650-lecie Uniwersytetu Jagiellońskiego
czas czytania:
Rozmowa z prof. Andrzejem Chwalbą
Rozmowa z prof. Andrzejem Chwalbą, znawcą dziejów Krakowa w XX wieku, autorem publikacji „Collegium Novum”, jednej z 15 ksiąg prezentujących słynne obiekty Uniwersytetu Jagiellońskiego, wydanej z okazji jubileuszu 650-lecia.
Joanna Sarnecka: Uniwersytet Jagielloński obchodzi w tym roku jubileusz 650-lecia uczelni, którą założył król Kazimierz Wielki. Pan profesor był zaangażowany w przygotowanie obchodów jubileuszu. Jakie wydarzenia będą towarzyszyć obchodom i co trwałego pozostanie po uroczystościach dla społeczności akademickiej?
Andrzej Chwalba: Olbrzymi wysiłek włożył uniwersytet około roku 2000 przygotowując z niezwykłą energią jubileusz 600-lecia odnowienia uniwersytetu. Pomysł jubileuszu w 2014 r. złożyłem w czasie wykładu wygłoszonego podczas inauguracji 1 października 2005 roku w nowo otwartym Auditorium Maximum. Jubileusz wyzwala energię pracowników, przypomina społeczności polskiej i międzynarodowej, czym jest uniwersytet w Krakowie, w końcu najważniejsza obok Uniwersytetu Warszawskiego instytucja naukowa w Polsce, jedna z najważniejszych w Europie Środkowej. Pomysł był taki, aby pokazać międzynarodowy charakter pracy uniwersytetu dzisiaj, międzynarodowy charakter badań, dydaktyki, by również zachęcić studentów zagranicznych do częstszego studiowania w Krakowie, bowiem poziom internacjonalizacji, nasycenia uczelni pracownikami naukowymi z zewnątrz jest niewielki. Ponadto kolejnym celem było wzmożenie aktywności społecznej, identyfikacji z uniwersytetem poprzez pokazanie najwspanialszych dobrodziejów, czyli darczyńców uniwersytetu przez wieki. Trzecim celem było wzmocnienie identyfikacji pracowników uniwersytetu i studentów ze swoją uczelnią.
Najstarszym przedsięwzięciem związanym z jubileuszem, któremu patronuje rektor Wojciech Nowak, a wcześniej rektor Karol Musioł, a takim dobrym duchem jest rektor jeszcze wcześniejszy prof. Franciszek Ziejka, było przygotowanie 15 ksiąg, które zaprezentują obiekty UJ na przestrzeni wieków. Obiekty mają charakter zabytkowy historyczny i kulturowy, są częścią Krakowa i Polski, przyciągają turystów tak jak Collegium Maius, czy Collegium Novum. Z okazji jubileuszu odbywały się i będą się odbywać wystawy. Za kilka tygodni zostanie otwarta imponująca ekspozycja reprezentująca właśnie dobrodziejów uczelni. Odbył się również Kongres Kultury Akademickiej, który zgromadził grono zacnych uczonych z kraju. Dyskutowano na temat różnych aspektów kultury akademickiej, etosu etyki akademickiej w tym studenckiej. W Stradomskim Centrum Dialogu otwarto wystawę „Uniwersytet Jagielloński na pocztówce w XIX i XX wieku”. Wreszcie 10 maja - to moment najważniejszy, kulminacyjny - odbędzie się przemarsz profesorów w togach z Katedry na Wawelu. Wezmą w nim udział bardzo ważni goście, zapowiedział swoją wizytę Prezydent RP Bronisław Komorowski, mają być również niektórzy posłowie i senatorowi, przedstawiciele rządu. Swój udział zapowiedział również przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Manuel Barosso. Następnie po uroczystej mszy pochód będzie zdążał w kierunku Auditorium Maximum, gdzie odbędzie się uroczyste posiedzenie Senatu UJ. W przemarszu przewiduje się, że weźmie udział około 300 osób. To będzie centralny moment obchodów. Zostaną wręczone doktoraty honoris causa prof. Robertowi Huberowi i prof. dr. hab. Witoldowi Kieżunowi.
Z doświadczeń wcześniejszych jubileuszy roku 1900, 1960 i 2000 wynika, że społeczność akademicka i nieakademicka, osoby związane i niezwiązane z uniwersytetem, a także przypadkowi ludzie najchętniej sięgają do tomów wydanych w czasie jubileuszu, które dotyczyły różnych sesji, konferencji jubileuszowych itp. Po rozmowie z bibliotekarzami Biblioteki Jagiellońskiej dowiedziałem się, że materiały są cały czas wypożyczane przez nauczycieli, inżynierów, lekarzy, studentów, przez osoby nie mające nic wspólnego z historią.
