Nigdy nie zdjął munduru –
30 kwietnia 1940 roku zginął Hubal
czas czytania:
Niektórzy nazywają go ostatnim żołnierzem września, inni pierwszym partyzantem. W ułańskim mundurze major Henryk Dobrzański walczył do wiosny 1940 r.
Przeciwko Niemcom, ale wbrew rozkazom polskich władz konspiracyjnych. Okupanci nazywali go szalonym majorem. Przeciwko kilkudziesięcio-osobowemu oddziałowi wysłali w Świętokrzyskie kilka tysięcy żołnierzy i po raz pierwszy zastosowali masowe pacyfikacje. Hubal zginął 30 kwietnia 1940 r. Był wspaniałym jeźdźcem, brawurowym żołnierzem odznaczonym wieloma orderami, ale też oficerem znanym z niesubordynacji. Podczas II wojny światowej też nie podporządkował się rozkazom, nie złożył broni i stworzył pierwszy oddział partyzancki. Wierzył, że wywoła powstanie na tyłach wroga, gdy Niemcy na wiosnę 1940 r. rozpoczną wojnę z Francją i Anglią.
Po raz trzeci i ostatni rozkazuję natychmiast rozwiązać i zlikwidować oddział. […] W razie niezastosowania się do powyższych zarządzeń będzie Pan Major traktowany jako dywersant i szkodnik sprawy narodowej. Ponadto jako działający na szkodę społeczeństwa będzie Pan ścigany sądownie. Tego rozkazu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej Hubal już nie mógł wysłuchać. Został wydany dzień po jego śmierci w bitwie zasadzce pod Anielinem.
Po raz trzeci i ostatni rozkazuję natychmiast rozwiązać i zlikwidować oddział. […] W razie niezastosowania się do powyższych zarządzeń będzie Pan Major traktowany jako dywersant i szkodnik sprawy narodowej. Ponadto jako działający na szkodę społeczeństwa będzie Pan ścigany sądownie. Tego rozkazu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej Hubal już nie mógł wysłuchać. Został wydany dzień po jego śmierci w bitwie zasadzce pod Anielinem.
Wojaczka we krwi
O wielu polskich rodzinach można napisać, ze miała tradycje patriotyczne. Ale mało z nich takie jak rodzina Dobrzańskich. Jeden z pradziadków dostał Virtuti Militari za wojny napoleońskie, inny walczył w powstaniu listopadowym. Dziadkowie byli uczestnikiem postania styczniowego. Urodzony 22 czerwca 1897 r. Henryk praktycznie nie miał więc wyboru. Tym bardziej, że jego młodość także przypadł na burzliwe czasy.
Już mając 15 lat, mieszkający wtedy w Krakowie, Dobrzański zgłosił się do paramilitarnej II Polskiej Drużyny Strzeleckiej. By móc się zaciągnąć zmienił też datę urodzenia – dodał sobie rok i jako pełnoletni mógł służyć zaciągnąć się do armii. Do Legionów Polski zgłosił się w grudniu 1914 r. Henio, smyk siedemnastoletni, klęczał na stopniach ołtarza, a ksiądz, pamiętający rok 63, błogosławił broń i żołnierza. Baby chlipały, a stryj szron z wąsów obcierał – opisywał pożegnanie stryj Henryka, który młodego żołnierza wyposażył w szablę i konia.
Wojnę ukończył w stopniu kaprala i w obozie internowanych na Węgrzech, z którego zresztą uciekł, udając pomocnika palacza w pociągu. Do polskiego już wojska wrócił na początku listopada. Już jako plutonowy wyruszył na wojnę ukraińską – bronił Lwowa, później walczył też wojnie bolszewickiej. Wrócił z niej ze stopniu porucznika, z czterema Krzyżami Walecznych oraz Virtuti Militari. Wszędzie wykazuje się odwagą, a nawet brawurą, a także świetnym zmysłem taktycznym. Bardzo dzielny, ogromnie troskliwy o swoich podwładnych i przełożonych, zdolny poświęcić życie za swego przełożonego – pisze o nim przełożony.
Po zakończeniu działań wojennych pozostaje w wojsku, awansuje na rotmistrza, a później na majora, ale jego najważniejszą pasją staje się sport. Od 1922 r. coraz częściej występuje na zawodach hippicznych, większość z nich wygrywa.
