Lekcja sowieckiej polityki
czas czytania:
Dwudziestego siódmego marca 1945 r. w zajętej przez NKWD willi w podwarszawskim Pruszkowie pojawili się zaproszeni na rozmowy ostatni dowódca AK gen. Leopold Okulicki, wicepremier i delegat rządu na kraj Jan Stanisław Jankowski oraz przewodniczący podziemnego parlamentu Kazimierz Pużak. Stopniowo zdawali sobie sprawę, że zaproszenie było podstępem i że zostali uwięzieni.
Wszelkie wątpliwości zostały rozwiane następnego dnia, gdy samolotem wywieziono ich do Moskwy, gdzie trafili do więzienia NKWD na Łubiance. Również 28 marca w pułapkę wpadła pozostała część polskiej delegacji. (…)
Celem procesu były nie tylko poniżenie bohaterów polskiego ruchu oporu i próba stworzenia fałszywego obrazu polskiego podziemia. Stalin zmusił także Zachód i Mikołajczyka do faktycznego uznania upokarzających zarzutów i wyparcia się własnych sojuszników. W przypadku byłego premiera byli to niedawni podwładni.
Wyrok ogłoszono w tym samym dniu, w którym zakomunikowano o powstaniu TRJN. Kary, jak na warunki sowieckie, były umiarkowane – do dziesięciu lat więzienia, trzy osoby uniewinniono. Gen. Okulicki, wicepremier Jankowski i minister Stanisław Jasiukowicz nigdy nie powrócili jednak do kraju, zmarli w więzieniu w do dziś niewyjaśnionych w pełni okolicznościach.
Wydawać by się mogło, że losy szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego stanowią już zamknięty rozdział tragicznych dziejów Polski w XX wieku. Tymczasem kilka tygodni temu rosyjska federalna agencja archiwalna Rosarchiw opublikowała w internecie spreparowany zbiór dokumentów archiwalnych. Publikacja ta ma rzekomo dowodzić, że Armia Krajowa mordowała czerwonoarmistów (a nie walczyła z nimi w samoobronie), a także że de facto była sojusznikiem Niemców. Są to zarzuty żywcem przeniesione nie tylko z sowieckiej propagandy z 1945 r., ale wręcz z aktu oskarżenia przywódców Polski podziemnej. Co więcej, część z zaprezentowanych dokumentów była sporządzona właśnie na potrzeby procesu!
Celem procesu były nie tylko poniżenie bohaterów polskiego ruchu oporu i próba stworzenia fałszywego obrazu polskiego podziemia. Stalin zmusił także Zachód i Mikołajczyka do faktycznego uznania upokarzających zarzutów i wyparcia się własnych sojuszników. W przypadku byłego premiera byli to niedawni podwładni.
Wyrok ogłoszono w tym samym dniu, w którym zakomunikowano o powstaniu TRJN. Kary, jak na warunki sowieckie, były umiarkowane – do dziesięciu lat więzienia, trzy osoby uniewinniono. Gen. Okulicki, wicepremier Jankowski i minister Stanisław Jasiukowicz nigdy nie powrócili jednak do kraju, zmarli w więzieniu w do dziś niewyjaśnionych w pełni okolicznościach.
Wydawać by się mogło, że losy szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego stanowią już zamknięty rozdział tragicznych dziejów Polski w XX wieku. Tymczasem kilka tygodni temu rosyjska federalna agencja archiwalna Rosarchiw opublikowała w internecie spreparowany zbiór dokumentów archiwalnych. Publikacja ta ma rzekomo dowodzić, że Armia Krajowa mordowała czerwonoarmistów (a nie walczyła z nimi w samoobronie), a także że de facto była sojusznikiem Niemców. Są to zarzuty żywcem przeniesione nie tylko z sowieckiej propagandy z 1945 r., ale wręcz z aktu oskarżenia przywódców Polski podziemnej. Co więcej, część z zaprezentowanych dokumentów była sporządzona właśnie na potrzeby procesu!
Słabość zachodu
Publikacji towarzyszył wywiad z szefem Rosarchiwu Andrijem Artizowem zamieszczony w rządowej „Rossijskiej Gaziecie". Już jego tytuł był symptomatyczny – „Strzał w plecy", podczas gdy prokurator w czerwcu 1945 r. używał sformułowania „cios w plecy". Niestety nie można tych działań traktować jako naturalnego sporu o historię i jej interpretację. Powrót do starych klisz stalinowskiej propagandy ma konkretne współczesne cele. Służy nie tylko legitymizacji dawnych sowieckich roszczeń do kontroli nad Europą Środkową, lecz także do uzasadniania dzisiejszych aspiracji i działań Rosji. Jest też w jakimś stopniu działaniem odwetowym za polskie wsparcie dla Ukrainy.
Tym bardziej warto pamiętać o lekcji, jakiej światu udzielił w 1945 r. Józef Stalin. Wykorzystując słabe strony zachodnich przywódców, zdołał on w Jałcie narzucić im swoje propozycje w kwestii przyszłości Polski. Następnie wyeliminował potencjalnych uczestników rozmów o utworzeniu nowego rządu, po czym zmusił świat do przyjęcia kłamstw na ich temat. Jedynego realnego partnera negocjacji, Stanisława Mikołajczyka, skłonił do upokarzającego wyparcia się dawnych podwładnych. Wszystko to osiągnął, wygrywając dwie karty – militarną kontrolę nad polskim terytorium oraz pragnienie świata do choćby przejściowego ustabilizowania sytuacji i uniknięcia kolejnej konfrontacji. Cała operacja przyniosła Sowietom ponad czterdzieści lat kontroli nad Polską i całym regionem.
Łukasz Kamiński
Całość artykułu ukazała się w dzienniku „Rzeczpospolita” 27 marca 2015 r.