Alma Mater wydała wielu „mężów znakomitych” jak słynny astronom Mikołaj Kopernik, poeci Jan Kochanowski i Mikołaj Rej; pisarz polityczny Andrzej Frycz Modrzewski; rektor reformator Hugo Kołłątaj, wynalazca lampy naftowej Ignacy Łukasiewicz, noblistka Wisława Szymborska i Ojciec Święty Jan Paweł II. Kto jeszcze zdaniem Pana Profesora zasługuje na miano słynnych osobowości UJ i kogo najczęściej pomijamy?
Faktycznie jest stała, wymieniana reprezentacja słynnych wychowanków i dobrze, że tak jest. Natomiast w każdej generacji i w każdym pokoleniu są osoby, które potem się wspomina, ale później „znikają” i nie są znakiem rozpoznawczym Uniwersytetu. Jeśli chodzi o profesorów to trudno nie pamiętać prof. Pawła Włodkowica z czasów średniowiecznych, Jana Brożka słynnego profesora, od którego pochodzi nazwa Collegium Broscianum, znajdujące się przy ulicy Grodzkiej. To są nazwiska, które dzisiaj niewiele mówią i nie sądzę, żeby przypominanie przy okazji jubileuszu coś mogło zmienić. Natomiast trzeba pamiętać tego, który dał początek - poza Kazimierzem Wielkim - biskupa Piotra Wysza z roku 1400. Jego postać wiąże się z Władysławem Jagiełło i Jadwigą - kolejnych ważnych postaci w dziejach uniwersytetu. Poza tym dziesiątki, setki dobrodziejów, którzy jednocześnie byli studentami. Studentem był król Jan III Sobieski i jego brat Marek Sobieski. Odwiedzali Uniwersytet królowie łącznie ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. Był tutaj Fryderyk Chopin, czym bardzo się wszyscy na uniwersytecie szczycimy. Zwłaszcza w XX wieku, kiedy Collegium Maius zostało otworzone jako muzeum. Wszyscy wielcy świata, wszyscy ważni politycy, którzy byli najpierw w Warszawie, byli później w Krakowie i trafiali do Collegium Maius. Znakiem szczególnym muzeum są dwa fortepiany, na których grał Chopin. Na jednym z nich nocturn Chopina zagrała małżonka cesarza Japonii. Obecna była królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II, byli prezydenci USA, Francji. To jest naprawdę lista imponująca, która dowodzi, że będąc w Polsce musimy być w Uniwersytecie Jagiellońskim. Należy wspomnieć Ignacego Paderewskiego, który ma również Collegium swojego imienia: Paderevianum, a może także nawet będzie kampus jego imienia. Jednym z największych darczyńców był Franciszek Ksawery Pusłowski, który przekazał wspaniałą kolekcję na rzecz Uniwersytetu w tym znakomite obrazy mistrzów zagranicznych i pałac na ulicy Westerplatte.
Czym byłby Kraków bez Uniwersytetu Jagiellońskiego, a ile Alma Mater zawdzięcza temu miastu?
Miasto i Uniwersytet Jagielloński są w symbiozie przez lata i w dalszym ciągu uczelnia ma tę trzecią władzę. Wielkie miasta i metropolie skupiały w sobie trzy władze: królewską, bo przez wieki rezydował tutaj król; władzę uniwersytecką najważniejszego i najstarszego Uniwersytetu i władzę biskupią-duchowną. To była współpraca, współdziałanie przy zachowaniu obszaru suwerennego tych trzech instytucji. Kraków bez uniwersytetu byłby miastem o wiele uboższym i wartościowym ze względu na liczbę absolwentów, prawników i lekarzy, ekspertów i specjalistów, duchownych którzy ukończyli tutaj studia. Trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie ważnego, nowoczesnego państwa, które staje się mocarstwem europejskim bez kadr uniwersyteckich, profesorów uniwersyteckich.
Z kolei Kraków zawdzięcza obiekty i opiekę nad nimi. Nie zawsze rajcowie miejscy rozumieli wagę Uniwersytetu, niekiedy się spierano, niekiedy nadmiernie skąpiono, wzajemne relacje nie zawsze były idylliczne, nie zawsze panował nastrój arkadii. Niekiedy były napięcia z Franciszkańską 3, czyli z biskupami krakowskimi to jest w ciągu tych 650-lat rzeczą oczywistą, bo nawet w najlepiej funkcjonującej rodzinie zdarzają się sytuacje konfliktowe i tego też nie brakowało, ale w sumie bilans jest jak najbardziej pozytywny. Obecność trzech składników, czyli kościoła, państwa i miasta i uniwersytetu do dnia dzisiejszego widać.