Już mając 15 lat, mieszkający wtedy w Krakowie, Dobrzański zgłosił się do paramilitarnej II Polskiej Drużyny Strzeleckiej. By móc się zaciągnąć zmienił też datę urodzenia – dodał sobie rok i jako pełnoletni mógł służyć zaciągnąć się do armii. Do Legionów Polski zgłosił się w grudniu 1914 r. Henio, smyk siedemnastoletni, klęczał na stopniach ołtarza, a ksiądz, pamiętający rok 63, błogosławił broń i żołnierza. Baby chlipały, a stryj szron z wąsów obcierał – opisywał pożegnanie stryj Henryka, który młodego żołnierza wyposażył w szablę i konia.
Wojnę ukończył w stopniu kaprala i w obozie internowanych na Węgrzech, z którego zresztą uciekł, udając pomocnika palacza w pociągu. Do polskiego już wojska wrócił na początku listopada. Już jako plutonowy wyruszył na wojnę ukraińską – bronił Lwowa, później walczył też wojnie bolszewickiej. Wrócił z niej ze stopniu porucznika, z czterema Krzyżami Walecznych oraz Virtuti Militari. Wszędzie wykazuje się odwagą, a nawet brawurą, a także świetnym zmysłem taktycznym. Bardzo dzielny, ogromnie troskliwy o swoich podwładnych i przełożonych, zdolny poświęcić życie za swego przełożonego – pisze o nim przełożony.
Po zakończeniu działań wojennych pozostaje w wojsku, awansuje na rotmistrza, a później na majora, ale jego najważniejszą pasją staje się sport. Od 1922 r. coraz częściej występuje na zawodach hippicznych, większość z nich wygrywa.
Czas pokoju – sport
i niedostosowanie
Nie pozostaje to niezauważone. Dobrzański w 1925 r. zostaje powołany do reprezentacji Polski. Trenuje pod kierownictwem ppłk. Karola Rómmla. Polacy z Dobrzańskim w składzie w Nicei – po raz pierwszy w historii - wygrywają prestiżowy Puchar Narodów. Major świetnie spisuje się też w Londynie. Miał dwa bezbłędne przejazdy i od księcia Walii otrzymał złotą papierośnicę, a na niej wygrawerowane: The best individual score of all officers of all nations. W 1928 r. kwalifikuje się reprezentacji na Igrzyska Olimpijskie w Amsterdamie, ale wielkie sukcesy Polaków – srebro w skokach i brąz we wszechstronnym konkursie – obserwuje z trybun, jest jedynie rezerwowym. W sumie 36 razy stawał na podium zawodów międzynarodowych.
W nowej rzeczywistości, bez wielkich wyzwań wojennych czy sportowych Dobrzański źle się odnajduje. Mówi prawdę w oczy, nie lubi nepotyzmu, czy protekcji. Z roku na rok staje się człowiekiem coraz bardziej niewygodnym. Kolejne przeniesienia to raczej zsyłki. W 1929 r. ląduje w Rzeszowie, pięć lat później w Hrubieszowie. Jego charakter oddają wydarzenia podczas zawodów konnych w Warszawie. Otrzymuje zaproszenie od swojej kuzynki, a jednocześnie żony Ignacego Mościckiego do prezydenckiej loży. Dobrzański odmawia. Nie chodziłem do niej, gdy była porucznikową, tym bardziej nie pójdę, gdy została prezydentową – odpowiada wysłanemu doń oficerowi.
Jaki był? Henia wszyscy lubili, ale przełożeni woleli go nie mieć w swoich jednostkach – mówił o majorze gen. Juliusz Rómmel. Jego jasne drwiąco uśmiechnięte oczy patrzyły krytycznie, a szorstki ton i swoisty słownik nie jednały mu pokojowych zwierzchników – wspominał gen. Witold Nowina-Sawicki.
Pewnie dlatego awans na majora jest jego ostatnim.
W drugiej połowie lat trzydziestych znajduje się na zakręcie. Rozpada się jego małżeństwo, wdaje się w romans, który staje się skandalem. Według informacji przełożonych zaniedbuje też swoje wojskowe obowiązki. Choć jego pułk należał do oddziałów, których mobilizacja miała odbywać się w ciągu 36 godzin, na długie dni opuszcza swoje stanowisko, wyjeżdżając na polowania. Najprawdopodobniej 31 lipca 1939 r. zostaje przeniesiony w stan spoczynku. Nie na długo, miesiąc później znów ubiera mundur.
