Pojedziemy na łów
czas czytania:
Recenzja książki „Łowiectwo w polskiej tradycji narodowej”
Coraz częściej okazuje się, że nawet niewielkie, mało znane muzea uprawiają znaczącą działalność wydawniczą, wykraczającą poza opisy własnych zbiorów. Jedną z takich publikacji jest książka Andrzeja Kacperskiego i Andrzeja Sontaga „Łowiectwo w polskiej tradycji narodowej”, przygotowana w związku z dziewięćdziesięcioleciem Polskiego Związku Łowieckiego, a wydana przez Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi. Towarzyszy ona stosownej wystawie.
Łowiectwo bez wątpienia należy do tych dziedzin życia, które zajęły szczególne miejsce w polskiej kulturze, literaturze, obyczaju. Autorzy szkicują najpierw prastarą historię tej dyscypliny, która najpierw dawała ludziom szansę na przetrwanie, potem zaś stała się sprzymierzeńcem przyrody, wyrównującym nadmiary i niedobory gatunkowe. Również język określający łowczych zdobywających niezbędne pożywienie zaczął się stopniowo różnić od języka myśliwego, który prócz upolowania zwierzyny ma jeszcze inne cele i kieruje się innymi regułami, które nie wyniszczają gatunków i ich otoczenia. Coraz bardziej liczą się też względy etyczne.
Pośród działań towarzyszących już współczesnemu łowiectwu należy wymienić znajomość broni i balistyki, kynologię, sokolnictwo, trofeistykę, tradycję oraz elementy kulturowe – strój, język, architekturę, malarstwo, muzykę, literaturę.
Gra myśliwska to także romantyczna przygoda. Opis zmieniających się celów i zadań łowiectwa, ale przede wszystkim narzędzi służących do polowania i tych uzyskanych dzięki polowaniu, od paleolitu do współczesności, zarysowują autorzy obrazując zarazem zmieniający się charakter organizowania się wspólnot i społeczności ludzi, ale i zwierząt, od wielkich stad po rozproszone. Kiedy plemiona zaczęły wyodrębniać i oddzielać stada niektórych zwierząt do hodowli, gromady ludzi osiadły, a polowanie wyodrębniło się od codziennej konieczności pozyskiwania żywności i okrycia. Nie straciło jednak znaczenia.
Na ziemiach polskich od X do XVI wieku monopol na polowanie miał panujący, ale ograniczenie to dotyczyło tylko tzw. grubej zwierzyny. Pociągało to za sobą organizację służb, które zapewniały egzekwowanie przywilejów królewskich i przygotowanie polowań. Na czele nich stał łowczy nadworny, któremu podlegali łowczy dzielnic kraju. Sytuacja zmieniła się za Łokietka, po zjednoczeniu kraju. Łowczemu nadwornemu podlegali już strzelcy właściwi, sokolnicy, zwierciny, dojeżdżacze, szczwacze, stalownicy, oszaczniczy, objezdnicy, sietniczy, psiarkowie i bobrownicy. Ludność wspomagała polowanie kwaterami, udziałem w nagonkach i innymi czynnościami. Później polowanie mogło stać się udziałem osób zasłużonych, które z nadania króla mogły otrzymać taki przywilej.
Polowanie pełniło też ważne funkcje wychowawcze i było istotnym składnikiem etosu rycerskiego. Największy rozkwit polowań przypada na okres panowania Bolesława Krzywoustego i Kazimierza Wielkiego, a później Jana III Sobieskiego.
Zamiłowania do polowań przetrwały rozbiory i międzywojnie, choć zmienne były struktury organizacyjne. Dopiero okres II wojny światowej uniemożliwił myśliwym pozostawanie w jakichkolwiek związkach i strukturach, posiadanie broni, organizację spotkań, polowania więc ustały. Związek Łowiecki kontynuował swoją działalność (bardziej teoretyczną i organizacyjną) w konspiracji. Ogromne straty poniósł również (w broni, amunicji, trofeach, zwierzostanie itd.) po wkroczeniu Sowietów.
