Artykuły
Historia współczesna po 1989
Społeczeństwo
Nauka
Nauczyciele
Uczniowie kl. 6-8
Dorośli
Licealiści
Studenci
Pokojowa Nagroda Nobla – prestiż czy kontrowersja
czas czytania:
Przyznawana od 1901 roku Nagroda Nobla uznawane jest powszechnie za najważniejsze międzynarodowe wyróżnienie, a osoby lub instytucje uhonorowane nimi uchodzą za wybitne autorytety. Mimo to w historii zdarzały się przypadki, kiedy to nagrodzono lub nominowano osoby, co do których od razu pojawiało się wiele zastrzeżeń.
Fundatorem Nagrody jest zmarły w 1896 roku wynalazca dynamitu – szwedzki przemysłowiec Alfred Nobel. W swoim testamencie powierzył norweskiemu parlamentowi, tzw. „Storting”, coroczny wybór maksymalnie trzech osób lub organizacji za ich zasługi dla ludzkości w różnych dziedzinach m.in. chemii, fizyki, medycyny, ekonomii czy literatury. Nobel nie wyjaśnił, dlaczego ustanowił nagrodę za działalność na rzecz pokoju. Według Norweskiego Komitetu Noblowskiego na jego światopogląd i ostateczne decyzje miała wielki wpływ przyjaźń z hrabiną Berthą Kinsky von Chinic und Tettau. Była ona zaledwie przez tydzień sekretarką Nobla, zanim wyszła za mąż za hrabiego Artura von Suttnera, ale pozostała na zawsze jego przyjaciółką i korespondowała z nim aż do śmierci. Bertha von Suttner była pacyfistką i jej poglądy miały w znacznym stopniu wpłynąć na Nobla.
„Zmarł handlarz śmierci”
Niektórzy naukowcy skłaniają się ku nieco innemu wytłumaczeniu decyzji Nobla o ustanowieniu nagrody pokojowej. W 1888 roku brat Alfreda, Ludvig Nobel zmarł w Cannes i francuski dziennik, pomyliwszy go z bratem, opublikował artykuł pod tytułem „Zmarł handlarz śmierci”. Dalej autor tekstu napisał: „Dr Alfred Nobel, który wzbogacił się wynajdując sposoby zabijania ludzi szybciej, niż kiedykolwiek wcześniej, zmarł wczoraj”. Alfred Nobel miał być wstrząśnięty takim podsumowaniem jego osiągnięć i miał postanowić, że zostanie zapamiętanym w inny sposób.
Pokojowa Nagroda Nobla jest jedynym noblowskim wyróżnieniem wręczanym w Oslo – 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla. Nie jest do końca jasne, dlaczego jej fundator zażądał, aby ta właśnie nagroda była wręczana w Norwegii. Według Komitetu Noblowskiego Alfred Nobel mógł dokonać takiego wyboru, ponieważ Norwegia nie miała, w odróżnieniu od Szwecji, tradycji militarystycznych, a ponadto pod koniec XIX wieku norweski parlament zaangażował się w wysiłki na rzecz rozwiązywania międzynarodowych konfliktów poprzez mediacje i arbitraż w ramach działań Unii Międzyparlamentarnej, skupiającej deputowanych z wszystkich demokracji parlamentarnych.
Pokojowa Nagroda Nobla jest jedynym noblowskim wyróżnieniem wręczanym w Oslo – 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla. Nie jest do końca jasne, dlaczego jej fundator zażądał, aby ta właśnie nagroda była wręczana w Norwegii. Według Komitetu Noblowskiego Alfred Nobel mógł dokonać takiego wyboru, ponieważ Norwegia nie miała, w odróżnieniu od Szwecji, tradycji militarystycznych, a ponadto pod koniec XIX wieku norweski parlament zaangażował się w wysiłki na rzecz rozwiązywania międzynarodowych konfliktów poprzez mediacje i arbitraż w ramach działań Unii Międzyparlamentarnej, skupiającej deputowanych z wszystkich demokracji parlamentarnych.
