Artykuły
PRL 1944–1989
Historia współczesna po 1989
Społeczeństwo
Biografie
Cywilizacja
Nauczyciele
Dorośli
Licealiści
Studenci
Skromny opozycjonista
czas czytania:
Henryk Wujec urodził się 1 stycznia 1941 r. w Podlesiu koło Biłgoraju. Od studiów, które rozpoczął w 1962 r. związał się z Warszawą. Do 1968 r. studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim. To wtedy rozpoczął działalność opozycyjną, ale początkowo raczej niezależną.
Już na początku studiów był współzałożycielem jednego z klubów dyskusyjnych, które wówczas powstawały. Podczas jednego z jego spotkań poznał Jacka Kuronia, dzięki czemu zaczął uczestniczyć w posiedzeniach Politycznego Klubu Dyskusyjnego, zorganizowanego przez Kuronia i Karola Modzelewskiego.
Jak potem wspominał: nazywało się to szumnie „seminarium robotniczo-studenckim”, choć uczestniczyli w nim studenci, a robotników było dwóch lub trzech. Nic, zatem dziwnego, że Wujec na początku 1968 r. był uczestnikiem akcji protestacyjnych po zdjęciu Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka z repertuaru Teatru Narodowego, a w marcu 1968 r. wieców i strajków studenckich na Uniwersytecie Warszawskim. Po ukończeniu w tym roku studiów rozpoczął pracę w Fabryce Półprzewodników „Tewa” w Warszawie (od 1975 „Unitra-Cemi”), był tam nawet kierownikiem Laboratorium Badań Niezawodności, ale w 1978 r. został zwolniony za działalność w obronie represjonowanych robotników. Bo – co trzeba podkreślić – po Marcu ’68 nie zaprzestał działalności opozycyjnej. Był nie tylko sygnatariuszem listów protestacyjnych do władz PRL, ale też uczestniczył w akcji ich zbierania. Zainicjował m.in. – na Wydziale Fizyki UW – jedną z nich w obronie aresztowanego Adama Michnika. Wiele lat później – w 1978 r. – wyszedł też z inicjatywą podobnego listu w obronie skazanego w Związku Sowieckim na 7 lat kolonii karnej o surowym rygorze i 5 lat zesłania działacza opozycyjnego Jurija Orłowa.
Ważnym wręcz przełomowym – jak sam twierdzi – wydarzeniem w jego życiu stał się Czerwiec ’76. W lipcu był obserwatorem na procesie osób oskarżonych za udział w protestach robotniczych sprzed miesiąca, był też współorganizatorem akcji pomocy dla represjonowanych robotników Ursusa i Radomia – od września 1976 r. kierował nawet (wraz z Wojciechem Onyszkiewiczem) wspieraniem tych pierwszych. W działalność pomocową angażował również inne osoby, m.in. Zofię i Zbigniewa Romaszewskich. Jak potem wspominał: „Czuliśmy, że nie można ich zostawić bez pomocy”. Był też uczestnikiem – w maju 1977 r. – głodówki w kościele św. Marcina w Warszawie w intencji uwolnienia więzionych uczestników wydarzeń Czerwca 1976 oraz aresztowanych członków i współpracowników Komitetu Obrony Robotników. Zresztą sam był w latach 70. represjonowany. Nie tylko – o czym była mowa – zwolniono go z pracy, ale też był wielokrotnie zatrzymywany na 48 godzin. I – jak wspominał wiele lat później Romaszewski – należał (wraz z Wiesławem Kęcikiem) do rekordzistów, pod tym względem. Znalazł się też w gronie tymczasowo aresztowanych w 1979 r. działaczy Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Został również dwukrotnie pobity podczas organizowanych przez SB najść bojówek na uczestników wykładów w mieszkaniu Jacka Kuronia – w jednym przypadku (21 marca 1979 r.) należał zresztą do najbardziej poszkodowanych, po skatowaniu przez studentów Akademii Wychowania Fizycznego i działaczy Socjalistycznego Związku Studentów Polskich doznał wstrząsu mózgu. Tak tę sytuację relacjonował potem Kuroń: Nie zdążyłem wciągnąć Henia [Wujca – GM], a on nie zdążył uciec […] Widziałem jak tłukli Henia, jak zalewa go krew, jak głowa jego odbija się po schodach, po których go ciągnęli, aż wreszcie jak rzucają go w śnieg. Byłem pewien, że nie żyje.
