Prof. Marek Kornat: Wojsko Polskie, wojsko polskojęzyczne

Problem tkwi w innym miejscu. W historiografii polskiej – tej kształtującej się po roku 1989 – nie brakuje ocen, które wciąż brzmią mocnym echem propagandy PRL. Jeden z historyków wojskowości pisał nie tak dawno w następujący sposób: „(…) trzeba powiedzieć, że mimo wielu ewidentnych niedociągnięć odniosło ono [ludowe Wojsko Polskie – MK] wiele zwycięstw. Większość dowódców i sztabowców nieźle znała swoje rzemiosło wojskowe, dbała o podwładnych i nie opuszczała swoich żołnierzy nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Oficerowie cieszyli się dużym szacunkiem i zaufaniem. Wielu z nich zginęło na szlaku bojowym, walcząc do końca razem ze swymi żołnierzami. Ci co przeżyli, doprowadzili swoich żołnierzy aż do Berlina. Za to należy im się wielki szacunek. Ich i im żołnierzom”. Ten sam autor ogromne sięgające 30 procent stanu straty 2 Armii Wojska Polskiego – dowodzonej przez Świerczewskiego – w bitwie pod Budziszynem tłumaczy tak oto: „Zdarzały się one [błędy] również wybitnym dowódcom we wcześniej prowadzonych wojnach. Nie ustrzegł się ich nawet Napoleon Bonaparte”. Nie ma w tej wypowiedzi ani słowa na przykład o tym, że dowodzący wydawał rozkazy w stanie nietrzeźwym, co zresztą czynił notorycznie.


Wbrew takim wywodom jak wyżej przytoczony, właśnie chodzi o rozróżnienie oceny dowództwa polskich formacji zbrojnych na terenie ZSRR jak i jego kadry oficerskiej, z jednej strony – oraz spojrzenia na zwykłego żołnierza, który nie miał wyboru swego losu. Wspomniana kadra w olbrzymiej części składała się ona z oficerów sowieckich, odkomenderowanych do tej służby – czego nawet najbardziej ostrożny w ocenach historyk nie może nie przyznać. Ci ludzie nie walczyli o Polskę. Aż 43 procent oficerów ludowego Wojska Polskiego w chwili zakończenia II wojny światowej stanowili obywatele sowieccy.

Pamiętać musimy o zbrodniach. Michał Żymierski podpisywał wyroki śmierci na żołnierzy Armii Krajowej. Ten sam zarzut stawiano już Karolowi Świerczewskiemu – nie bez racji.


Berling odmówiwszy wykonania rozkazów i opuszczenia Rosji wraz z oddziałami armii Andersa latem 1942 r., został przez sąd polowy skazany zaocznie na karę śmierci jako dezerter. Nie uczynił tego z własnej woli, ale na polecenie sowieckich mocodawców. Trudno nie wspomnieć, że Świerczewski, którego propaganda PRL uczyniła ikoną patriotyzmu, walczył w roku 1920 w szeregach Armii Czerwonej przeciwko Polakom. Żymierski – jak przyznają historycy – musiał zostać zwerbowany przez wywiad sowiecki, gdyż inaczej nie dałoby się wytłumaczyć jego biografii po roku 1927, kiedy to opuścił polskie więzienie, odsiadując wyrok po aferze korupcyjnej. Bez względu na stopień powiązań z sowieckimi służbami specjalnymi – co bez akt sowieckich nigdy nie będzie możliwe do pełnego zbadania – jakikolwiek sprzeciw wyższych dowódców wobec mocodawców sowieckich, czy też samo nie wypełnienie ich oczekiwań kładło kres karierze. Było więc zupełnie niemożliwe. Twierdzenia – dobrze znane – jakoby np. Berling podjął na własną rękę próbę przyjścia na pomoc powstańcom Warszawy latem 1944 r., były po prostu mistyfikacją.

Stworzone w ZSRR ludowe Wojsko Polskie stało się poważnym narzędziem sowietyzacji Polski. Jego oddziały były używane do walki z podziemiem zbrojnym. Wojskowy wymiar sprawiedliwości zapisał straszliwą kartę zbrodni sądowych. Trudno nie wspomnieć o tzw. wychowaniu politycznym, organizowanym na wzór sowiecki. W całej dobie trwania PRL usiłowano wytworzyć kult Sowietów i wpajano hasło „przyjaźni polsko-radzieckiej”, właśnie w oparciu o narrację o „braterstwie broni”. Wszystkie te funkcje nie były bez znaczenia tak w genezie jak i zachowaniu narzuconego Polakom ustroju.

Stworzenie Polski pod dominacją Sowietów było dla każdego, kto wówczas – w roku 1944/1945 myślał po polsku – straszliwą klęską. Dzisiejsze racjonalizujące twierdzenia ex post – niczego zmienić tu nie mogą. Warto dodać, że są to słowa pisarki o lewicowych przekonaniach społecznych. Zarazem Dąbrowska wypowiedziała myśli przeważającej większości ówczesnych Polaków.