Koronacja Stanisława Augusta Poniatowskiego
czas czytania:
25 listopada 1764 r. trzydziestodwuletni stolnik litewski Stanisław Antoni Poniatowski został koronowany w kolegiacie św. Jana w Warszawie jako król polski i wielki książę litewski Stanisław II August. Koronacja ta jest z wielu względów niezwykła.
Po pierwsze, Stanisław August, jak się miało okazać, był ostatnim w dziejach elekcyjnym królem Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Po drugie, była to, oprócz koronacji Stanisława Leszczyńskiego, jedna z dwu tego typu uroczystości w historii państwa polsko-litewskiego, które nie odbyły się w Krakowie. W końcu, przypadkowa nie była także data tego wydarzenia: 25 listopada, dzień świętej Katarzyny. Młody elekt chciał w ten sposób podkreślić swoje przywiązanie do rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II (jej interwencja zbrojna umożliwiła mu zwycięstwo we wrześniowej elekcji), z którą był osobiście związany emocjonalnie i z której wsparciem wiązał (płonne, jak się wnet okazało) nadzieje na reformę Rzeczypospolitej.
W stroju koronacyjnym sportretował nowego króla Marcello Bacciarelli, a obraz ten można zobaczyć dziś w Zamku Królewskim w Warszawie.
Po koronacji odbywały się w Warszawie kilkudniowe uroczystości i festyny, okna domów przy wszystkich ważniejszych ulicach były iluminowane, wzniesiono też łuk triumfalny na Krakowskim Przedmieściu i częstowano pospólstwo winem. Sam król brał udział w wielu ceremoniach, m. in. 26 listopada na Rynku Starej Warszawy na znak, że będzie bronił granic swych państw „mieczem machał po dwa razy na każdą stronę horyzontu krzyżową sztuką”.
Dokładnie trzydzieści jeden lat później, 25 listopada 1795 r., Stanisław August podpisał akt abdykacji, co (w przekonaniu dworów Austrii, Prus i Rosji) przypieczętowało zniknięcie Rzeczypospolitej. Królowi zarzuca się zazwyczaj, że godząc się na to, skapitulował przed zaborcami, a także postąpił bezprawnie, gdyż nie będąc suwerenem, a jedynie magistratem Rzeczypospolitej, nie miał prawa jednostronnie zerwać kontraktu, z którego zwolnić go mógł tylko sejm. Z drugiej strony zwraca się uwagę, że przekazując w akcie abdykacji Koronę Polską pod opiekę Katarzyny II, Stanisław August sprytnie doprowadził do sytuacji, w której jedna z zaborczych dynastii uznała dokument potwierdzający prawną egzystencję Królestwa Polskiego i stworzył w ten sposób podstawę dla późniejszej jego restytucji. Jak jednak pokazała przyszłość, o losie Polski zadecydowały nie subtelności prawa narodów, lecz zbrojna i dyplomatyczna rywalizacja mocarstw.
Stanisław August abdykował w Grodnie, mieście sejmowym Wielkiego Księstwa Litewskiego, w którym przebywał w tym okresie w areszcie domowym pod okiem starego znajomego, księcia Repnina.
W stroju koronacyjnym sportretował nowego króla Marcello Bacciarelli, a obraz ten można zobaczyć dziś w Zamku Królewskim w Warszawie.
Po koronacji odbywały się w Warszawie kilkudniowe uroczystości i festyny, okna domów przy wszystkich ważniejszych ulicach były iluminowane, wzniesiono też łuk triumfalny na Krakowskim Przedmieściu i częstowano pospólstwo winem. Sam król brał udział w wielu ceremoniach, m. in. 26 listopada na Rynku Starej Warszawy na znak, że będzie bronił granic swych państw „mieczem machał po dwa razy na każdą stronę horyzontu krzyżową sztuką”.
Dokładnie trzydzieści jeden lat później, 25 listopada 1795 r., Stanisław August podpisał akt abdykacji, co (w przekonaniu dworów Austrii, Prus i Rosji) przypieczętowało zniknięcie Rzeczypospolitej. Królowi zarzuca się zazwyczaj, że godząc się na to, skapitulował przed zaborcami, a także postąpił bezprawnie, gdyż nie będąc suwerenem, a jedynie magistratem Rzeczypospolitej, nie miał prawa jednostronnie zerwać kontraktu, z którego zwolnić go mógł tylko sejm. Z drugiej strony zwraca się uwagę, że przekazując w akcie abdykacji Koronę Polską pod opiekę Katarzyny II, Stanisław August sprytnie doprowadził do sytuacji, w której jedna z zaborczych dynastii uznała dokument potwierdzający prawną egzystencję Królestwa Polskiego i stworzył w ten sposób podstawę dla późniejszej jego restytucji. Jak jednak pokazała przyszłość, o losie Polski zadecydowały nie subtelności prawa narodów, lecz zbrojna i dyplomatyczna rywalizacja mocarstw.
Stanisław August abdykował w Grodnie, mieście sejmowym Wielkiego Księstwa Litewskiego, w którym przebywał w tym okresie w areszcie domowym pod okiem starego znajomego, księcia Repnina.
Tomasz Hen