Jak potem wspominał: nazywało się to szumnie „seminarium robotniczo-studenckim”, choć uczestniczyli w nim studenci, a robotników było dwóch lub trzech. Nic, zatem dziwnego, że Wujec na początku 1968 r. był uczestnikiem akcji protestacyjnych po zdjęciu Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka z repertuaru Teatru Narodowego, a w marcu 1968 r. wieców i strajków studenckich na Uniwersytecie Warszawskim. Po ukończeniu w tym roku studiów rozpoczął pracę w Fabryce Półprzewodników „Tewa” w Warszawie (od 1975 „Unitra-Cemi”), był tam nawet kierownikiem Laboratorium Badań Niezawodności, ale w 1978 r. został zwolniony za działalność w obronie represjonowanych robotników. Bo – co trzeba podkreślić – po Marcu ’68 nie zaprzestał działalności opozycyjnej. Był nie tylko sygnatariuszem listów protestacyjnych do władz PRL, ale też uczestniczył w akcji ich zbierania. Zainicjował m.in. – na Wydziale Fizyki UW – jedną z nich w obronie aresztowanego Adama Michnika. Wiele lat później – w 1978 r. – wyszedł też z inicjatywą podobnego listu w obronie skazanego w Związku Sowieckim na 7 lat kolonii karnej o surowym rygorze i 5 lat zesłania działacza opozycyjnego Jurija Orłowa.
Ważnym wręcz przełomowym – jak sam twierdzi – wydarzeniem w jego życiu stał się Czerwiec ’76. W lipcu był obserwatorem na procesie osób oskarżonych za udział w protestach robotniczych sprzed miesiąca, był też współorganizatorem akcji pomocy dla represjonowanych robotników Ursusa i Radomia – od września 1976 r. kierował nawet (wraz z Wojciechem Onyszkiewiczem) wspieraniem tych pierwszych. W działalność pomocową angażował również inne osoby, m.in. Zofię i Zbigniewa Romaszewskich. Jak potem wspominał: „Czuliśmy, że nie można ich zostawić bez pomocy”. Był też uczestnikiem – w maju 1977 r. – głodówki w kościele św. Marcina w Warszawie w intencji uwolnienia więzionych uczestników wydarzeń Czerwca 1976 oraz aresztowanych członków i współpracowników Komitetu Obrony Robotników. Zresztą sam był w latach 70. represjonowany. Nie tylko – o czym była mowa – zwolniono go z pracy, ale też był wielokrotnie zatrzymywany na 48 godzin. I – jak wspominał wiele lat później Romaszewski – należał (wraz z Wiesławem Kęcikiem) do rekordzistów, pod tym względem. Znalazł się też w gronie tymczasowo aresztowanych w 1979 r. działaczy Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Został również dwukrotnie pobity podczas organizowanych przez SB najść bojówek na uczestników wykładów w mieszkaniu Jacka Kuronia – w jednym przypadku (21 marca 1979 r.) należał zresztą do najbardziej poszkodowanych, po skatowaniu przez studentów Akademii Wychowania Fizycznego i działaczy Socjalistycznego Związku Studentów Polskich doznał wstrząsu mózgu. Tak tę sytuację relacjonował potem Kuroń: Nie zdążyłem wciągnąć Henia [Wujca – GM], a on nie zdążył uciec […] Widziałem jak tłukli Henia, jak zalewa go krew, jak głowa jego odbija się po schodach, po których go ciągnęli, aż wreszcie jak rzucają go w śnieg. Byłem pewien, że nie żyje.