Nowe, powojenne zasady łowiectwa nie zmieniły charakteru polskiego myślistwa i pielęgnowania tradycji.
Autorzy dużo uwagi poświęcają także językowi i obyczajom łowieckim, które w wielu szczegółach i symbolice przetrwały dziesiątki pokoleń, a także broni myśliwskiej wielu epok oraz literaturze i sztuce związanej z łowiectwem.
Ta barwnie i przystępnie opisana historia stanowi dobry przykład przybliżania korzeni polskiej tożsamości.
Pośród działań towarzyszących już współczesnemu łowiectwu należy wymienić znajomość broni i balistyki, kynologię, sokolnictwo, trofeistykę, tradycję oraz elementy kulturowe – strój, język, architekturę, malarstwo, muzykę, literaturę.
Gra myśliwska to także romantyczna przygoda. Opis zmieniających się celów i zadań łowiectwa, ale przede wszystkim narzędzi służących do polowania i tych uzyskanych dzięki polowaniu, od paleolitu do współczesności, zarysowują autorzy obrazując zarazem zmieniający się charakter organizowania się wspólnot i społeczności ludzi, ale i zwierząt, od wielkich stad po rozproszone. Kiedy plemiona zaczęły wyodrębniać i oddzielać stada niektórych zwierząt do hodowli, gromady ludzi osiadły, a polowanie wyodrębniło się od codziennej konieczności pozyskiwania żywności i okrycia. Nie straciło jednak znaczenia.
Na ziemiach polskich od X do XVI wieku monopol na polowanie miał panujący, ale ograniczenie to dotyczyło tylko tzw. grubej zwierzyny. Pociągało to za sobą organizację służb, które zapewniały egzekwowanie przywilejów królewskich i przygotowanie polowań. Na czele nich stał łowczy nadworny, któremu podlegali łowczy dzielnic kraju. Sytuacja zmieniła się za Łokietka, po zjednoczeniu kraju. Łowczemu nadwornemu podlegali już strzelcy właściwi, sokolnicy, zwierciny, dojeżdżacze, szczwacze, stalownicy, oszaczniczy, objezdnicy, sietniczy, psiarkowie i bobrownicy. Ludność wspomagała polowanie kwaterami, udziałem w nagonkach i innymi czynnościami. Później polowanie mogło stać się udziałem osób zasłużonych, które z nadania króla mogły otrzymać taki przywilej.
Polowanie pełniło też ważne funkcje wychowawcze i było istotnym składnikiem etosu rycerskiego. Największy rozkwit polowań przypada na okres panowania Bolesława Krzywoustego i Kazimierza Wielkiego, a później Jana III Sobieskiego.
Zamiłowania do polowań przetrwały rozbiory i międzywojnie, choć zmienne były struktury organizacyjne. Dopiero okres II wojny światowej uniemożliwił myśliwym pozostawanie w jakichkolwiek związkach i strukturach, posiadanie broni, organizację spotkań, polowania więc ustały. Związek Łowiecki kontynuował swoją działalność (bardziej teoretyczną i organizacyjną) w konspiracji. Ogromne straty poniósł również (w broni, amunicji, trofeach, zwierzostanie itd.) po wkroczeniu Sowietów.
Nowe, powojenne zasady łowiectwa nie zmieniły charakteru polskiego myślistwa i pielęgnowania tradycji.
Autorzy dużo uwagi poświęcają także językowi i obyczajom łowieckim, które w wielu szczegółach i symbolice przetrwały dziesiątki pokoleń, a także broni myśliwskiej wielu epok oraz literaturze i sztuce związanej z łowiectwem.
Ta barwnie i przystępnie opisana historia stanowi dobry przykład przybliżania korzeni polskiej tożsamości.
dr Małgorzata Bartyzel