W nowej rzeczywistości, bez wielkich wyzwań wojennych czy sportowych Dobrzański źle się odnajduje. Mówi prawdę w oczy, nie lubi nepotyzmu, czy protekcji. Z roku na rok staje się człowiekiem coraz bardziej niewygodnym. Kolejne przeniesienia to raczej zsyłki. W 1929 r. ląduje w Rzeszowie, pięć lat później w Hrubieszowie. Jego charakter oddają wydarzenia podczas zawodów konnych w Warszawie. Otrzymuje zaproszenie od swojej kuzynki, a jednocześnie żony Ignacego Mościckiego do prezydenckiej loży. Dobrzański odmawia. Nie chodziłem do niej, gdy była porucznikową, tym bardziej nie pójdę, gdy została prezydentową – odpowiada wysłanemu doń oficerowi.
Jaki był? Henia wszyscy lubili, ale przełożeni woleli go nie mieć w swoich jednostkach – mówił o majorze gen. Juliusz Rómmel. Jego jasne drwiąco uśmiechnięte oczy patrzyły krytycznie, a szorstki ton i swoisty słownik nie jednały mu pokojowych zwierzchników – wspominał gen. Witold Nowina-Sawicki.
Pewnie dlatego awans na majora jest jego ostatnim.
W drugiej połowie lat trzydziestych znajduje się na zakręcie. Rozpada się jego małżeństwo, wdaje się w romans, który staje się skandalem. Według informacji przełożonych zaniedbuje też swoje wojskowe obowiązki. Choć jego pułk należał do oddziałów, których mobilizacja miała odbywać się w ciągu 36 godzin, na długie dni opuszcza swoje stanowisko, wyjeżdżając na polowania. Najprawdopodobniej 31 lipca 1939 r. zostaje przeniesiony w stan spoczynku. Nie na długo, miesiąc później znów ubiera mundur.
Ostatni żołnierz – pierwszy partyzant
I rusza do Białegostoku, bo tam dostał przydział mobilizacyjny. Został zastępcą dowódcy Rezerwowego Pułku Ułanów. Przez kilka dni zajmuje się szkoleniem rekrutów, ale już 17 września po agresji ZSRR pułk rusza najpierw w stronę Wilna, a potem Grodna. W tym czasie zwalcza sowiecką dywersję.
28 września dowódca ppłk Jerzy Dąmbrowski uznaje, że dalsza walka nie ma sensu. Według niektórych źródeł dochodzi do awantury, bo Dobrzański ani myśli wykonać rozkaz. Pułkownik zawiadamia, że zarządza rozwiązanie pułku. Wszyscy mają małymi grupkami przedzierać się, jak się da. W tym momencie odzywa się stojący przy nim zastępca d-cy pułku mjr Dobrzański, że on podejmuje się pułk z matni wyprowadzić. Na to pułkownik powtórzył, że on pułk rozwiązał. I tyle tego - relacjonuje jeden z oficerów pułku ppor. Witold Krasicki.
To moment przełomowy – prawdopodobnie właśnie wtedy powstaje słynny Oddział Wydzielony Wojska Polskiego, pod dowództwem Dobrzańskiego. Kilkudziesięciu żołnierzy przebija się w stronę Warszawy. Do stolicy jednak nie docierają, Warszawa kapituluje. Majorowi pozostaje już tylko od 20 do 50 żołnierzy, z którymi postanawia ruszyć na południe, by przedrzeć się na Węgry.
1 października w pierwszej potyczce z Niemcami oddział odbija konie zabrane ze stadniny w Janowie Podlaskim, wśród nich dwa należące do wodza naczelnego Rydza-Śmigłego. W kolejnym dniu szwoleżerskim atakiem zdobywa i niszczy kilka samochodów. Ginie 2 ułanów i ok.20 Niemców. Część zostaje spalonych żywcem, jeńcy są rozstrzeliwani. Potyczek jest więcej, ale oddział z niewielkimi stratami dociera na Kielecczyznę. Tam Dobrzański zmienia decyzję. Postanawia pozostać w kraju.
Właśnie w tym momencie na scenie pojawia się Hubal.
Przyjęcie pseudonimów Dobrzański nakazuje także swoim żołnierzom, by chronić ich rodziny. Swój bierze od przydomku rodowego swojej rodziny.
Będziemy oczekiwać wiosny i ofensywy francusko-angielskiej, tworząc na zapleczu niemieckim ogniska oporu, spełniając rolę pomostu, który ułatwi powrót naszym wojskom na ojczystą ziemię – tłumaczy swoim żołnierzom.