Źródło kontrowersji od lat
Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest za osiągnięcia, a w pewnym sensie również, jako zachęta do kontynuowania wysiłków na rzecz pokoju. Do tej pory w tej dziedzinie uhonorowano łącznie 93 osoby i instytucje. Ze względu na polityczne konotacje wyborów bywa przedmiotem kontrowersji.
Ostatnio skrytykowana została decyzja o przyznaniu jej Unii Europejskiej. Komitet uznał, że Unia zasłużyła na wyróżnienie, ponieważ od 60 lat decydująco przyczynia się do procesu pokoju, pojednania, demokracji i praw człowieka w Europie.
Decyzję tę zaskarżył norweski prawnik Fredrik Heffermehl. Ponadto, Międzynarodowe Biuro Pokoju w Genewie również zaapelowało do Fundacji Noblowskiej w Sztokholmie o niewypłacanie Unii Europejskiej Pokojowej Nagrody Nobla, gdyż „nagroda została przyznana niezgodnie z prawem”. Sztokholmska Fundacja orzekła jednak, że Pokojowa Nagroda Nobla dla UE została przyznana zgodnie z obowiązującymi regułami.
Wiele Pokojowych Nagród Nobla przyznanych zwłaszcza politykom było źródłem kontrowersji. Przykładowo, w 2009 roku Komitet Noblowski przyznał wyróżnienie prezydentowi USA Barackowi Obamie za „nadzwyczajne wysiłki na rzecz wzmocnienia międzynarodowej dyplomacji i współpracy między narodami”. Sprawa wydaje się o tyle niepokojąca, że jego nominacja została ogłoszona zaledwie 12 dni po objęciu przez niego urzędu.
Duże wątpliwości wzbudziła decyzja o przyznaniu nagrody w 1973 r. Henry'emu Kissingerowi i Le Duc Tho za zaprowadzenie pokoju w Wietnamie, mimo że nadal trwała tam wojna. Le Duc Tho nie przyjął wyróżnienia, a Kissinger przyjął ją z wahaniami, po czym starał się zwrócić pieniężną część nagrody, gdy zawieszenie broni w Wietnamie zostało zerwane. Nie stawili się też na ceremonii wręczenia nagród.
Innym przykładem jest przyznanie Nagrody Cordellowi Hull w 1945 r. za znaczącą rolę w tworzeniu Organizacji Narodów Zjednoczonych. Komitet zapomniał jednak, że sześć lat wcześniej, kiedy był on sekretarzem prezydenta Roosevelta dopuścił się rzeczy karygodnej. Namówił bowiem głowę państwa, aby ten nie wpuścił na teren USA 950 żydowskich uchodźców, starających się o azyl. Ponad jedna czwarta pasażerów statku, który wrócił do Hamburga zginęła podczas Holokaustu.
Wątpliwości wywołało również przyznanie Pokojowej Nagrody Nobla prezydent Liberii Ellen Johnson-Sirleaf. Część polityków liberyjskich uznała decyzję Komitetu Noblowskiego za mieszanie się w sprawy wewnętrzne ich kraju. Nobla dla Johnson-Sirleaf odczytywany był jako poparcie dla jej partii i jej kandydatury na prezydenta kraju.
Ze sporą krytyką spotkało się również nieprzyznanie nagród takim osobom jak Eleanorze Roosevelt, Vaclavowi Havlowi, Janowi Pawłowi II, Irenie Sendlerowej, czy Gandhiemu, który nominowany był do Pokojowego Nobla aż pięć razy – w 1937, 1938, 1939, 1947 oraz tuż przed śmiercią w styczniu 1948 roku.
Ostatnio skrytykowana została decyzja o przyznaniu jej Unii Europejskiej. Komitet uznał, że Unia zasłużyła na wyróżnienie, ponieważ od 60 lat decydująco przyczynia się do procesu pokoju, pojednania, demokracji i praw człowieka w Europie.