Andrzej Chwalba: Olbrzymi wysiłek włożył uniwersytet około roku 2000 przygotowując z niezwykłą energią jubileusz 600-lecia odnowienia uniwersytetu. Pomysł jubileuszu w 2014 r. złożyłem w czasie wykładu wygłoszonego podczas inauguracji 1 października 2005 roku w nowo otwartym Auditorium Maximum. Jubileusz wyzwala energię pracowników, przypomina społeczności polskiej i międzynarodowej, czym jest uniwersytet w Krakowie, w końcu najważniejsza obok Uniwersytetu Warszawskiego instytucja naukowa w Polsce, jedna z najważniejszych w Europie Środkowej. Pomysł był taki, aby pokazać międzynarodowy charakter pracy uniwersytetu dzisiaj, międzynarodowy charakter badań, dydaktyki, by również zachęcić studentów zagranicznych do częstszego studiowania w Krakowie, bowiem poziom internacjonalizacji, nasycenia uczelni pracownikami naukowymi z zewnątrz jest niewielki. Ponadto kolejnym celem było wzmożenie aktywności społecznej, identyfikacji z uniwersytetem poprzez pokazanie najwspanialszych dobrodziejów, czyli darczyńców uniwersytetu przez wieki. Trzecim celem było wzmocnienie identyfikacji pracowników uniwersytetu i studentów ze swoją uczelnią.
Najstarszym przedsięwzięciem związanym z jubileuszem, któremu patronuje rektor Wojciech Nowak, a wcześniej rektor Karol Musioł, a takim dobrym duchem jest rektor jeszcze wcześniejszy prof. Franciszek Ziejka, było przygotowanie 15 ksiąg, które zaprezentują obiekty UJ na przestrzeni wieków. Obiekty mają charakter zabytkowy historyczny i kulturowy, są częścią Krakowa i Polski, przyciągają turystów tak jak Collegium Maius, czy Collegium Novum. Z okazji jubileuszu odbywały się i będą się odbywać wystawy. Za kilka tygodni zostanie otwarta imponująca ekspozycja reprezentująca właśnie dobrodziejów uczelni. Odbył się również Kongres Kultury Akademickiej, który zgromadził grono zacnych uczonych z kraju. Dyskutowano na temat różnych aspektów kultury akademickiej, etosu etyki akademickiej w tym studenckiej. W Stradomskim Centrum Dialogu otwarto wystawę „Uniwersytet Jagielloński na pocztówce w XIX i XX wieku”. Wreszcie 10 maja - to moment najważniejszy, kulminacyjny - odbędzie się przemarsz profesorów w togach z Katedry na Wawelu. Wezmą w nim udział bardzo ważni goście, zapowiedział swoją wizytę Prezydent RP Bronisław Komorowski, mają być również niektórzy posłowie i senatorowi, przedstawiciele rządu. Swój udział zapowiedział również przewodniczący Komisji Europejskiej Jose Manuel Barosso. Następnie po uroczystej mszy pochód będzie zdążał w kierunku Auditorium Maximum, gdzie odbędzie się uroczyste posiedzenie Senatu UJ. W przemarszu przewiduje się, że weźmie udział około 300 osób. To będzie centralny moment obchodów. Zostaną wręczone doktoraty honoris causa prof. Robertowi Huberowi i prof. dr. hab. Witoldowi Kieżunowi.
Z doświadczeń wcześniejszych jubileuszy roku 1900, 1960 i 2000 wynika, że społeczność akademicka i nieakademicka, osoby związane i niezwiązane z uniwersytetem, a także przypadkowi ludzie najchętniej sięgają do tomów wydanych w czasie jubileuszu, które dotyczyły różnych sesji, konferencji jubileuszowych itp. Po rozmowie z bibliotekarzami Biblioteki Jagiellońskiej dowiedziałem się, że materiały są cały czas wypożyczane przez nauczycieli, inżynierów, lekarzy, studentów, przez osoby nie mające nic wspólnego z historią.