Jednocześnie ogranicza działania bojowe, powołuje do życia konspiracyjny Okręg Bojowy Kielce, nawiązuje też kontakty z innymi podziemnymi organizacjami. Jego oddział kurczy się do kilkunastu osób. Hubal nie rekrutuje nowych. Rozbudowuje natomiast konspiracje, która na wiosnę – po rozpoczęciu wojny z aliantami – ma przerodzić się w dużą jednostkę działającą na tyłach wroga i jeśli to możliwe wzniecić powstanie. Będziemy pomostem między wrześniem, a wiosną – mówił żołnierzom.
Na początku grudnia Dobrzański wyjeżdża do Warszawy. Spotyka się z dowódcą Służby Zwycięstwu Polski gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem. Ówczesny komendant polskiego oporu, był wzruszony relacjami Hubala, że oddział istnieje i walczy – relacjonowali świadkowie. Hubal miał dalej budować kadry.
O swoich planach opowiedział wówczas Adamowi Papee, bratu szwagra:
Do oddziału wraca w Wigilię. Na początku stycznia wprowadza w swoim oddziale rygor wojskowy z dwoma apelami dziennie i szkoleniem wojskowym, obejmującym zarówno taktykę, jak i strzelanie, czy jazdę konną. W dwa miesiące jego oddział z kilkunastu rośnie do ponad 300 żołnierzy, a Dobrzański dzieli go na kawalerię i piechotę.
Tymczasem jednak na szczytach konspiracyjnej władzy wieją już inne wiatry. Organizacja zmieniła nazwę na Związek Walki Zbrojnej, a w miejsce aresztowanego gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza, komendantem Związku Walki Zbrojnej został płk Stefan Rowecki. Grot w przeciwieństwie do poprzedniego dowódcy był przeciwny zbrojnym wystąpieniom uważając, że koszty wywołanych przez nich represji na ludności cywilnej będą zbyt duże.
Na początku marca wysłał więc do Hubala płk. Leopolda Okulickiego z rozkazem rozwiązania oddziału. I po raz kolejny dała znać krnąbrna natura majora. Na koniec p. mjr Hubal oświadczył, że osobiście rozkazu nie wykona i nie rozbroi się, lecz zarówno oficerom, jak i podoficerom i szeregowym zostawia wolną rękę – zanotowano w dzienniku bojowym oddziału. W oddziale pozostało 70 żołnierzy.
Ale pętla wokół Hubal coraz bardziej się zaciska. Niemcy koncentrują w okolicach duże siły SS, Wermachtu i policji. W sumie od 5 do 8 tys. żołnierzy, do tego sprzęt ciężki w tym czołgi. 30 marca pod wsią Huciska dochodzi do pierwszego dużego starcia okupantów z partyzantami.
Walka trwała ok. 2 godzin. Niemcy choć dysponowali kilkukrotnie większymi siłami zostali zmuszeni do panicznego odwrotu. Zginęło lub zostało rannych ok. 100 niemieckich policjantów, zniszczono 6 samochodów, w tym 4 ciężarówki. Hubalczyków zginęło 11, a 10 zostało rannych.
Tuż po walce Hubal nakazał ewakuację. Próbuje przedostać się w Góry Świętokrzyskie. Ale pościg niemiecki trwa. Do kolejnych starć dochodzi 1 kwietnia. Kolejnego dnia Niemcy ogłaszają, że oddział Hubala rozbili. To jednak nieprawdziwe informacje, choć przy majorze pozostaje zaledwie nieco ponad 20 żołnierzy.
Niepowodzenia spowodowały reakcję, którą przewidywał Grot Rowecki. Niemcy przeprowadzili dużą akcję pacyfikacyjną. Represję dotknęły aż 31 miejscowości, w okolicach gdzie operował oddział Hubala. Doszczętnie spalili cztery wsie, do tego zamordowali 712 osób.
Twarz miał raczej skamieniałą, bez uśmiechu, a cała jego sylwetka jakby zmalała czy też skurczyła się pod ciosami wypadków – opisywał jeden z żołnierzy reakcję Hubala na informację o zbrodniach. Właśnie wtedy dostaje drugi rozkaz rozwiązania oddziału. Po przeczytaniu rozkazu major wpadł we wściekłość, po czym podyktował odpowiedź, w której czytamy: „Kom. pow. organizacji w Końskich [...] Grabców itp. nie znam [...] ich rozkazy [tekst nieczytelny] mam w dupie. /-/ Hubal mjr” – notuje dziennik bojowy.
