„Romaszewscy. Autobiografia”
czas czytania:
Zbigniew Romaszewski – współtwórca KOR, kierujący wraz z żoną Zofią jego Biurem Interwencyjnym, był legendą polskiej opozycji lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Współtwórca Komitetu Helsińskiego i działacz „Solidarności”, w tym twórca podziemnego Radia „Solidarność”, a po 1989 r. senator i jeden z najpowszechniej szanowanych polskich polityków.
Na jego długiej politycznej drodze towarzyszyła mu nie tylko żona Zofia, ale również córka Agnieszka. Obie nie były jedynie biernymi obserwatorkami działań męża i ojca, lecz aktywnymi uczestniczkami wydarzeń. Portret tej niezwykłej rodziny stworzył znany publicysta i historyk Piotr Skwieciński. Zamiast posługiwania się archiwaliami oddał głos tej całej trójce. Co najważniejsze Skwieciński nie jest w tej rozmowie „podstawką pod mikrofon” – uczestniczy w rozmowie nie tylko jako dziennikarz, ale również uczestnik studenckiej opozycji w latach 80. i człowiek zaangażowany w debaty o Polsce w minionym dwudziestopięcioleciu.
Najpierw rozmowa przenosi nas do domów rodzinnych bohaterów w końcu lat czterdziestych, gdzie spotykamy ich rodziców i krewnych, kształtujących charaktery młodych w warunkach wojny, okupacji i pierwszych lat PRL. Wyniesione z rodzinnego domu wartości, takie jak patriotyzm i silne wpływy tradycji pepeesowskiego, niepodległościowego socjalizmu, wrażliwość społeczna i potrzeba niesienia pomocy słabszym w decydujący sposób wpłynęły na dalsze wybory Romaszewskich.
Najpierw rozmowa przenosi nas do domów rodzinnych bohaterów w końcu lat czterdziestych, gdzie spotykamy ich rodziców i krewnych, kształtujących charaktery młodych w warunkach wojny, okupacji i pierwszych lat PRL. Wyniesione z rodzinnego domu wartości, takie jak patriotyzm i silne wpływy tradycji pepeesowskiego, niepodległościowego socjalizmu, wrażliwość społeczna i potrzeba niesienia pomocy słabszym w decydujący sposób wpłynęły na dalsze wybory Romaszewskich.
Historia rodziny od początku
Z rozmów dowiadujemy się wielu nieznanych epizodów z życia Zbigniewa Romaszewskiego. Jednym z nich było zaangażowanie w Rewolucyjny Związek Młodzieży na fali odwilży 1956 r. Wówczas poznał swoją przyszłą żonę. Dla obojga najważniejszym doświadczeniem tego okresu było spotkanie z Kazimierzem Moczarskim, oficerem Biura Informacji i Propagandy AK, który 11 lat spędził w celi śmierci. Dla rozmówców Piotra Skwiecińskiego jest to swoisty dowód ciągłości tradycji niepodległościowej łączącej w sobie tradycję akowską z rodzącą się opozycją antykomunistyczną. W sposób jeszcze bardziej wyraźny tradycja ta ujawni się w okresie funkcjonowania KOR, również poprzez zauważalne już wówczas podziały występujące w tym środowisku. Po czerwcu 1976 r. dla Romaszewskiego autorytetami byli tak zwani Starsi Państwo, działający społecznie w II RP, a nawet w Rewolucji 1905 r.
W drugiej połowie lat siedemdziesiątych obserwatorką działań rodziców w opozycji stała się ich córka Agnieszka, wówczas uczennica jednego z warszawskich liceów. Z wywiadu wyłania się więc szeroka panorama środowiska zaangażowanego w „działalność antysocjalistyczną”.
Okres karnawału „Solidarności” to w wywiadzie z Romaszewskimi wielki obraz masowej społecznej aktywności, w epicentrum której znalazła się cała rodzina. W ich wspomnieniach wyczuć można również atmosferę narastającego napięcia w miesiącach poprzedzających stan wojenny. Romaszewski w wywiadzie nie próbuje budować obrazu opozycjonisty niezłomnego.
W pierwszych dniach po 13 grudnia 1981 r. jego główną troską był los rodziny rozdzielonej od niego z powodu niemal cudownego ocalenia Romaszewskiego przed aresztowaniem i internowaniem pierwszej nocy stanu wojennego. Jak sam przyznaje nie miał również pojęcia co do kierunku, który może przybrać sytuacja polityczna w PRL. Legendę Romaszewskich ukształtował proces Radia „Solidarność”. Dzięki przytaczanym przez Zofię Romaszewską fragmentom jej zeznań poznajemy absurdalną atmosferę peerelowskiego „wymiaru sprawiedliwości”. W wywiadzie nie brakuje także słów krytycznych w stosunku do episkopatu za – zdaniem bohaterki książki – niejednoznaczne stanowisko w sprawie księdza Jerzego Popiełuszki.