Internowanie, areszt, więzienie
Od września 1977 r. Henryk Wujec był pomysłodawcą, współzałożycielem i redaktorem niezależnego pisma „Robotnik”, z kolei w październiku 1977 r. został członkiem KSS „KOR”, w który przemianowano miesiąc wcześniej – rozszerzając jednocześnie jego formułę – KOR. Przez Służbę Bezpieczeństwa, która rozpracowywała go od 1975 r. w ramach sprawy pod kryptonimem „Biały” został zaliczony w Komitecie do grupy osób popierających Michnika. Z kolei w 1978 r. zaangażował się w działalność Towarzystwa Kursów Naukowych – to właśnie w związku z planowanym wykładem TKN został tak brutalnie pobity. W tym samym czasie rozpoczął również współpracę z niezależnym ruchem chłopskim. Nawiązał również kontakty ze środowiskiem robotników (Wolnymi Związkami Zawodowymi), należał w 1979 r. do współautorów Karty Praw Robotniczych, w której apelowano o tworzenie niezależnych związków zawodowych, jako jedynej siły mającej szansę przeciwstawić się władzy, a także stanowić dla niej partnera do rozmów. W sierpniu 1980 r. został członkiem Robotniczego Komitetu Solidarności ze Strajkującymi Robotnikami Wybrzeża utworzonego w Zakładach Mechanicznych „Ursus”. Był to efekt jego współpracy z opozycyjnie nastawionymi robotnikami z tego zakładu, m.in. Zbigniewem Bujakiem.
Nic, zatem dziwnego, że Wujec – od 1978 r. pracownik Polskiego Komitetu Normalizacji Miar i Jakości – zaangażował się w tworzony od września 1980 r. niezależny ruch związkowy. Został doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Mazowsze, a od grudnia 1980 r. członkiem Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze. Był też jedną z osób, które we wrześniu 1980 r. opowiadały się za utworzeniem jednego, ogólnopolskiego związku. Był również – od jesieni 1980 r. – współorganizatorem szkoleń związkowych, a następnie Wszechnicy Robotniczej Regionu Mazowsze. W czerwcu 1981 r. został członkiem Zarządu Regionu Mazowsze, od lipca tego roku członkiem Prezydium ZR Mazowsze – odpowiadał za szkolenie wewnątrzzwiązkowe, sprawy gospodarcze, samorząd pracowniczy. Jak oceniała SB posiadał duży wpływ na [przewodniczącego Zarządu Regionu – GM] Z. Bujaka. Henryk Wujec był też delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów we wrześniu – październiku 1981 r. – wszedł nawet w skład Komisji Programowej I KZD, znalazł się w zespole nr III (informacja, szkolenie, prace opiniodawczo-doradcze), a także w skład Komisji Uchwał i Wniosków w trakcie I tury. Notabene został wówczas zaliczony przez Służbę Bezpieczeństwa do czołowych przedstawicieli ugrupowań antysocjalistycznych i ekstremistów, którzy mieli rzekomo przygotowywać się do umocnienia się we władzach związku i kierowania jego działań na walkę o przejęcie władzy. Mimo prób przeciwdziałania ze strony SB został w trakcie zjazdu wybrany – w październiku 1981 r., w drugiej turze – do Komisji Krajowej. Uzyskał 492 głosy na 843 ważne. Jak mówił w trakcie autoprezentacji przed wyborami do KK: W „Solidarności” kontynuowałem w jakiś sposób poprzednią działalność, przez utrzymywanie kontaktów z robotnikami, z zakładami pracy, przez budowę więzi między inteligencją i robotnikami.