Kolejne dni, to ciągła ucieczka. Na swój ostatni nocleg Hubal staje w Anielinie. Wróg podchodzi blisko, być może przez zdradę – w krótkiej potyczce większość oddziału ucieka, ale na placu boju pozostają dwaj zabici. Jednym z nich jest mjr. Dobrzański. Niemcy ciało traktują jak trofeum. Robią sobie z nim fotografie, a następnie masakrują i wystawiają na widok publicznym. Potem grzebią w nieznanym miejscu.
Nie zdążył więc przeczytać trzeciego rozkazu nakazującego rozwiązanie oddziału. Hubalczycy ostatecznie podjęli decyzję o zakończeniu walki w czerwcu 1940 r.
28 września dowódca ppłk Jerzy Dąmbrowski uznaje, że dalsza walka nie ma sensu. Według niektórych źródeł dochodzi do awantury, bo Dobrzański ani myśli wykonać rozkaz. Pułkownik zawiadamia, że zarządza rozwiązanie pułku. Wszyscy mają małymi grupkami przedzierać się, jak się da. W tym momencie odzywa się stojący przy nim zastępca d-cy pułku mjr Dobrzański, że on podejmuje się pułk z matni wyprowadzić. Na to pułkownik powtórzył, że on pułk rozwiązał. I tyle tego - relacjonuje jeden z oficerów pułku ppor. Witold Krasicki.
To moment przełomowy – prawdopodobnie właśnie wtedy powstaje słynny Oddział Wydzielony Wojska Polskiego, pod dowództwem Dobrzańskiego. Kilkudziesięciu żołnierzy przebija się w stronę Warszawy. Do stolicy jednak nie docierają, Warszawa kapituluje. Majorowi pozostaje już tylko od 20 do 50 żołnierzy, z którymi postanawia ruszyć na południe, by przedrzeć się na Węgry.
1 października w pierwszej potyczce z Niemcami oddział odbija konie zabrane ze stadniny w Janowie Podlaskim, wśród nich dwa należące do wodza naczelnego Rydza-Śmigłego. W kolejnym dniu szwoleżerskim atakiem zdobywa i niszczy kilka samochodów. Ginie 2 ułanów i ok.20 Niemców. Część zostaje spalonych żywcem, jeńcy są rozstrzeliwani. Potyczek jest więcej, ale oddział z niewielkimi stratami dociera na Kielecczyznę. Tam Dobrzański zmienia decyzję. Postanawia pozostać w kraju.
Właśnie w tym momencie na scenie pojawia się Hubal.
Przyjęcie pseudonimów Dobrzański nakazuje także swoim żołnierzom, by chronić ich rodziny. Swój bierze od przydomku rodowego swojej rodziny.
Będziemy oczekiwać wiosny i ofensywy francusko-angielskiej, tworząc na zapleczu niemieckim ogniska oporu, spełniając rolę pomostu, który ułatwi powrót naszym wojskom na ojczystą ziemię – tłumaczy swoim żołnierzom.
Jednocześnie ogranicza działania bojowe, powołuje do życia konspiracyjny Okręg Bojowy Kielce, nawiązuje też kontakty z innymi podziemnymi organizacjami. Jego oddział kurczy się do kilkunastu osób. Hubal nie rekrutuje nowych. Rozbudowuje natomiast konspiracje, która na wiosnę – po rozpoczęciu wojny z aliantami – ma przerodzić się w dużą jednostkę działającą na tyłach wroga i jeśli to możliwe wzniecić powstanie. Będziemy pomostem między wrześniem, a wiosną – mówił żołnierzom.
Na początku grudnia Dobrzański wyjeżdża do Warszawy. Spotyka się z dowódcą Służby Zwycięstwu Polski gen. Michałem Tokarzewskim-Karaszewiczem. Ówczesny komendant polskiego oporu, był wzruszony relacjami Hubala, że oddział istnieje i walczy – relacjonowali świadkowie. Hubal miał dalej budować kadry.
O swoich planach opowiedział wówczas Adamowi Papee, bratu szwagra:
„Chcę wywołać w społeczeństwie wolę oporu, wolę walki. [...] Nie chcę z siebie robić bohatera, ale nie mam innego wyjścia, jak tylko walka i to mój obowiązek jako żołnierza, który przysiągł, że munduru nie zdejmie. Liczę, że do wiosny przetrzymamy [...] A na wiosnę chyba Francuzi się ruszą i wtedy, gdy Niemcy będą nimi zajęci, my możemy zrobić dywersję. – Tu się zaciął. – Choć te gnoje siedzą na linii Maginota i ani nie drgnęli, kiedy my tu ginęliśmy, żabojady, psiakrew […] strach mnie bierze, jeżeli te nasze nadzieje się nie spełnią”.