Decyzję tę zaskarżył norweski prawnik Fredrik Heffermehl. Ponadto, Międzynarodowe Biuro Pokoju w Genewie również zaapelowało do Fundacji Noblowskiej w Sztokholmie o niewypłacanie Unii Europejskiej Pokojowej Nagrody Nobla, gdyż „nagroda została przyznana niezgodnie z prawem”. Sztokholmska Fundacja orzekła jednak, że Pokojowa Nagroda Nobla dla UE została przyznana zgodnie z obowiązującymi regułami.
Wiele Pokojowych Nagród Nobla przyznanych zwłaszcza politykom było źródłem kontrowersji. Przykładowo, w 2009 roku Komitet Noblowski przyznał wyróżnienie prezydentowi USA Barackowi Obamie za „nadzwyczajne wysiłki na rzecz wzmocnienia międzynarodowej dyplomacji i współpracy między narodami”. Sprawa wydaje się o tyle niepokojąca, że jego nominacja została ogłoszona zaledwie 12 dni po objęciu przez niego urzędu.
Duże wątpliwości wzbudziła decyzja o przyznaniu nagrody w 1973 r. Henry'emu Kissingerowi i Le Duc Tho za zaprowadzenie pokoju w Wietnamie, mimo że nadal trwała tam wojna. Le Duc Tho nie przyjął wyróżnienia, a Kissinger przyjął ją z wahaniami, po czym starał się zwrócić pieniężną część nagrody, gdy zawieszenie broni w Wietnamie zostało zerwane. Nie stawili się też na ceremonii wręczenia nagród.
Innym przykładem jest przyznanie Nagrody Cordellowi Hull w 1945 r. za znaczącą rolę w tworzeniu Organizacji Narodów Zjednoczonych. Komitet zapomniał jednak, że sześć lat wcześniej, kiedy był on sekretarzem prezydenta Roosevelta dopuścił się rzeczy karygodnej. Namówił bowiem głowę państwa, aby ten nie wpuścił na teren USA 950 żydowskich uchodźców, starających się o azyl. Ponad jedna czwarta pasażerów statku, który wrócił do Hamburga zginęła podczas Holokaustu.
Wątpliwości wywołało również przyznanie Pokojowej Nagrody Nobla prezydent Liberii Ellen Johnson-Sirleaf. Część polityków liberyjskich uznała decyzję Komitetu Noblowskiego za mieszanie się w sprawy wewnętrzne ich kraju. Nobla dla Johnson-Sirleaf odczytywany był jako poparcie dla jej partii i jej kandydatury na prezydenta kraju.
Ze sporą krytyką spotkało się również nieprzyznanie nagród takim osobom jak Eleanorze Roosevelt, Vaclavowi Havlowi, Janowi Pawłowi II, Irenie Sendlerowej, czy Gandhiemu, który nominowany był do Pokojowego Nobla aż pięć razy – w 1937, 1938, 1939, 1947 oraz tuż przed śmiercią w styczniu 1948 roku.
Upolityczniony komitet
Po przyznaniu wyróżnienia Unii Europejskiej coraz częściej pojawiają się propozycje zreformowania komitetu, którego członkowie są zazwyczaj byłymi politykami, nominowanymi przez norweski parlament. Krytycy norweskiego Komitetu Noblowskiego argumentują, że wybór jego członków jest odzwierciedleniem wpływów, jakie posiadają poszczególne partie. Sposobem na odpolitycznienie składu komitetu i zapewnieniu mu większej niezależności byłoby nominowanie członków, którzy są ekspertami w sprawach stosunków międzynarodowych.
W 2011 roku, w artykule dla norweskiego dziennika „Aftenposten” wnuk jednego z braci Alfreda Nobla – Michael Nobel skrytykował zjawisko, które nazwał upolitycznieniem Nagrody Pokojowej, argumentując, że bywa ona przyznawana niezgodnie z ostatnią wolą jej fundatora.
W.P.
W 2011 roku, w artykule dla norweskiego dziennika „Aftenposten” wnuk jednego z braci Alfreda Nobla – Michael Nobel skrytykował zjawisko, które nazwał upolitycznieniem Nagrody Pokojowej, argumentując, że bywa ona przyznawana niezgodnie z ostatnią wolą jej fundatora.
W.P.