Taki, a nie inny sposób postrzegania Wujca przez bezpiekę spowodował, że po wprowadzeniu stanu wojennego nie tylko – od grudnia 1981 r. do września 1982 r. – został internowany, ale też, iż należał do tych nielicznych osób, które nie odzyskały wolności, lecz zostały aresztowane. Więzienie opuścił dopiero na mocy amnestii z lipca 1984 r. – należał, bowiem do grona osób (działaczy KOR i przywódców NSZZ „Solidarność”), którym władze PRL – mimo abolicji za czyny sprzed 13 grudnia 1981 r. – zamierzały wytoczyć proces za rzekomą próbę obalenia przemocą ustroju. Ponownie do więzienia trafił – tym razem „jedynie” na nieco ponad trzy miesiące – w czerwcu 1986 r. nomen omen za udział w manifestacji w obronie więźniów politycznych. Po wyjściu na wolność został członkiem jawnej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Mazowsze, a od 1987 r. sekretarzem Krajowej Komisji Wykonawczej. W tym samym roku należał też do sygnatariuszy deklaracji Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czechosłowackiej. Dla tego okresu warto przytoczyć relację Zofii Romaszewskiej dotyczącą jednego ze spotkań opozycyjnych z jego udziałem – Spotkałam się z Wujcem. Ale Wujec, jak to Wujec, przyszedł spracowany i zmęczony. I gdy tylko zaczęłam coś mówić o agenturze w Brukseli [...] przysnął. Z kolei w grudniu 1988 r. został współzałożycielem i członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Pełnił w nim – do czerwca 1990 r. – funkcję sekretarza. Wtedy to został odwołany przez Wałęsę słynnym faksem Czuj się odwołany. Wcześniej – w 1989 r. – był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Od 1989 r. wchodził również w skład Tymczasowego Zarządu Regionu Mazowsze.
Jednak okres od 1989 r. to głównie czas jego zaangażowania politycznego, a nie związkowego, m.in. w latach 1989–2001 był posłem na Sejm, a od 1999 do 2000 r. wiceministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Był też współzałożycielem i członkiem Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, należał do Unii Demokratycznej i Unii Wolności oraz Partii Demokratycznej demokraci.pl. W 2006 r. przeszedł na emeryturę. Pozostał jednak aktywny, m.in. w latach 2010-2015 pełnił funkcję doradcy Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego ds. społecznych, a w 2014 r. był współzałożycielem Komitetu Obywatelskiego Solidarności z Ukrainą. Za swoją działalność opozycyjną został odznaczony, m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 2006 r.
Zmarł 15 sierpnia 2020 r., po ciężkiej chorobie. Dawni koledzy z opozycji – niezależnie od tego jak potoczyły się ich losy po 1989 r., jakich dokonali wyborów politycznych – wspominają go jako osobę bardzo zasłużoną, ale skromną i niewywyższającą się. I – co rzadkie – potrafiącą przyznać się do błędu.
Grzegorz Majchrzak
Nic, zatem dziwnego, że Wujec – od 1978 r. pracownik Polskiego Komitetu Normalizacji Miar i Jakości – zaangażował się w tworzony od września 1980 r. niezależny ruch związkowy. Został doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Mazowsze, a od grudnia 1980 r. członkiem Prezydium MKZ NSZZ „Solidarność” Mazowsze. Był też jedną z osób, które we wrześniu 1980 r. opowiadały się za utworzeniem jednego, ogólnopolskiego związku. Był również – od jesieni 1980 r. – współorganizatorem szkoleń związkowych, a następnie Wszechnicy Robotniczej Regionu Mazowsze. W czerwcu 1981 r. został członkiem Zarządu Regionu Mazowsze, od lipca tego roku członkiem Prezydium ZR Mazowsze – odpowiadał za szkolenie wewnątrzzwiązkowe, sprawy gospodarcze, samorząd pracowniczy. Jak oceniała SB posiadał duży wpływ na [przewodniczącego Zarządu Regionu – GM] Z. Bujaka. Henryk Wujec był też delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów we wrześniu – październiku 1981 r. – wszedł nawet w skład Komisji Programowej I KZD, znalazł się w zespole nr III (informacja, szkolenie, prace opiniodawczo-doradcze), a także w skład Komisji Uchwał i Wniosków w trakcie I tury. Notabene został wówczas zaliczony przez Służbę Bezpieczeństwa do czołowych przedstawicieli ugrupowań antysocjalistycznych i ekstremistów, którzy mieli rzekomo przygotowywać się do umocnienia się we władzach związku i kierowania jego działań na walkę o przejęcie władzy. Mimo prób przeciwdziałania ze strony SB został w trakcie zjazdu wybrany – w październiku 1981 r., w drugiej turze – do Komisji Krajowej. Uzyskał 492 głosy na 843 ważne. Jak mówił w trakcie autoprezentacji przed wyborami do KK: W „Solidarności” kontynuowałem w jakiś sposób poprzednią działalność, przez utrzymywanie kontaktów z robotnikami, z zakładami pracy, przez budowę więzi między inteligencją i robotnikami.