Szczególnie gorzkie wspomnienia Romaszewskich dotyczą okresu po 1989 r. Dla Zbigniewa i Zofii działalność w nowej Polsce była w dużej mierze przedłużeniem losów opozycji antykomunistycznej. W tym wyraża się ich niepokorny charakter, idealistyczny nonkonformizm odrzucający nie tyle kompromisy polityczne, co rezygnacje z własnych poglądów politycznych na rzecz partykularnego interesu partyjnego. Być może jednak to uświadomienie roli przywiązania do wyznawanych przez siebie idei jest największą nauką, którą wynieść można z refleksji nad wywiadem z Romaszewskimi. Pragnienie powrotu do inteligenckiego etosu polityki rozumianej jako służba publiczna wydaje się na nowo ożywiać najmłodsze pokolenia, które zaczynają współtworzyć Polskę. Bez żadnej wątpliwości lektura wywiadu z Romaszewskimi stwarza okazję do zrozumienia wagi wartości i odpowiedzialności w polityce, która przez wielu traktowana jest wyłącznie jako wyrafinowana gra toczona przez specjalistów od marketingu.
W drugiej połowie lat siedemdziesiątych obserwatorką działań rodziców w opozycji stała się ich córka Agnieszka, wówczas uczennica jednego z warszawskich liceów. Z wywiadu wyłania się więc szeroka panorama środowiska zaangażowanego w „działalność antysocjalistyczną”.
Okres karnawału „Solidarności” to w wywiadzie z Romaszewskimi wielki obraz masowej społecznej aktywności, w epicentrum której znalazła się cała rodzina. W ich wspomnieniach wyczuć można również atmosferę narastającego napięcia w miesiącach poprzedzających stan wojenny. Romaszewski w wywiadzie nie próbuje budować obrazu opozycjonisty niezłomnego.
W pierwszych dniach po 13 grudnia 1981 r. jego główną troską był los rodziny rozdzielonej od niego z powodu niemal cudownego ocalenia Romaszewskiego przed aresztowaniem i internowaniem pierwszej nocy stanu wojennego. Jak sam przyznaje nie miał również pojęcia co do kierunku, który może przybrać sytuacja polityczna w PRL. Legendę Romaszewskich ukształtował proces Radia „Solidarność”. Dzięki przytaczanym przez Zofię Romaszewską fragmentom jej zeznań poznajemy absurdalną atmosferę peerelowskiego „wymiaru sprawiedliwości”. W wywiadzie nie brakuje także słów krytycznych w stosunku do episkopatu za – zdaniem bohaterki książki – niejednoznaczne stanowisko w sprawie księdza Jerzego Popiełuszki.
Szczególnie gorzkie wspomnienia Romaszewskich dotyczą okresu po 1989 r. Dla Zbigniewa i Zofii działalność w nowej Polsce była w dużej mierze przedłużeniem losów opozycji antykomunistycznej. W tym wyraża się ich niepokorny charakter, idealistyczny nonkonformizm odrzucający nie tyle kompromisy polityczne, co rezygnacje z własnych poglądów politycznych na rzecz partykularnego interesu partyjnego. Być może jednak to uświadomienie roli przywiązania do wyznawanych przez siebie idei jest największą nauką, którą wynieść można z refleksji nad wywiadem z Romaszewskimi. Pragnienie powrotu do inteligenckiego etosu polityki rozumianej jako służba publiczna wydaje się na nowo ożywiać najmłodsze pokolenia, które zaczynają współtworzyć Polskę. Bez żadnej wątpliwości lektura wywiadu z Romaszewskimi stwarza okazję do zrozumienia wagi wartości i odpowiedzialności w polityce, która przez wielu traktowana jest wyłącznie jako wyrafinowana gra toczona przez specjalistów od marketingu.
* * *
Niestety przedwczesna śmierć Zbigniewa Romaszewskiego 13 lutego 2014 r. nie pozwoliła na dokończenie rozmowy. Według Piotra Skwiecińskiego czytelnicy otrzymali około osiemdziesięciu procent zaplanowanej rozmowy. Mimo to, można powiedzieć, że z wywiadu wyłania się niemal pełny obraz życia senatora Romaszewskiego.
W słowie wstępnym napisanym po śmierci swego ojca Agnieszka Romaszewska-Guzy napisała, że dla jej ojca „zasadniczym drogowskazem było widzenie rzeczywistości taką jaką ona jest”. Znaczenie książki Skwiecińskiego wyraża się w tym, że taki również jest ten wywiad-rzeka, odsłaniający przed nami rzeczywistość przeszłości, nawet gdy jest ona gorzka i odmienna od naszych wyobrażeń.
Michał Szukała
Piotr Skwieciński, „Romaszewscy. Autobiografia. Ze Zbigniewem, Zofią i Agnieszką Romaszewskimi rozmawia Piotr Skwieciński”
Wydawnictwo: Trzecia Strona
Rok wydania: 2014
Ilość stron: 510
W słowie wstępnym napisanym po śmierci swego ojca Agnieszka Romaszewska-Guzy napisała, że dla jej ojca „zasadniczym drogowskazem było widzenie rzeczywistości taką jaką ona jest”. Znaczenie książki Skwiecińskiego wyraża się w tym, że taki również jest ten wywiad-rzeka, odsłaniający przed nami rzeczywistość przeszłości, nawet gdy jest ona gorzka i odmienna od naszych wyobrażeń.
Michał Szukała
Piotr Skwieciński, „Romaszewscy. Autobiografia. Ze Zbigniewem, Zofią i Agnieszką Romaszewskimi rozmawia Piotr Skwieciński”
Wydawnictwo: Trzecia Strona
Rok wydania: 2014
Ilość stron: 510