszy pogotowia ratunkowego, którzy wieźli Przemyka. To oni rzekomo mieli go wówczas pobić – mimo że nie mieli ku temu nie tylko żadnego powodu, ale także technicznych możliwości. W windzie, w której rzekomo miało dość do pobicia, nie było dość miejsca, by zadawać ciosy z taką siłą, by spowodować tak straszliwe obrażenia, jakich doznał Grzegorz Przemyk. Śledczy zdołali jednak tak zastraszyć niewinnych ludzi, że ci przyznali się do niepopełnionej zbrodni. Dla uwiarygodnienia fałszu posunięto się do wielomiesięcznego przetrzymywania w areszcie całkowicie niewinnej lekarki pod wymyślonym zarzutem obrabowania pacjenta – tylko po to, by uprawdopodobnić tezę, jakoby pogotowie napadało na chorych. Pod fałszywym zarzutem trafił też do aresztu pełnomocnik Barbary Sadowskiej, związany z opozycją zasłużony adwokat Maciej Bednarkiewicz.
W ramach akcji dezinformacyjnej nie tylko prowadzono śledztwo w taki sposób, by ukryć rzeczywistych sprawców zbrodni i uniewinnić ich przed sądem. Zastraszano świadka zbrodni. Posunięto się do fałszywego oskarżenia dwóch sanitariuszy pogotowia ratunkowego, którzy wieźli Przemyka. To oni rzekomo mieli go wówczas pobić – mimo że nie mieli ku temu nie tylko żadnego powodu, ale także technicznych możliwości. W windzie, w której rzekomo miało dość do pobicia, nie było dość miejsca, by zadawać ciosy z taką siłą, by spowodować tak straszliwe obrażenia, jakich doznał Grzegorz Przemyk. Śledczy zdołali jednak tak zastraszyć niewinnych ludzi, że ci przyznali się do niepopełnionej zbrodni. Dla uwiarygodnienia fałszu posunięto się do wielomiesięcznego przetrzymywania w areszcie całkowicie niewinnej lekarki pod wymyślonym zarzutem obrabowania pacjenta – tylko po to, by uprawdopodobnić tezę, jakoby pogotowie napadało na chorych. Pod fałszywym zarzutem trafił też do aresztu pełnomocnik Barbary Sadowskiej, związany z opozycją zasłużony adwokat Maciej Bednarkiewicz.
Symbol okrucieństwa
Niestety, również sądy w wolnej Polsce nie poradziły sobie z wymierzeniem sprawiedliwości sprawcom zbrodni ani ich protektorom. Odbyło się pięć procesów w tej sprawie. W ich wyniku wina jednego z oprawców, Ireneusza Kościuka, została wprawdzie stwierdzona, jednak postępowanie umorzono z powodu przedawnienia. Denkiewicz został skazany na dwa lata pozbawienia wolności, ale na podstawie opinii biegłych psychiatrów kara nie została wykonana. Kazimierz Otłowski, funkcjonariusz Komendy Głównej, został uniewinniony od zarzutu niszczenia akt sprawy mordu na maturzyście. Czesław Kiszczak nie został nawet oskarżony.
Mord na Grzegorzu Przemyku pozostaje symbolem okrucieństwa, do jakiego uciekała się komunistyczna władza nawet w swym okresie schyłkowym, relatywnie mniej krwawym niż wcześniejsze. Pozostaje także symbolem niezdolności do ukarania w wolnej Polsce nawet najbardziej oczywistych zbrodni komunizmu.
Tomasz Wiścicki
Mord na Grzegorzu Przemyku pozostaje symbolem okrucieństwa, do jakiego uciekała się komunistyczna władza nawet w swym okresie schyłkowym, relatywnie mniej krwawym niż wcześniejsze. Pozostaje także symbolem niezdolności do ukarania w wolnej Polsce nawet najbardziej oczywistych zbrodni komunizmu.
Tomasz Wiścicki