Taki, a nie inny sposób postrzegania Wujca przez bezpiekę spowodował, że po wprowadzeniu stanu wojennego nie tylko – od grudnia 1981 r. do września 1982 r. – został internowany, ale też, iż należał do tych nielicznych osób, które nie odzyskały wolności, lecz zostały aresztowane. Więzienie opuścił dopiero na mocy amnestii z lipca 1984 r. – należał, bowiem do grona osób (działaczy KOR i przywódców NSZZ „Solidarność”), którym władze PRL – mimo abolicji za czyny sprzed 13 grudnia 1981 r. – zamierzały wytoczyć proces za rzekomą próbę obalenia przemocą ustroju. Ponownie do więzienia trafił – tym razem „jedynie” na nieco ponad trzy miesiące – w czerwcu 1986 r. nomen omen za udział w manifestacji w obronie więźniów politycznych. Po wyjściu na wolność został członkiem jawnej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Mazowsze, a od 1987 r. sekretarzem Krajowej Komisji Wykonawczej. W tym samym roku należał też do sygnatariuszy deklaracji Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czechosłowackiej. Dla tego okresu warto przytoczyć relację Zofii Romaszewskiej dotyczącą jednego ze spotkań opozycyjnych z jego udziałem – Spotkałam się z Wujcem. Ale Wujec, jak to Wujec, przyszedł spracowany i zmęczony. I gdy tylko zaczęłam coś mówić o agenturze w Brukseli [...] przysnął. Z kolei w grudniu 1988 r. został współzałożycielem i członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Pełnił w nim – do czerwca 1990 r. – funkcję sekretarza. Wtedy to został odwołany przez Wałęsę słynnym faksem Czuj się odwołany. Wcześniej – w 1989 r. – był uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Od 1989 r. wchodził również w skład Tymczasowego Zarządu Regionu Mazowsze.
Jednak okres od 1989 r. to głównie czas jego zaangażowania politycznego, a nie związkowego, m.in. w latach 1989–2001 był posłem na Sejm, a od 1999 do 2000 r. wiceministrem Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. Był też współzałożycielem i członkiem Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, należał do Unii Demokratycznej i Unii Wolności oraz Partii Demokratycznej demokraci.pl. W 2006 r. przeszedł na emeryturę. Pozostał jednak aktywny, m.in. w latach 2010-2015 pełnił funkcję doradcy Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego ds. społecznych, a w 2014 r. był współzałożycielem Komitetu Obywatelskiego Solidarności z Ukrainą. Za swoją działalność opozycyjną został odznaczony, m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 2006 r.
Zmarł 15 sierpnia 2020 r., po ciężkiej chorobie. Dawni koledzy z opozycji – niezależnie od tego jak potoczyły się ich losy po 1989 r., jakich dokonali wyborów politycznych – wspominają go jako osobę bardzo zasłużoną, ale skromną i niewywyższającą się. I – co rzadkie – potrafiącą przyznać się do błędu.
Grzegorz Majchrzak