Do oddziału wraca w Wigilię. Na początku stycznia wprowadza w swoim oddziale rygor wojskowy z dwoma apelami dziennie i szkoleniem wojskowym, obejmującym zarówno taktykę, jak i strzelanie, czy jazdę konną. W dwa miesiące jego oddział z kilkunastu rośnie do ponad 300 żołnierzy, a Dobrzański dzieli go na kawalerię i piechotę.
Tymczasem jednak na szczytach konspiracyjnej władzy wieją już inne wiatry. Organizacja zmieniła nazwę na Związek Walki Zbrojnej, a w miejsce aresztowanego gen. Tokarzewskiego-Karaszewicza, komendantem Związku Walki Zbrojnej został płk Stefan Rowecki. Grot w przeciwieństwie do poprzedniego dowódcy był przeciwny zbrojnym wystąpieniom uważając, że koszty wywołanych przez nich represji na ludności cywilnej będą zbyt duże.
Na początku marca wysłał więc do Hubala płk. Leopolda Okulickiego z rozkazem rozwiązania oddziału. I po raz kolejny dała znać krnąbrna natura majora. Na koniec p. mjr Hubal oświadczył, że osobiście rozkazu nie wykona i nie rozbroi się, lecz zarówno oficerom, jak i podoficerom i szeregowym zostawia wolną rękę – zanotowano w dzienniku bojowym oddziału. W oddziale pozostało 70 żołnierzy.
Ale pętla wokół Hubal coraz bardziej się zaciska. Niemcy koncentrują w okolicach duże siły SS, Wermachtu i policji. W sumie od 5 do 8 tys. żołnierzy, do tego sprzęt ciężki w tym czołgi. 30 marca pod wsią Huciska dochodzi do pierwszego dużego starcia okupantów z partyzantami.
Walka trwała ok. 2 godzin. Niemcy choć dysponowali kilkukrotnie większymi siłami zostali zmuszeni do panicznego odwrotu. Zginęło lub zostało rannych ok. 100 niemieckich policjantów, zniszczono 6 samochodów, w tym 4 ciężarówki. Hubalczyków zginęło 11, a 10 zostało rannych.
Tuż po walce Hubal nakazał ewakuację. Próbuje przedostać się w Góry Świętokrzyskie. Ale pościg niemiecki trwa. Do kolejnych starć dochodzi 1 kwietnia. Kolejnego dnia Niemcy ogłaszają, że oddział Hubala rozbili. To jednak nieprawdziwe informacje, choć przy majorze pozostaje zaledwie nieco ponad 20 żołnierzy.
Niepowodzenia spowodowały reakcję, którą przewidywał Grot Rowecki. Niemcy przeprowadzili dużą akcję pacyfikacyjną. Represję dotknęły aż 31 miejscowości, w okolicach gdzie operował oddział Hubala. Doszczętnie spalili cztery wsie, do tego zamordowali 712 osób.
Twarz miał raczej skamieniałą, bez uśmiechu, a cała jego sylwetka jakby zmalała czy też skurczyła się pod ciosami wypadków – opisywał jeden z żołnierzy reakcję Hubala na informację o zbrodniach. Właśnie wtedy dostaje drugi rozkaz rozwiązania oddziału. Po przeczytaniu rozkazu major wpadł we wściekłość, po czym podyktował odpowiedź, w której czytamy: „Kom. pow. organizacji w Końskich [...] Grabców itp. nie znam [...] ich rozkazy [tekst nieczytelny] mam w dupie. /-/ Hubal mjr” – notuje dziennik bojowy.
Kolejne dni, to ciągła ucieczka. Na swój ostatni nocleg Hubal staje w Anielinie. Wróg podchodzi blisko, być może przez zdradę – w krótkiej potyczce większość oddziału ucieka, ale na placu boju pozostają dwaj zabici. Jednym z nich jest mjr. Dobrzański. Niemcy ciało traktują jak trofeum. Robią sobie z nim fotografie, a następnie masakrują i wystawiają na widok publicznym. Potem grzebią w nieznanym miejscu.
Nie zdążył więc przeczytać trzeciego rozkazu nakazującego rozwiązanie oddziału. Hubalczycy ostatecznie podjęli decyzję o zakończeniu walki w czerwcu 1940 r.
Łukasz Starowieyski