Alma Mater wydała wielu „mężów znakomitych” jak słynny astronom Mikołaj Kopernik, poeci Jan Kochanowski i Mikołaj Rej; pisarz polityczny Andrzej Frycz Modrzewski; rektor reformator Hugo Kołłątaj, wynalazca lampy naftowej Ignacy Łukasiewicz, noblistka Wisława Szymborska i Ojciec Święty Jan Paweł II. Kto jeszcze zdaniem Pana Profesora zasługuje na miano słynnych osobowości UJ i kogo najczęściej pomijamy?
Faktycznie jest stała, wymieniana reprezentacja słynnych wychowanków i dobrze, że tak jest. Natomiast w każdej generacji i w każdym pokoleniu są osoby, które potem się wspomina, ale później „znikają” i nie są znakiem rozpoznawczym Uniwersytetu. Jeśli chodzi o profesorów to trudno nie pamiętać prof. Pawła Włodkowica z czasów średniowiecznych, Jana Brożka słynnego profesora, od którego pochodzi nazwa Collegium Broscianum, znajdujące się przy ulicy Grodzkiej. To są nazwiska, które dzisiaj niewiele mówią i nie sądzę, żeby przypominanie przy okazji jubileuszu coś mogło zmienić. Natomiast trzeba pamiętać tego, który dał początek - poza Kazimierzem Wielkim - biskupa Piotra Wysza z roku 1400. Jego postać wiąże się z Władysławem Jagiełło i Jadwigą - kolejnych ważnych postaci w dziejach uniwersytetu. Poza tym dziesiątki, setki dobrodziejów, którzy jednocześnie byli studentami. Studentem był król Jan III Sobieski i jego brat Marek Sobieski. Odwiedzali Uniwersytet królowie łącznie ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. Był tutaj Fryderyk Chopin, czym bardzo się wszyscy na uniwersytecie szczycimy. Zwłaszcza w XX wieku, kiedy Collegium Maius zostało otworzone jako muzeum. Wszyscy wielcy świata, wszyscy ważni politycy, którzy byli najpierw w Warszawie, byli później w Krakowie i trafiali do Collegium Maius. Znakiem szczególnym muzeum są dwa fortepiany, na których grał Chopin. Na jednym z nich nocturn Chopina zagrała małżonka cesarza Japonii. Obecna była królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II, byli prezydenci USA, Francji. To jest naprawdę lista imponująca, która dowodzi, że będąc w Polsce musimy być w Uniwersytecie Jagiellońskim. Należy wspomnieć Ignacego Paderewskiego, który ma również Collegium swojego imienia: Paderevianum, a może także nawet będzie kampus jego imienia. Jednym z największych darczyńców był Franciszek Ksawery Pusłowski, który przekazał wspaniałą kolekcję na rzecz Uniwersytetu w tym znakomite obrazy mistrzów zagranicznych i pałac na ulicy Westerplatte.
Czym byłby Kraków bez Uniwersytetu Jagiellońskiego, a ile Alma Mater zawdzięcza temu miastu?
Miasto i Uniwersytet Jagielloński są w symbiozie przez lata i w dalszym ciągu uczelnia ma tę trzecią władzę. Wielkie miasta i metropolie skupiały w sobie trzy władze: królewską, bo przez wieki rezydował tutaj król; władzę uniwersytecką najważniejszego i najstarszego Uniwersytetu i władzę biskupią-duchowną. To była współpraca, współdziałanie przy zachowaniu obszaru suwerennego tych trzech instytucji. Kraków bez uniwersytetu byłby miastem o wiele uboższym i wartościowym ze względu na liczbę absolwentów, prawników i lekarzy, ekspertów i specjalistów, duchownych którzy ukończyli tutaj studia. Trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie ważnego, nowoczesnego państwa, które staje się mocarstwem europejskim bez kadr uniwersyteckich, profesorów uniwersyteckich.
Z kolei Kraków zawdzięcza obiekty i opiekę nad nimi. Nie zawsze rajcowie miejscy rozumieli wagę Uniwersytetu, niekiedy się spierano, niekiedy nadmiernie skąpiono, wzajemne relacje nie zawsze były idylliczne, nie zawsze panował nastrój arkadii. Niekiedy były napięcia z Franciszkańską 3, czyli z biskupami krakowskimi to jest w ciągu tych 650-lat rzeczą oczywistą, bo nawet w najlepiej funkcjonującej rodzinie zdarzają się sytuacje konfliktowe i tego też nie brakowało, ale w sumie bilans jest jak najbardziej pozytywny. Obecność trzech składników, czyli kościoła, państwa i miasta i uniwersytetu do dnia dzisiejszego widać.
Rozmawiała Joanna Sarnecka
