„Po drugiej stronie okna”

O idei przebudowy świata, której przez całe życie hołdował wybitny pedagog Janusz Korczak opowiada książka Anny Czerwińskiej-Rydel „Po drugiej stronie okna” skierowana do młodych czytelników.

W sierpniu 2012 roku minęła 70. rocznica śmierci Starego Doktora. Muzeum Historii Polski jest patronem książki.


To właśnie bezgraniczna miłość Starego Doktora do dzieci sprawiła, że poświęcił im on całe swe życie. Już w młodości zaczął interesować się losem najbiedniejszych i najbardziej bezbronnych. Jako młody chłopiec miał łagodne usposobienie, a jego ulubioną zabawą było układanie klocków, „Babciu, ja cały świat układam z moich klocków” – mówił do babci Emilii, która nazywała wnuczka „filozofem”.

Mały Henryk marzył jednak o innej profesji – chciał być lekarzem i pisarzem. Obiecał sobie, że będzie zmieniał świat na lepsze. Był wrażliwy na ludzką niedolę, widział rzeczywistość w jaskrawych barwach. Pewnego razu zwierzył się babci, że wymyślił plan przebudowy świata.


Po okresie nauki w gimnazjum Henryk zdecydował się na rozpoczęcie studiów medycznych. Chciał zostać pediatrą, aby poświecić się pracy z najmłodszymi. Jako student wiele z nimi przebywał, czytał im bajki, słuchał ich opowieści i zwierzeń – dzieci mu ufały. Henryk często ubolewał nad niedolą najmłodszych, starał się zrobić wszystko, aby poprawić ich los. Zwłaszcza tych najbiedniejszych.

Jako student medycyny i wychowawca kolonijny Korczak był zwolennikiem edukowania poprzez rozrywkę. Kłótliwym dzieciom proponował zabawę w sąd; głównymi bohaterami poszczególnych rozpraw byli oczywiście jego podopieczni.

Po uzyskaniu dyplomu ukończenia studiów medycznych Korczak zdecydował się podjąć wymagającą osobistego poświęcenia pracę jako lekarz w żydowskim szpitalu dla dzieci na ul. Śliskiej w Warszawie. Szybko zdobył serca małych pacjentów i ich rodziców.

Niedługo później poznał Stefanię Wilczyńską, wychowawczynię dzieci, z którą przyszło mu pracować aż do śmierci. Dla Wilczyńskiej Korczak był „bratnią duszą” przypominającą dużego chłopca z bródką i w okularach bez reszty oddanego zabawom z najmłodszymi. 

Niebawem Korczak zamieszkał razem z dziećmi w Domu Sierot na ul. Krochmalnej – „białym domu w szarej Warszawie”. Aby jego najmłodsi lokatorzy przestrzegali „reguł mieszkaniowych”, skorzystał z wcześniejszego doświadczenia dziecięcych sądów. 


W stosunku do podopiecznych zachowywał się jak ojciec. Robił wszystko, aby zapewnić im właściwy rozwój psychiczny oraz fizyczny; dbał o higienę dzieci, mierzył je i ważył, obcinał im włosy i paznokcie. Wdrażał w życie oryginalne metody wychowawcze. 

Pewnego razu, gdy wezwano go do bójki dwóch chłopców, doświadczony pedagog odpowiedział:


Nawet po wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. Korczak zachował spokój i dobry humor. Bawił się z dziećmi w zabawę wojenną polegającą na schodzeniu – na czas bombardowań – do schronu. Miał jednak wiele zmartwień, gdyż w Domu Sierot brakowało jedzenia. Co dzień Stary Doktor w mundurze oficera Wojska Polskiego wyruszał na ulice Warszawy z dużym workiem, mając nadzieję na zdobycie pożywienia dla dzieci. Miał ich wówczas na wychowaniu prawie dwieście.

Po utworzeniu przez Niemców getta w Warszawie w 1940 r. wychowankowie Domu Sierot musieli zamieszkać w granicach zamkniętej dzielnicy żydowskiej, początkowo na ul. Chłodnej, następnie na ul. Śliskiej. Stary Doktor pracował także w przytułku na ul. Dzielnej. Był już wówczas bardzo schorowany. Mimo piekła okupacji, wszechobecnej śmierci, którą można było spotkać codziennie na stołecznych ulicach, Korczak do końca wierzył w zapewnienia Niemców, że nie zlikwidują Domu Sierot. Bardzo się jednak pomylił, 5 sierpnia 1942 r. wraz ze swymi wychowankami powędrował na Umschlagplatz, skąd odjeżdżały pociągi do Treblinki. Podczas transportu brał dzieci na ręce i przysuwał do niewielkiego okna, za którym można było ujrzeć inny, lepszy świat. 



Książka „Po drugiej stronie okna, Opowieść o Januszu Korczaku” ukazała się w serii „Biografie słynnych Polaków” nakładem wydawnictwa Muchomor.