Artykuły
I Rzeczpospolita 1569-1795
Zabory 1795–1918
II Rzeczpospolita 1918-1939
II wojna światowa 1939-1945
Społeczeństwo
Cywilizacja
Nauczyciele
Dorośli
Licealiści
Studenci
Od powietrza, głodu, ognia i wojny…
czas czytania:
Epidemie chorób zakaźnych, a w szczególności dżumy, towarzyszą mieszkańcom Europy przynajmniej od polowy XIV do połowy XVIII wieku. Nie są to zresztą jedyne epidemie chorób zakaźnych. W XIX wieku pojawia się cholera, a 1918 rok to oczywiście hiszpanka (rodzaj grypy), a w międzyczasie przez stary kontynent przewinęła się epidemia ospy.
Wśród działań mających na celę walkę z „zarazą” podejmowanych w przeszłości znalazły się znane i praktykowane nam dzisiaj: kwarantanna, polegająca na zamknięciu terenu dotkniętego epidemią (a nawet całego miasta) oraz izolowanie zakażonych nie tylko w szpitalach, ale także w ich własnych domach. Te działania, z reguły nie przynosiły natychmiastowego skutku. Epidemia się wręcz nasilała, co powodowało poczucie pewnej bezradności. Współcześnie, dzięki rozwojowi medycyny, wiemy z czym walczymy, a naukowcy pracują nad opracowywaniem leków i terapii mających zwalczać skutki epidemii. W tamtych czasach nie było takich możliwości, w związku z czym odwoływano się do innych sił – najczęściej do woli boskiej. Epidemię częstokroć definiowano jako wyraz gniewu Boga. Pogląd ten dotyczył nie tylko chrześcijan. Już w II wieku n.e. w Imperium Rzymskim w serię zachorowań epidemiologicznych interpretowano jako gniew bogów. Dlatego też szukano sposobów na przebłaganie Boga. Co jest jednak charakterystyczne dominują zachowania nieracjonalne z punktu widzenia ustalonych kwarantann, czego przykładem mogą być procesje organizowane w krajach katolickich. Przykładem jest procesja zorganizowana w 1630 roku w Mediolanie, w czasie której władze miejskie zmusiły kardynała Federico Borromeo do wzięcia w niej udziału. W krajach protestanckich reakcje były bardzo podobne. W Londynie w 1665 roku tłumy gromadziły się na kazaniach odbywających się m.in. w katedrze londyńskiej. Kazania mogły trwać nawet 7 godzin, a towarzyszyło im wspólne śpiewanie psalmów. Jednocześnie pomimo zgromadzonych zapasów władze Londynu w celu przebłagania stwórcy ogłaszały posty.
Czas epidemii to czas izolacji społecznej, która polega nie tylko na kwarantannach. Ludzie unikają siebie nawzajem, co znajduje potwierdzenie we wskaźnikach demograficznych. 9 miesięcy po epidemii liczba urodzeń gwałtownie maleje, co wiadomo z chociażby z statystyk Warszawy z XVIII wieku. Po epidemii następuje zaś nasilenie ślubów, odbywają się wstrzymane wcześniej uroczystości, ale także te wzmagane potrzebą.
W sferze religijnej wzmocnieniu ulegają kulty świętych. W krajach katolickich jest dwóch głównych świętych, do których zwracamy się w tym czasie. Pierwszy z nich św. Sebastian, dowódca przybocznej straży Dioklecjana z III wieku, który poniósł śmierć ze względu na swoją wiarę. Często jest przedstawiany ze strzałami wbitymi w ciało, które w czasach epidemii symbolizują strzałę od Boga wystrzeloną w konkretne miasto, stąd skojarzenie z epidemią. Drugi ze świętych to Roch z Montpellier, który zachorował na dżumę w Piacenzy, a następnie został wyrzucony z miasta. Według przekazów przeżył tylko dlatego, że miejscowy pies przynosił mu jedzenie, a gdy jego właściciel zorientował się, że ubywa jedzenia odnalazł Rocha i postanowił się nim zaopiekować.
Bicie w dzwony jest pewnego rodzaju przypomnieniem tradycji oraz tego w jaki sposób przeżywano epidemię w przeszłości. Dziś bardziej niż na cud oczekujemy na medycynę. Nie zmienia to jednak faktu, że okres epidemii jest czasem, w którym myślimy o wielu rzeczach w znacznie szerszej perspektywie.
Prof. dr hab. Michał Kopczyński
Michał Kopczyński – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, pracownik Muzeum Historii Polski, a także pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, członek redakcji kwartalnika Przegląd Historyczny (2000–2012) oraz Magazynu Historycznego Mówią Wieki (od 2000). Od października 2014 redaktor naczelny Mówią Wieki.
Czas epidemii to czas izolacji społecznej, która polega nie tylko na kwarantannach. Ludzie unikają siebie nawzajem, co znajduje potwierdzenie we wskaźnikach demograficznych. 9 miesięcy po epidemii liczba urodzeń gwałtownie maleje, co wiadomo z chociażby z statystyk Warszawy z XVIII wieku. Po epidemii następuje zaś nasilenie ślubów, odbywają się wstrzymane wcześniej uroczystości, ale także te wzmagane potrzebą.
W sferze religijnej wzmocnieniu ulegają kulty świętych. W krajach katolickich jest dwóch głównych świętych, do których zwracamy się w tym czasie. Pierwszy z nich św. Sebastian, dowódca przybocznej straży Dioklecjana z III wieku, który poniósł śmierć ze względu na swoją wiarę. Często jest przedstawiany ze strzałami wbitymi w ciało, które w czasach epidemii symbolizują strzałę od Boga wystrzeloną w konkretne miasto, stąd skojarzenie z epidemią. Drugi ze świętych to Roch z Montpellier, który zachorował na dżumę w Piacenzy, a następnie został wyrzucony z miasta. Według przekazów przeżył tylko dlatego, że miejscowy pies przynosił mu jedzenie, a gdy jego właściciel zorientował się, że ubywa jedzenia odnalazł Rocha i postanowił się nim zaopiekować.
Bicie w dzwony jest pewnego rodzaju przypomnieniem tradycji oraz tego w jaki sposób przeżywano epidemię w przeszłości. Dziś bardziej niż na cud oczekujemy na medycynę. Nie zmienia to jednak faktu, że okres epidemii jest czasem, w którym myślimy o wielu rzeczach w znacznie szerszej perspektywie.
Prof. dr hab. Michał Kopczyński
Michał Kopczyński – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, pracownik Muzeum Historii Polski, a także pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, członek redakcji kwartalnika Przegląd Historyczny (2000–2012) oraz Magazynu Historycznego Mówią Wieki (od 2000). Od października 2014 redaktor naczelny Mówią Wieki.
